Boşanma Protokolünde Yargılama Gideri ve Vekâlet Ücreti Maddesi

Anlaşmalı boşanmada dava açıldığı anda ilk masraflar başlar: harçlar, tebligat ve posta giderleri, avans, bazı belgelerin harcı ve avukatla çalışılıyorsa vekâlet ücreti. Protokol bu kalemleri kimin ödeyeceğini söylemezse, aranızdaki en sakin boşanma bile sonunda “masrafı kim yaptı, kim ödemeli” sorusuna takılabilir.

Net cevap şudur: Yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin kime ait olacağı protokolde açıkça yazılabilir ve yazılmalıdır. Yarı yarıya paylaşım, davacının üstlenmesi ya da her tarafın kendi vekâlet ücretini karşılaması gibi seçeneklerin hepsi mümkündür. Protokolün diğer maddeleri için anlaşmalı boşanma protokolü rehberimize, harçlara ilişkin genel çerçeve için boşanma davası harç ve masrafları yazımıza bakabilirsiniz.

Yargılama gideri tam olarak nedir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 323, yargılama giderlerini sayar. Başvurma, karar ve ilam harçları; dava nedeniyle yapılan tebliğ ve posta giderleri; dosya ve sair evrak giderleri; geçici hukuki koruma tedbirleri ile vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler; keşif giderleri; tanık ve bilirkişiye ödenen ücretler; resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç, vergi ve ücretler bu listede yer alır. Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti de yargılama giderine dahildir (HMK m. 323/1-ğ). Vekille takip edilmeyen davada ise tarafların hazır bulundukları günlere ait gündelik, yol ve konaklama giderleri için hâkimin takdir edeceği bir miktar da gider sayılır.

Bu liste iki şeyi gösterir. Birincisi, “dava masrafı” tek bir kalem değil, birçok kalemin toplamıdır. İkincisi, vekâlet ücreti yargılama giderinin bir parçasıdır ve mahkemenin karşı tarafa yükleyeceği bir kalem olabilir. Bu nedenle protokolde yalnız “masraflar” yazmak yerine harç, gider avansı ve vekâlet ücretini ayrı ayrı anmak iyi bir yoldur.

Anlaşmalı boşanmada genellikle bilirkişi, keşif veya çok sayıda tanık gibi pahalı kalemler çıkmaz. Yine de başvuru harcı, tebligat giderleri ve vekâletname giderleri her dosyada bulunur. Dava açılırken gider avansını kanun gereği davacı yatırır (HMK m. 120); delil için istenen avans HMK m. 324’te düzenlenir. Protokole “davacının yatırdığı gider avansının yarısını davalı üstlenir” yazmak, aranızdaki paylaşımı baştan belirler.

Anlaşma olmazsa mahkeme ne yapar?

HMK m. 326/1 kural olarak, kanunda yazılı hâller dışında, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceğini söyler. İki taraf kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri tarafların haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m. 326/2). Çekişmeli bir boşanma davasında bu hükümler uygulanır.

Anlaşmalı boşanmada ise iki eş de aynı yönde talepte bulunur; kimin kime karşı haklı çıktığından söz etmek güçtür. Bu yüzden tarafların protokole yazdığı gider paylaşımı çoğunlukla esas alınır. Protokolde böyle bir madde yoksa gider paylaşımı hâkimin takdirine kalır ve tarafların beklemediği bir sonuç ortaya çıkabilir. Örneğin davayı açan eşin tüm giderlerle kalması gibi.

TMK m. 166/3 uyarınca boşanma kararı için hâkimin tarafların kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulması şarttır; hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmedilir. Giderlerin paylaşımı çocukların durumundan ayrı, eşler arasındaki mali bir düzenlemedir ve açıkça yazılması ileride tartışma çıkmasını önler.

Vekâlet ücreti maddesi nasıl yazılır?

Vekâlet ücretiyle ilgili iki ayrı ilişki vardır ve karıştırılmamalıdır.

