Yurt Dışı Satıcıdan Alışverişte Hangi Hukuk ve Hangi Mahkeme? Yabancılık Unsurlu Tüketici Sözleşmeleri

İnternet üzerinden yurt dışındaki bir satıcıdan ürün almak, yabancı bir platformdan abonelik satın almak veya seyahat sırasında yurt dışında hizmet almak artık sıradan işlemler. Ancak ürün ayıplı çıktığında, para iadesi yapılmadığında veya sözleşme şartları tüketici aleyhine olduğunda “hangi ülkenin hukuku uygulanır, hangi mahkemede dava açılır?” soruları gündeme gelir. MÖHUK m. 26 ve 45, tüketiciyi bu belirsizliğe karşı koruyan özel kurallar içerir. Bu yazıda tüketicinin haklarını, hukuk seçiminin sınırlarını ve yetkili mahkemeyi anlatıyoruz.

Tüketici Sözleşmesi Kavramı

MÖHUK m. 26/1, meslekî veya ticarî olmayan amaçla mal veya hizmet ya da kredi sağlanmasına yönelik sözleşmeleri tüketici sözleşmesi olarak ele alır. Kişinin kendi ihtiyacı için yaptığı alışverişler, aboneliklerle ve yurt dışında alınan hizmetler bu kapsama girebilir. Ticari faaliyet amacıyla yapılan alımlar ise tüketici korumasının dışında kalır. Tüketicinin kim olduğu, işlemin amacına göre belirlenir.

Hukuk Seçimi ve Asgari Koruma

Tüketici sözleşmeleri tarafların seçtikleri hukuka tabidir; ancak bu seçim, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari korumayı ortadan kaldıramaz (m. 26/1). Yani satıcı, sözleşmeye kendi ülkesinin hukukunu seçtiğini yazsa bile, tüketici kendi mutad meskeni hukukundaki emredici koruma hükümlerinden yararlanabilir. Örneğin Türkiye’de yaşayan bir tüketicinin cayma hakkı, ayıplı maldan doğan hakları veya haksız şartlara karşı korunması bu asgari koruma kapsamında değerlendirilebilir. Tüketicinin cayma hakkı için tüketici sözleşmelerinde cayma hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Hukuk Seçimi Yoksa

Taraflar hukuk seçimi yapmamışsa tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır (m. 26/2). Ancak bu uygulama için kanun bazı şartlar arar: sözleşme, tüketicinin mutad meskeninin bulunduğu ülkede, ona gönderilen özel bir davet üzerine veya ilan sonucunda kurulmuş ve sözleşmenin kurulması için tüketici tarafından yapılması gerekli hukukî fiiller bu ülkede yapılmış olmalı; ya da diğer taraf veya temsilcisi tüketicinin siparişini bu ülkede almış olmalı; ya da satım sözleşmesinde satıcı tüketiciyi satın almaya ikna etmek amacıyla bir gezi düzenlemiş ve tüketici bu gezi ile başka bir ülkeye gidip siparişini orada vermiş olmalıdır. Bu şartlar, yalnızca “hedeflenen” tüketici işlemlerini korur.

Şekil ve İstisnalar

İkinci fıkradaki şartlar altında yapılan tüketici sözleşmelerinin şekline, tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır (m. 26/3). Bu madde, paket turlar hariç, taşıma sözleşmeleri ve tüketiciye hizmetin onun mutad meskeninin bulunduğu ülkeden başka bir ülkede sağlanması zorunlu olan sözleşmelere uygulanmaz (m. 26/4). Örneğin yurt dışında bir otelde konaklama hizmeti veya doğrudan yurt dışında tüketilecek bir hizmet bu koruma dışında kalabilir. Paket turlar ise korumadan yararlanır.

