Eşin Aile Giderlerine Katılmaması Boşanma Sebebi Sayılır mı?

Evet, eşinizin aile giderlerine hiç katılmaması ya da yükümlülüğünü sürekli savsaklaması boşanma davasında ileri sürülebilecek bir olaydır. Ancak kanun bunu ayrı bir boşanma sebebi olarak saymaz; olay, evlilik birliğinin temelinden sarsılması çerçevesinde (TMK m. 166/1) değerlendirilir. Bundan önce ise çoğu zaman daha pratik yollar vardır: hâkimden parasal katkının belirlenmesini istemek, eşin borçlularına ödeme emri verdirmek ve tasarruf yetkisini sınırlamak.

Giderlere katılma yükümlülüğü neye dayanır?

Evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulur; eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdür (TMK m. 185/2). Birliğin giderlerine katılmak ise ayrıca düzenlenmiştir: eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar (TMK m. 186/3).

Bu cümlede iki kelime önemlidir. “Güçleri oranında” demek, katkının eşit olması şart değil, mali güce göre olması gerektiği anlamına gelir. Daha fazla kazanan eş daha fazla yük taşır. “Emek ve malvarlıkları ile” demek ise katkının yalnız para olmadığını gösterir; ev işi, çocuk bakımı ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışmak da katkıdır.

Bu yüzden “ben parayı kazanıyorum, sen evi çevir” yaklaşımı hukuken karşılığı olmayan bir ayrımdır. Giderler, kira, fatura, mutfak, çocuk eğitimi gibi kalemlerin tamamı birlikte ele alınır.

Hangi durumda boşanma sebebi olur?

Giderlere katılmama, çeşitli biçimlerde karşımıza çıkar. Bir eş geliri olduğu hâlde hiçbir katkı yapmaz. Diğeri maaşını kendi harcamalarına ayırır. Bir üçüncüsü ise parayı aile dışına aktarır. Bu durumların hepsinde hâkim, davranışın süresine, ailenin bunun yüzünden yaşadığı sıkıntıya ve eşin kastına bakar.

Kanunda sayılan özel sebepler (zina, hayata kast, terk gibi) bu durumu doğrudan kapsamaz. Bu nedenle genel sebep olan TMK m. 166/1 dilekçede esas alınır. Bu madde, ortak hayatı sürdürmeyi eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılan evlilik birliğini arar. Davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir, ama bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir (TMK m. 166/2).

Kısa süreli bir işsizlik ya da ekonomik darlık nedeniyle katılamamak başka, gücü olduğu hâlde katılmamak başkadır. Hâkim bu farkı delillere bakarak çıkarır. Benzer bir konu olan işsizlik hâli için çalışmayan eş boşanma davasında kusurlu sayılır mı yazısı daha geniş bilgi verir.

Davadan önce hâkimden ne isteyebilirsiniz?

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde eşler ayrı ayrı ya da birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m. 195/1). Hâkim eşleri uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve gerektiğinde kanunda öngörülen önlemleri alır (TMK m. 195/2, 195/3). Bu önlemler şunlardır:

• Parasal katkının belirlenmesi. Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler. Ev işi, çocuk bakımı ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışmak da hesaba katılır. Bu katkılar geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m. 196).
• Borçlulara ödeme emri. Eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim, onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m. 198). Bu, örneğin eşin kira geliri ya da alacağı üzerinde işe yarayabilir.
• Tasarruf yetkisinin sınırlanması. Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerekiyorsa hâkim, belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir (TMK m. 199).

Koşullar değişirse hâkimden kararda gereken değişikliğin yapılması ya da sebep ortadan kalkmışsa önlemin kaldırılması istenebilir (TMK m. 200). Bu önlemler konusunda yetkili mahkeme, eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201/1). Evlilik birliğinin korunması ve hâkim müdahalesi yazısı bu süreci adım adım anlatıyor.

Ayrı yaşama hakkı: Katkıya yanaşmayan eşle birlikte kalmak zorunda mısınız?

Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m. 197/1). Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır.

Bu önlemler boşanma davasından bağımsız çalışır. Yani eşiniz geçim sorumluluğunu yerine getirmiyor ve siz ayrı yaşamak istiyorsanız, önce hâkimden bu hakkı tanıyan karar isteyebilir, böylece sonradan “terk” iddiasıyla karşılaşma riskini azaltabilirsiniz. Ayrıntılar için eşler arası ayrı yaşama hakkı ve hâkim önlemleri yazısına bakabilirsiniz.

Dava açıldıktan sonra geçim nasıl sağlanır?

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). “Re’sen” kelimesi, tarafın istemesine gerek olmadan hâkimin kendiliğinden harekete geçebileceğini ifade eder. Yine de dilekçede tedbir talebinizi açıkça yazmanız yararlıdır.

Pratikte bu önlemlerin başında tedbir nafakası gelir. Bu konuyu boşanma davasında geçici önlemler yazısında bulabilirsiniz. Nafaka miktarı, tarafların mali gücü ve ihtiyaçları gözetilerek belirlenir; kanunda sabit bir tutar yoktur.

Kira, fatura ve market borçları kimin üzerine kalır?

Giderlere katılmayan eşin yarattığı sorun yalnızca iç ilişkiyle sınırlı kalmaz; alacaklılar da devreye girer. Eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder (TMK m. 188/1). Kira, elektrik, su, market ve çocuğun okul masrafı bu türdendir. Bu ihtiyaçlar için yapılan borçlarda eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur (TMK m. 189/1). Yani ev sahibi ya da fatura alacaklısı, parayı iki eşten birinden ya da ikisinden isteyebilir.