Eşler arasındaki ilişki. Mahkeme vekille takip edilen davada vekâlet ücretine hükmeder. Anlaşmalı boşanmada iki tarafın da kendi vekilinin bulunması mümkündür. Protokole “taraflar karşılıklı olarak vekâlet ücreti ve yargılama gideri talep etmeyeceklerdir” yazılırsa bu, her tarafın kendi avukatlık ücretini kendisinin üstleneceği ve karşı tarafa yüklemeyeceği anlamına gelir. Bu madde, hâkimin uygun bulması hâlinde kararda da yer alır.

Avukatla müvekkil arasındaki ilişki. Avukata ödeyeceğiniz ücret, avukatla yapacağınız ücret sözleşmesi ile belirlenir. Protokoldeki masraf maddesi bunu değiştirmez; eşinizin avukatını da bağlamaz. Eşinizin avukatının ücreti de kendi aralarındaki anlaşmaya tabidir. Avukatla çalışmanın genel çerçevesi için boşanma sürecinde avukatla çalışmak yazımıza bakabilirsiniz.

Madde örneği olarak şu üç seçenek düşünülebilir:

• Yargılama giderleri ve harçlar eşler arasında yarı yarıya paylaşılır; her taraf kendi vekâlet ücretini kendisi karşılar.
• Davacı tarafından yatırılan harç ve giderlerin yarısı, karar tarihinden itibaren belirli bir süre içinde davalı tarafından davacıya ödenir.
• Yargılama giderlerinin tamamı davacı tarafından üstlenilir ve davalıdan masraf talep edilmez.

Hangisinin uygun olduğu, iki tarafın ekonomik durumuna ve protokoldeki diğer dengelere bağlıdır. Dengesiz bir masraf paylaşımı, protokolün başka yerlerindeki fedakârlıklarla birlikte değerlendirilmelidir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: İki eş, evlilikleri iki yılı geçmeden anlaşmalı boşanma kararı veriyor. Davayı eşlerden biri açacak ve avukatı o tutacak. Protokolde yalnız “masraflar paylaşılacaktır” yazıyor. Dava bittiğinde davayı açan eş, vekâlet ücretinin de paylaşılacağını düşünüyor; diğer eş ise “masraf” kelimesinin sadece harç ve postayı kapsadığını savunuyor. Bu çatışma, maddede “yargılama giderleri” ve “vekâlet ücreti” ayrı ayrı sayılsaydı ortaya çıkmayacaktı. Bu yüzden maddede şu sorulara cevap vermek gerekir: Harçlar ve giderler hangi oranda paylaşılacak? Vekâlet ücreti paylaşılacak mı, yoksa herkes kendi avukatına kendi mi ödeyecek? Ödeme ne zaman yapılacak?

Sık yapılan hatalar

Masraf maddesinde sık görülen hatalar şöyle sıralanabilir.

Tutar yazmak. Harç ve diğer kalemlerin tutarı yıldan yıla değişir. Rakam yerine oran ya da esas yazılmalıdır. “Başvuru harcının yarısı” gibi bir esas tutardan daha sağlamdır.

“Masraf” kelimesini tanımsız bırakmak. Yargılama gideri, vekâlet ücreti ve gider avansı protokolde ayrı ayrı belirtilmelidir.

Ödeme zamanı yazmamak. “Yarısını ödeyecektir” denir ama ne zaman ödeneceği belli değildir. Ödeme tarihi veya karar tarihinden sonraki bir süre yazılırsa icra aşamasında da fayda sağlar.

Geniş kabul ve feragat ifadeleri kullanmak. HMK m. 312/1’e göre feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir; davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve ilk duruşmada talebi kabul etmişse ise yargılama giderlerinden sorumlu tutulmaz (HMK m. 312/2). Protokolde bir tarafın tüm talepleri kabul ettiği gibi geniş ifadeler kullanılırsa giderler beklenmedik biçimde o tarafa yüklenebilir. Bu nedenle kabul ve feragat ifadelerini yazarken dikkatli olunmalıdır.

Gereksiz uzatma. HMK m. 327’ye göre gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebebiyet veren taraf, davada lehine karar verilmiş olsa bile karar ve ilam harcı dışındaki giderlerin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir. Duruşmaya gelmemenin sonuçları için anlaşmalı boşanma duruşmasına gelmemek yazımıza bakabilirsiniz.

