Ara Dinlenmesi Kaç Dakikadır? Günlük Çalışma Süresi, Yemek Molası ve Çalışma Süresinden Sayılan Haller

İş hayatında en çok tartışılan konulardan biri, günlük mesainin nasıl hesaplanacağıdır. Sabah 08.00’de başlayan iş yerinde öğle arası, çay molası ve yolda geçen süreler çalışma süresine dahil midir? İş Kanunu bu sorulara açık cevap verir. Bu yazıda ara dinlenmesi süreleri, haftalık çalışma süresi, çalışma süresinden sayılan haller ve gece çalışması kuralları anlatılıyor.

Haftalık ve Günlük Çalışma Süresi

İş Kanunu m. 63’e göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Örneğin haftada beş gün çalışılan işyerinde günlük çalışma süresi dokuz saattir. Taraflar anlaşma ile haftalık normal çalışma süresini, günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtabilir. Bu halde iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar artırılabilir. Turizm sektörü için bu süreler daha uzun tutulabilir.

Ara Dinlenmesi Süreleri

İş Kanunu m. 68’e göre günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında, o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere şu ara dinlenmeleri verilir:

Bu süreler en az sürelerdir; işveren daha uzun mola verebilir. Bu dinlenme süreleri aralıksız verilmelidir. Ancak iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmelerle aralı olarak kullandırılabilir. Ara dinlenmeleri bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Önemli nokta, ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmamasıdır. Yani işçinin bu süre içinde çalışmıyor olması gerekir; molada çalıştırılan işçi için bu süre fiili çalışma sayılır.

Çalışma Süresinden Sayılan Haller

Bazı süreler işçi fiilen çalışmasa bile çalışma süresinden sayılır (İş Kanunu m. 66):

• Madenlerde, taşocaklarında veya yeraltı ya da su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri, girmeleri ve çıkmaları için gereken süreler.
• İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler.
• İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler.
• İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda ya da işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler.
• Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.
• Yerleşim yerlerinden uzak işyerlerine işçilerin toplu ve düzenli biçimde götürülüp getirilmeleri sırasında geçen süreler.

İşin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen süre ise çalışma süresinden sayılmaz. Ayrıntı için çalışma süresinin hesaplanması yazısına bakabilirsiniz.

Çalışma Saatlerinin Duyurulması

Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerlerinde işçilere duyurulur (m. 67). İşin niteliğine göre işin başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde düzenlenebilir. Bu duyuru, işyeri düzeninin şeffaf olmasını sağlar ve fazla çalışma tartışmalarında önemli bir delildir. İşveren bu düzeni değiştirirse, çalışma koşullarında esaslı değişiklik konusundaki kurallara uymalıdır; ayrıntı için çalışma koşullarında esaslı değişiklik yazısına bakabilirsiniz.

Gece Çalışması

Çalışma hayatında “gece”, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla on bir saat süren dönemdir (m. 69). Gece çalışmalarında ayrıca sınırlamalar vardır: gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati aşamaz ve gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Ayrıntı için gece çalışması ve sınırları ve kadın işçinin gece çalışması sınırları yazılarına bakabilirsiniz.

Telafi Çalışması

Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi ya da işçinin talebiyle izin verilmesi hallerinde işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz (m. 64). Ayrıntı için telafi çalışması nedir yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Uyuşmazlıklar

Molada çalıştırılma. İşçi öğle arasında telefon veya müşteri işleriyle ilgileniyorsa bu süre fiili çalışma sayılabilir ve fazla çalışma ücreti doğurabilir.

Yemek servisi ve dinlenme. Yemekhane bekleme süreleri, işyerinde çıkacak işi beklemek ise çalışma süresinden sayılabilir. Bu ayrım işin niteliğine ve işçinin serbest olup olmadığına göre yapılır.

Servis ve yolda geçen süre. İşin niteliğinden doğmayan sosyal yardım amaçlı servis süreleri çalışma süresine dahil edilmez; ancak işveren tarafından başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilen işçinin yolda geçirdiği süre çalışma süresindendir.

Sık Yapılan Hatalar

• Ara dinlenme süresini çalışma süresine dahil saymak veya tam tersini yapmak,
• Yedi buçuk saatten fazla çalışan işçiye bir saat yerine yarım saat mola vermek,
• Çalışma saatlerini işyerinde duyurmamak,
• Yolda geçen süreyi işveren emriyle gidilen görevde bile hesaba katmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işçi sabah 08.00’de işe başlar ve 18.00’de çıkar; öğlen bir saat mola kullanır. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmadığı için günlük fiili çalışma süresi dokuz saattir. Haftada beş gün çalışıyorsa haftalık çalışma süresi 45 saattir. Mola sırasında işveren işçiyi çağırır ve işçi yarım saat çalışırsa, bu yarım saat fiili çalışma sayılır ve fazla çalışma değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Sonuç

Ara dinlenmesi süreleri günlük çalışma süresine göre değişir; bu süreler çalışma süresinden sayılmaz ve işçinin sağlığını korumak için verilir. Çalışma süresinden sayılan haller ile haftalık 45 saat kuralı, ücret ve fazla çalışma hesaplarını doğrudan etkiler. Çalışma düzeninizin hukuka uygunluğunu değerlendirmek isterseniz iş hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.