Yetkili Türk Mahkemesi

MÖHUK m. 45/1’e göre m. 26’da tanımlanan tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, tüketicinin seçimine göre, tüketicinin yerleşim yeri veya mutad meskeni ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri yetkilidir. Bu, tüketiciye kendi bulunduğu yerde dava açma imkânı verir. Tüketiciye karşı açılacak davalarda ise yetkili mahkeme, tüketicinin Türkiye’deki mutad meskeni mahkemesidir (m. 45/2). Tüketici uyuşmazlıklarında ayrıca özel tüketici mahkemesi ve hakem heyeti düzenlemeleri de dikkate alınır.

Yetki Anlaşmasının Sınırı

MÖHUK m. 47/2’ye göre m. 44, 45 ve 46’da belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez. Yani satıcının standart sözleşmesine “uyuşmazlıklar yalnızca şu ülkenin mahkemelerinde çözülür” şeklinde yazması, Türkiye’deki tüketicinin kendi yerleşim yerinde dava açma hakkını ortadan kaldıramaz. Bu, tüketicinin zayıf konumunun korunmasına yönelik önemli bir güvencedir. Yetki anlaşmalarının genel sınırları için yetki anlaşması ve yabancı mahkeme seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Kararın İcrası Sorunu

Türkiye’de tüketici lehine karar alınması, satıcının Türkiye’de mal varlığı yoksa fiilen icra edilemeyebilir. Bu durumda kararın satıcının bulunduğu ülkede tanınması ve tenfizi gerekir; bu, o ülkenin hukukuna tabidir. Uygulamada küçük tutarlı uyuşmazlıklarda bu maliyet caydırıcıdır. Bu yüzden platformlar üzerinden çözüm mekanizmaları, kredi kartı itiraz süreçleri ve tüketici hakem heyetleri önemli alternatifler sunar. Karşılıklı tenfiz şartları için yabancı mahkeme ilâmının tenfiz şartları yazısı bilgi verir.

Yabancı Tüketicinin Türkiye’deki Hakları

Yabancı bir kişi Türkiye’de tüketici olarak alışveriş yaptığında, Türk tüketici mevzuatının koruması kural olarak ona da uygulanır. Yabancı tüketici, uyruğu nedeniyle korumadan yoksun bırakılamaz. Yabancıların Türkiye’de dava açma ehliyeti için yabancının Türkiye’de dava açma ehliyeti yazısına göz atabilirsiniz.

Delil ve Belge Toplama

Yurt dışı tüketici uyuşmazlıklarında sipariş onayı, sözleşme metni ve şartları, ödeme dekontu veya kart ekstresi, satıcıyla yazışmalar, ürün fotoğrafları ve kargo takip kayıtları saklanmalıdır. Sözleşmenin dili yabancı ise çeviri yaptırılması gerekebilir. Ayrıca sitenin ve reklamın Türkiye’deki tüketiciye yönelik olup olmadığını gösteren deliller (Türkçe içerik, Türk lirası fiyat, Türkiye’ye teslimat seçeneği) hukukun belirlenmesinde önem taşır.

Sık Yapılan Hatalar

• Satıcının hukuk seçimi maddesinin bağlayıcı olduğunu düşünüp haklarından vazgeçmek,
• Yetki maddesine güvenip Türkiye’de dava açmamak,
• Ödeme ve yazışma kayıtlarını saklamamak,
• Ticari amaçlı alımı tüketici işlemi sanmak,
• Kararın icrası için satıcının ülkesindeki süreci hesaba katmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Türkiye’de yaşayan bir tüketici, Türkçe içerik sunan yurt dışındaki bir siteden ürün alır. Sözleşmede satıcının ülkesinin hukuku seçilmiştir, ancak ürün ayıplı çıkar. Tüketici, kendi mutad meskeni hukukundaki asgari korumaya dayanır ve yerleşim yeri mahkemesinde dava açar. Satıcının yetki maddesi bu hakkı ortadan kaldırmaz.

Sonuç

Yabancılık unsurlu tüketici sözleşmelerinde hukuk seçimi tüketicinin asgari korumasını kaldıramaz ve yetki anlaşmasıyla tüketicinin dava hakkı engellenemez. Buna rağmen kararın icrası ayrı bir aşamadır. Yurt dışı bir satıcıyla yaşadığınız uyuşmazlık için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.