Yurt Dışında İşlenen Haksız Fiilde Hangi Hukuk Uygulanır? Trafik Kazası, Ürün Sorumluluğu ve Doğrudan Dava

Yurt dışında tatildeyken geçirilen bir trafik kazası, yabancı bir ülkede iş kazası, yurt dışından alınan ürünün zarar vermesi veya başka bir ülkede işlenen bir haksız fiil, Türk vatandaşı veya Türkiye’de yaşayan yabancı için önemli bir soruyu gündeme getirir: Tazminat Türk hukukuna mı yoksa fiilin işlendiği ülkenin hukukuna mı göre hesaplanacak? Bu soru, hem sorumluluğun şartlarını hem de tazminatın kapsamını ve zamanaşımını doğrudan etkiler. Bu yazıda MÖHUK m. 34 ve 36’yı, doğrudan dava hakkını ve uygulamada dikkat edilecek noktaları anlatıyoruz.

Haksız Fiilin İşlendiği Ülke Hukuku

MÖHUK m. 34/1’e göre haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabidir. Bu, haksız fiilin işlendiği yerin hukukunu esas alan klasik “fiil yeri” ilkesidir. Örneğin yurt dışında meydana gelen bir trafik kazasında kusur, sorumluluk şartları ve tazminat kalemleri kural olarak o ülkenin hukukuna göre değerlendirilir. Bu ilke, olayın gerçekleştiği yerdeki güvenlik ve sorumluluk standartlarının uygulanmasını sağlar.

Fiil ve Zarar Yeri Farklıysa

Haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması hâlinde, zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır (m. 34/2). Örneğin bir ülkeden gönderilen hatalı bir ürün başka bir ülkede zarar veriyorsa, zararın doğduğu ülke hukuku esas alınır. Bu kural, zarar görenin lehine bir yaklaşım sunar; zira zararın hissedildiği yerin hukuku genellikle mağdurun yaşam çevresiyle daha bağlantılıdır.

Daha Sıkı İlişkili Hukuk

Haksız fiilden doğan borç ilişkisinin başka bir ülke ile daha sıkı ilişkili olması hâlinde bu ülke hukuku uygulanır (m. 34/3). Örneğin aynı ülke vatandaşı ve aynı ülkede yerleşik iki kişi, üçüncü bir ülkede kaza yapıyorsa, ortak ülkenin hukuku daha sıkı ilişkili sayılabilir. Bu kaçış hükmü, fiil yeri ilkesinin tesadüfi sonuçlar doğurduğu hâllerde adil çözüm sağlar. Ayrıca taraflar arasında sözleşme ilişkisi varsa, haksız fiilin bu ilişkiyle bağlantısı da değerlendirilir.

Sigortacıya Doğrudan Başvuru

Haksız fiile veya sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk imkân veriyorsa, zarar gören talebini doğrudan sorumlunun sigortacısına karşı ileri sürebilir (m. 34/4). Bu, özellikle trafik kazalarında önemlidir: zarar gören, kusurlu sürücünün sigortacısına doğrudan başvurabilir. Hangi hukukun doğrudan dava imkânı verdiği, uygulanacak hukukun içeriğine bağlıdır. Türk hukukunda zorunlu trafik sigortası kapsamında doğrudan dava mümkündür. Sigorta uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme için MÖHUK m. 46 ayrıca düzenleme yapar.

Sonradan Hukuk Seçimi

Taraflar haksız fiilin meydana gelmesinden sonra uygulanacak hukuku açık olarak seçebilirler (m. 34/5). Bu, uyuşmazlık sonrasında tarafların anlaşarak Türk hukukunu veya başka bir hukuku seçmesine olanak verir. Önceden yapılan hukuk seçimi haksız fiil için geçerli değildir; çünkü haksız fiilde taraflar çoğunlukla önceden ilişkili değildir ve zayıf tarafın korunması gerekir. Sonradan seçim, tarafların anlaşarak çözüm bulmasını kolaylaştırır.