Bu kural, katkıyı yapan eşi mağdur edebilir. Eşiniz giderlere katılmadığı hâlde aile adına yapılan borçlarda siz de muhatap olursunuz. Bu nedenle ödemeleri kendi hesabınızdan yaptığınızı belgelemek ileride eşinize karşı rücu ve kusur tartışmasında yararlı olabilir. Birliği temsil yetkisini aşan ya da bu yetkiyi kullanmada yetersiz kalan eşin yetkisini hâkim diğer eşin istemi üzerine kaldırabilir veya sınırlayabilir (TMK m. 190).

Aile konutu kiralıksa ve sözleşmeyi eşiniz imzalamışsa, kiracı olmayan eş olarak da korunursunuz: aile konutuyla ilgili kira sözleşmesi diğer eşin açık rızası olmadan feshedilemez (TMK m. 194/1). Bu kural eşinizin sözleşmeyi tek başına feshetmesini engeller; kira hiç ödenmezse kiraya verenin temerrüt nedeniyle sözleşmeyi sona erdirmesini ise engellemez. Kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilirsiniz; bu durumda kira borcundan eşinizle birlikte müteselsilen sorumlu olursunuz (TMK m. 194/4), kiraya veren de fesih bildirimini ve ödeme süresi veren ihtarı size ayrıca bildirmek zorundadır (TBK m. 349). Ayrıntı için aile konutunda kira sözleşmesi ve eşin rızası yazısı yol gösterir.

Giderlere katılmama kusur dağılımını nasıl etkiler?

Boşanma davasında kusur, mali sonuçları belirler. Tazminat ve yoksulluk nafakası bakımından, hangi tarafın evlilik birliğinin sarsılmasında daha fazla pay sahibi olduğu önemlidir. Giderlere katılmayan, parasını gizleyen veya ailenin geçimini sürekli ikinci plana atan eşin kusuru ağır bulunabilir.

Ancak hâkim kusuru tek yönlü aramaz. Karşı taraf, “ben zaten katılıyordum” ya da “eşim bana para vermemi engelledi” diyebilir. Bu iddiaları ispatlayan banka kayıtları, tanıklar ve ödeme belgeleri iki tarafın da elindedir. Hâkim bunları karşılaştırır. Kusurun nasıl ölçüldüğünü boşanmada kusur nasıl belirlenir yazısında bulabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. İki çocuklu bir evlilikte koca yaklaşık iki yıldır maaşını eve getirmiyor; kira ve faturalar eşin ailesinden gelen destekle ödeniyor. Kadın ev işlerini ve çocuk bakımını yürütüyor, gelir getiren bir işi yok.

Burada önce kadının kullanabileceği yollar şunlardır: Hâkimden parasal katkının belirlenmesini istemek, kocanın işverenine ya da borçlularına yönelik ödeme emri talep etmek, boşanma davası açacaksa tedbir nafakası istemek. Davada ise kadın giderlere katılmama olgusunu, eşin gelir durumunu ve ailenin yaşadığı sıkıntıyı belgelerle gösterir. Kocanın tarafı bir iş kaybı ya da sağlık sorunu gibi bir gerekçe ileri sürerse hâkim bunu da tartar. Kimin kusurlu sayılacağını önceden söylemek mümkün değildir; deliller bir bütün olarak değerlendirilir. Hâkimin burada hukuka ve hakkaniyete göre karar vereceğini de unutmayın (TMK m. 4).

Davada hangi belgeler işe yarar?

Giderlere katılmama iddiasını somutlaştıran belgeler şunlardır:

• Aile giderlerini gösteren fatura, kira makbuzu, okul ödemesi ve market harcamaları.
• Kendi hesap hareketlerinizin dökümü; giderleri kimin karşıladığı bu kayıtlardan görülür.
• Eşin maaşının nereye aktarıldığını gösteren hesap kayıtları. Mahkemeden istenmesi mümkündür.
• Eşin ailesinden ya da yakınlarından alınan destekleri bilen tanıklar.
• Eşin gelirini gizlediğini düşünüyorsanız, eşin gelirini saklaması yazısındaki ispat yollarına bakın.

Ekonomik baskı, çalışmayı engelleme ve parayı elinde tutarak kontrol kurma gibi davranışlar bir arada görülüyorsa ekonomik şiddet anlatımı yazısı sizi ilgilendirebilir.

Sık yapılan hatalar

Birliğin giderleri konusunda yapılan yanlışlar şunlardır:

• Kendi payınıza düşeni karşılamaya devam edip bunu belgelememek. Aileye yaptığınız katkıyı gösteremezseniz ileride kusur tartışmasında zorlanırsınız.
• Eşin işvereninden ya da borçlularından ödemeyi hâkim kararı olmadan istemek. Bu yol, hâkimin emrine bağlıdır (TMK m. 198).
• Tasarruf kısıtlamasını istemeden eşin malını satmasını beklemek. Taşınmazlarda bu kısıtlama tapuya şerh edilir (TMK m. 199).
• Ev işi ve çocuk bakımının katkı sayıldığını bilmediği için “benim hiçbir katkım yok” demek.
• Tazminat talebini dilekçede açıkça yazmamak. Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, uygun bir maddi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/1).

Kendi durumunuz için neyi sorabilirsiniz?

Gelir durumu, ev içi işbölümü ve eşin tutumu her ailede farklı olduğundan genel bir cevap kesin sonuç vermez. Hangi yolun, hangi sırayla izleneceği dosyanızdaki belgelere bağlıdır. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim için iletişim sayfasına, büronun çalışma alanları için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.