Masraf maddesi diğer maddelerle nasıl bütünleşir?

Gider ve vekâlet ücreti maddesi tek başına okunmamalıdır. Nafaka, tazminat ve mal paylaşımı ile birlikte düşünülürse tam dengeyi gösterir. Örneğin bir eş nafakadan veya tazminattan vazgeçiyorsa, diğer eşin giderlerin tamamını üstlenmesi dengeleyici bir unsur olarak kullanılabilir. Bu bağlantılar için protokolde tazminat feragati ve protokolde mal paylaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Protokolün sık görülen diğer eksiklerini protokolde sık yapılan hatalar yazısında topladık. Anlaşmalı boşanmanın harç ve masraf kalemlerini ayrıntılı görmek için anlaşmalı boşanma harç ve masraf kalemleri yazımız da faydalı olabilir.

Harç, gider avansı ve ödeme zamanı

Dava açılırken ödenen başvuru harcı ile dosya için istenen gider avansı, çoğu zaman davayı açan eş tarafından peşin yatırılır. Protokolde bu peşin ödemenin diğer eş tarafından nasıl karşılanacağını yazmazsanız, davayı açan eş giderle baş başa kalır. Harçlar yıldan yıla değiştiği için sabit bir tutar yazmak yerine “yatırılan harç ve giderlerin yarısı” gibi bir esas koymak, protokolün eskimemesini sağlar. Tutarın belgesi dekont ve harç makbuzudur; bu belgeleri saklamak, ödemeyi isteyen tarafın elini güçlendirir.

Ödemenin zamanı da önemlidir. “Karar tarihinden itibaren belirli bir gün içinde” gibi bir süre koymak, ödemenin ne zaman istenebileceğini belirler. Hiç süre yazılmazsa borcun ne zaman muaccel olacağı tartışma konusu olur. Ödemenin hangi hesaba, hangi açıklamayla yapılacağını yazmak da ispat bakımından işe yarar.

Hâkimin masraf hükmü ve protokolün birlikte okunması

Mahkeme kararında yargılama giderlerine ilişkin bir hüküm bulunur. Anlaşmalı boşanmada hâkim, protokolde yazılan esası karara aktarabilir. Bu nedenle duruşmada hâkimin protokolün masraf maddesini nasıl hükme çevirdiğini takip etmek yerinde olur; kararın masraf kısmını dikkatle okumak ve protokolle farklılık varsa kanun yolu süresi geçmeden bunu değerlendirmek gerekir. İstinaf süresi, gerekçeli kararın size tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345).

HMK m. 331, davanın konusuz kalması gibi hâllerde hâkimin davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir edeceğini söyler. Davacı davasından feragat ederse, HMK m. 312 uyarınca aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir. Eşler barışınca davacı feragat beyanında bulunursa HMK m. 312 uygulanır; feragat edilmeyip dosya takipsiz bırakılır ve dava açılmamış sayılırsa giderler davacıya yükletilir (HMK m. 331/3). Dava başka bir nedenle konusuz kalırsa giderlerin kimde kalacağı HMK m. 331/1’e göre belirlenir. Bu ihtimalleri de düşünen taraflar, maddeye “dava herhangi bir sebeple sonuçlanmazsa her taraf kendi yaptığı gideri üstlenir” gibi bir cümle ekleyebilir.

Kendi protokolünüzde masraf maddesini netleştirmek

Masraf maddesi kısa görünür ama hem eşler arasında hem mahkeme önünde nasıl yorumlanacağı yazılış biçimine bağlıdır. Dosyanızdaki vekâlet ilişkisi, kimin dava açacağı ve diğer maddelerle dengesi, cümlenin nasıl kurulacağını belirler. Kendi durumunuza göre bu maddeyi birlikte ele almak için büromuzu telefonla arayabilir ya da WhatsApp üzerinden durumunuzu yazabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, aile hukuku alanındaki çalışmalarımıza da göz atabilirsiniz.