İmalâtçının Sorumluluğu

İmal edilen şeylerin sebep olduğu zarardan doğan sorumluluğa, zarar görenin seçimine göre, zarar verenin mutad meskeni veya işyeri hukuku ya da imal edilen şeyin iktisap edildiği ülke hukuku uygulanır (m. 36). İktisap yeri hukukunun uygulanabilmesi için zarar verenin, mamulün o ülkeye rızası dışında sokulduğunu ispat edememiş olması gerekir. Bu düzenleme, ürün sorumluluğunda tüketiciye seçim imkânı sunar. Ayrıca ayıplı mallarda tüketicinin Türk hukukundaki hakları için tüketici sözleşmelerinde cayma hakkı yazısı yararlıdır.

Türk Mahkemesinin Yetkisi

Haksız fiil davalarında Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (m. 40). Türk hukukunda haksız fiilde yetkili mahkeme arasında haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri bulunabilir. Bu sayede Türkiye’de yaşayan zarar gören, çoğu zaman Türk mahkemesinde dava açabilir. Kararın yabancı ülkede icrası ise ayrıca değerlendirilir. Haksız fiilin Türk hukukundaki şartları için haksız fiil sorumluluğunun şartları ve zamanaşımı için haksız fiil tazminatında zamanaşımı yazılarına bakabilirsiniz.

Zamanaşımı ve Tazminat Kapsamı

Uygulanacak hukuk, sorumluluğun şartlarını, kusur ölçüsünü, tazminat kalemlerini ve zamanaşımını belirler. Zamanaşımı, hukukî işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tabidir (m. 8). Yabancı hukuk uygulanıyorsa süreler Türk hukukundan kısa olabilir; bu nedenle yurt dışında meydana gelen olaylarda süreler ayrıca ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

Kısa Bir Not

Olay sonrasında yabancı ülkedeki makamlara yapılan başvuruların ve alınan raporların kopyalarını saklamak, Türkiye’de açılacak davada delil olarak sunmayı kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Türk hukukunun otomatik uygulanacağını varsaymak,
• Yabancı hukuktaki kısa zamanaşımı sürelerini hesaba katmamak,
• Sigortacıya doğrudan başvuru imkânını araştırmamak,
• Kaza tutanağı ve delilleri yurt dışında bırakıp toplamamak,
• Zarar yeri ile fiil yerini karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Türkiye’de yaşayan bir kişi, yurt dışında tatildeyken trafik kazasına karışır ve yaralanır. Fiilin işlendiği yer ve zararın meydana geldiği yer aynı ülkedir; bu nedenle o ülke hukuku uygulanır. Kişi, kaza tutanağını, sağlık raporlarını ve sigorta bilgilerini toplayarak sorumlunun sigortacısına başvurur. Yabancı hukukun izin vermesi hâlinde doğrudan dava açılabilir; aksi takdirde sorumluya karşı dava açılır.

Delil Toplama ve Belgeler

Yurt dışında meydana gelen haksız fiillerde kaza tutanağı, polis raporu, tanık bilgileri, sağlık raporları, hasar fotoğrafları ve sigorta poliçesi belgeleri olay yerinde ve olaydan hemen sonra toplanmalıdır. Bu belgelerin onaylı çevirisi Türk mahkemesinde delil olarak kullanılabilmesi için gereklidir. Belgelerin yurt dışından temini zaman alabileceğinden, olay sonrası hızlı hareket edilmesi önerilir.

Sonuç

Yurt dışında işlenen haksız fiillerde kural olarak fiil veya zarar yeri hukuku uygulanır; daha sıkı ilişkili hukuk ve sonradan hukuk seçimi esneklik sağlar. Delillerin ve sürelerin erken takibi çok önemlidir. Yabancı unsurlu bir tazminat uyuşmazlığınız için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.