Yabancı, Türk ortak olmadan tek başına şirket kurabilir mi?

Evet, Türk hukukunda yabancı gerçek veya tüzel kişilerin şirket kurmak için Türk ortak bulundurma zorunluluğu yoktur; bir yabancı tek başına limited veya anonim şirket kurabilir.

Her sektörde yabancı sermaye sınırsız mı?

Hayır, havacılık, radyo-televizyon yayıncılığı, madencilik gibi bazı stratejik sektörlerde özel kanunlarla yabancı sermaye oranına ilişkin sınırlamalar öngörülebilir; şirket kurmadan önce faaliyet alanına özgü mevzuatın kontrol edilmesi gerekir.

Şirket kurmak için Türkiye’de ikamet izni şart mı?

Hayır, yurt dışında yaşayan bir yabancı da vekâletname yoluyla Türkiye’de şirket kurabilir; ancak şirketin fiilen yönetilmesi ve yabancının bizzat çalışması planlanıyorsa ayrıca ikamet ve çalışma izni süreçleri gündeme gelir.

Şirket ortağı yönetici olarak çalışma izni almak zorunlu mu?

Evet, 6735 sayılı Kanun m. 10/5’e göre limited şirket ortağı müdürü, anonim şirket ortağı yönetim kurulu üyesi veya komandit şirket yönetici ortağı olan yabancılar çalışma izni alarak çalışabilir.

Yabancının Türkiye’de Şirket Kurması

Q: Eşit muamele ilkesi ne anlama gelir?

4875 sayılı Kanun’un temel ilkesi, yabancı yatırımcıların Türk yatırımcılarla eşit muamele görmesidir; yani şirket kuruluş usulü, asgari sermaye ve genel prosedürler bakımından yabancı yatırımcı için ayrı ve daha ağır bir rejim öngörülmez.

Yabancı gerçek ve tüzel kişiler Türkiye’de hangi şartlarla şirket kurabilir, eşit muamele ilkesi ne anlama gelir, hangi belgeler gerekir? Genel çerçeve.

Türkiye’de iş kurmak isteyen yabancı yatırımcılar için hukuki çerçeve, temel olarak 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na dayanır. Bu yazıda yabancının Türkiye’de şirket kurma sürecinin genel çerçevesini ele alıyoruz.

Eşit Muamele İlkesi

4875 sayılı Kanun’un temel ilkesi, yabancı yatırımcılara Türk yatırımcılarla eşit muamele gösterilmesidir. Bu ilke gereği, yabancı bir gerçek veya tüzel kişinin Türkiye’de şirket kurma süreci, kuruluş usulü, gerekli belgeler ve asgari sermaye şartları bakımından Türk vatandaşlarından farklı ve daha ağır bir rejime tabi değildir. Bu, Türkiye’nin yabancı sermayeyi teşvik eden temel politika tercihlerinden biridir.

Şirket Türü Seçimi

Yabancı yatırımcılar, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen şirket türlerinden herhangi birini (en yaygın olarak limited şirket veya anonim şirket) kurabilir. Limited şirket, daha az sayıda ortakla ve nispeten basit bir yapıyla kurulabilirken, anonim şirket daha karmaşık bir yönetim yapısı ve pay senedi çıkarma imkânı sunar. Şirket türü seçimi, yatırımın büyüklüğüne, ortak sayısına ve gelecekteki büyüme planlarına göre değerlendirilmelidir.

Kuruluş Süreci ve Gerekli Belgeler

Şirket kuruluş süreci, MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden başlatılır. Yabancı gerçek kişi ortaklar için pasaport fotokopisi, ikametgâh belgesi (varsa) ve gerekiyorsa yeminli tercüme; yabancı tüzel kişi ortaklar için ise şirketin kuruluş belgelerinin apostil şerhli ve tercümeli örnekleri istenir. Şirket sözleşmesi hazırlanıp ticaret siciline tescil edildikten sonra şirket tüzel kişilik kazanır.

Yabancı Ortağın Türkiye’de Bulunma Zorunluluğu

Şirket kuruluşu için yabancı ortağın Türkiye’de fiilen bulunması şart değildir; süreç, usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletname ile bir avukat veya mali müşavir aracılığıyla yürütülebilir. Ancak şirketin günlük faaliyetlerini yabancı ortağın bizzat Türkiye’de yönetmesi planlanıyorsa, bu durumda ayrıca ikamet izni ve çalışma izni süreçlerinin de tamamlanması gerekir.

Şirket Ortağı Yöneticinin Çalışma İzni Yükümlülüğü

6735 sayılı Kanun m. 10/5’e göre limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürü, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı olan yabancılar çalışma izni alarak çalışabilir. Bu, sadece şirket kurmanın yeterli olmadığını, fiilen yönetim görevi üstlenen yabancının ayrıca çalışma izni alması gerektiğini gösterir. Bu konu ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Sektörel Sınırlamalar

Genel eşit muamele ilkesine rağmen, bazı stratejik sektörlerde yabancı sermaye oranına ilişkin özel sınırlamalar bulunabilir. Havacılık, radyo-televizyon yayıncılığı, madencilik ve bazı finansal hizmet alanları, kendi özel mevzuatlarında yabancı ortaklık oranına üst sınır getirebilir. Bu nedenle belirli bir sektörde faaliyet göstermeyi planlayan yatırımcıların, şirket kuruluşundan önce o sektöre özgü mevzuatı incelemesi önemlidir.

Taşınmaz Edinimi ile Bağlantı

Yabancı sermaye oranı yüzde elli veya daha fazla olan Türkiye’de kurulu şirketler, Tapu Kanunu m. 36 çerçevesinde ana sözleşmelerinde belirtilen faaliyet konularını yürütmek amacıyla taşınmaz edinebilir. Bu, şirketin faaliyet konusu ile taşınmaz edinim amacının tutarlı olması gerektiği anlamına gelir; ana sözleşmede yer almayan bir amaçla taşınmaz edinimi sorun yaratabilir.

Vergi Mükellefiyeti

Türkiye’de kurulan şirket, yabancı ortaklı olsun ya da olmasın, Türk vergi mevzuatına tabi olur ve kurumlar vergisi mükellefi hâline gelir. Yabancı ortakların, kâr payı dağıtımı ve stopaj gibi konularda kendi ülkeleriyle Türkiye arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarını da göz önünde bulundurması gerekir.

Banka Hesabı Açma ve Sermaye Yatırımı

Kurulacak şirketin sermayesinin yatırılması için bir Türk bankasında şirket adına hesap açılması gerekir. Yabancı ortakların, sermaye tutarını yurt dışından döviz olarak transfer etmesi ve bu transferin banka kayıtlarıyla belgelenmesi, hem şirketler hukuku hem de kambiyo mevzuatı açısından önemlidir. Bu süreçte bankaların kendi uyum (compliance) prosedürleri gereği ek belge talep edebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İkamet İzni ile Şirket Kurmanın İlişkisi

Şirket kurmuş olmak, kendiliğinden bir ikamet izni hakkı doğurmaz; ancak şirketin faaliyete geçmesi ve belirli bir istihdam veya yatırım hacmine ulaşması hâlinde, ortak yöneticinin çalışma izni başvurusu güçlenebilir. Bazı durumlarda şirketin büyüklüğü ve ekonomik katkısı, istisnai yoldan vatandaşlık veya nitelikli yatırımcı değerlendirmesi gibi ileri aşamalarda da olumlu bir faktör olarak dikkate alınabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Yurt dışında yaşayan bir yabancı, Türkiye’de bir danışmanlık şirketi kurmak ister. Türkiye’ye gelmeden, düzenlettiği vekâletname ile bir mali müşavir aracılığıyla limited şirket kurulumunu tamamlar. Şirket faaliyete geçtikten sonra Türkiye’ye gelip fiilen yönetici olarak çalışmaya karar verince, ayrıca çalışma izni başvurusunda bulunur.

Şirketin Feshi ve Tasfiyesi

Yabancı ortaklı bir şirketin faaliyetine son vermesi gerektiğinde, fesih ve tasfiye süreci Türk Ticaret Kanunu’ndaki genel hükümlere göre yürütülür; bu süreçte yabancı ortaklığın herhangi bir ek prosedür getirmediği görülür. Ancak tasfiye sonrası kalan tutarın yurt dışına transferi, kambiyo mevzuatı ve vergi yükümlülükleri açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.

Yıllık Yükümlülükler ve Uyum Takibi

Kurulan şirketin, faaliyet gösterdiği sürece yıllık faaliyet raporu, genel kurul toplantıları ve vergi beyannameleri gibi düzenli yükümlülükleri yerine getirmesi gerekir. Yabancı ortakların bu yükümlülükleri bir mali müşavir ve hukuk danışmanı aracılığıyla takip etmesi, şirketin idari para cezası veya kayıt dışı işlem riskiyle karşılaşmasını önler ve şirketin uzun vadeli itibarını korur.

Sonuç

Yabancıların Türkiye’de şirket kurması, eşit muamele ilkesi sayesinde nispeten basit bir süreçtir; ancak fiilen yönetim görevi üstlenilmesi hâlinde çalışma izni yükümlülüğü ve sektörel sınırlamalar ayrıca değerlendirilmelidir. Sürecin baştan doğru planlanması, ileride yaşanabilecek idari sorunları önemli ölçüde azaltır. Yabancılar hukuku alanında şirket kuruluş sürecinizin değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.