Boşanma Davasında Kanun Yoluna Başvurma Hakkından Feragat Nedir? Ne Zaman Yapılır?

Boşanma kararı çıkmış, artık tek istediğiniz sürecin bitmesi olabilir. Kanun yoluna başvurma hakkından vazgeçmek, yani feragat etmek, bu bekleyişi kısaltabilir. Ama feragatin iki sınırı var: ilamın size tebliğinden önce yapılamaz ve yapıldıktan sonra kural olarak geri alınamaz. Aşağıda feragatin ne anlama geldiğini, hangi aşamada geçerli olduğunu ve boşanma dosyasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini adım adım anlatıyorum.

Kanun yolundan feragat tam olarak nedir?

Mahkemenin verdiği karar sizi memnun etmiyorsa, kararın bir üst mahkeme tarafından incelenmesini isteyebilirsiniz. Birinci denetim yolu istinaftır; ikinci yol, temyiz edilebilen kararlarda temyizdir. Bunlara birlikte kanun yolları denir. Feragat, bu yola başvurma hakkından bilerek ve isteyerek vazgeçmektir.

Bir boşanma dosyasında feragatin tek bir türü yoktur. Dava sürerken davadan, karar çıktıktan sonra ise kanun yolundan feragat edilebilir. Bu yazı yalnızca ikincisini, yani verilmiş karara karşı başvuru hakkından vazgeçmeyi konu alıyor. Davadan feragat, farklı bir kurumdur ve sonuçları da farklıdır; onu boşanma davasından feragat yazısında bulabilirsiniz.

Karar tebliğ edilmeden feragat edilebilir mi?

Edilemez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 349/1 açıktır: taraflar, ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez. Kanun bu kuralı koyarken, kararın içeriğini görmeden hakkınızdan vazgeçmenizi engellemek istemiştir.

Burada iki kavramı ayırmak gerekir. Duruşmada hâkim hükmü açıkladığında bu, kısa karar olarak adlandırılır. Gerekçesiyle birlikte yazılıp imzalanan ve mühürlenen hükmün taraflardan her birine verilen nüshası ise ilamdır; bir nüshası da gecikmeksizin diğer tarafa tebliğ edilir (HMK m. 301). İstinaf süresi de bu tebliğle işlemeye başlar. Dolayısıyla “duruşmada feragat ettim, o hâlde karar hemen kesinleşti” demek çoğu zaman doğru olmaz. Duruşma tutanağına yazılmış bir feragat cümlesi, ilam tebliğ edilmeden verilmişse, kanunun bu kuralı karşısında geçerli sayılmaz; beyanın tebliğden sonra yinelenmesi gerekir. Elinizde hangi belgenin olduğundan emin değilseniz, mahkeme kalemine sorun.

Tebliğden sonra feragat nasıl yapılır?

İlam size tebliğ edildikten sonra feragat edebilirsiniz. Kanun, bunun için özel bir kalıp aramaz; esas olan beyanın açık, koşulsuz ve mahkemeye ulaşmış olmasıdır. Uygulamada bu beyan çoğunlukla mahkemeye verilen bir dilekçeyle yapılır. Dilekçede hangi karardan söz ettiğinizi (mahkeme, dosya numarası, karar tarihi), istinaf yoluna başvurma hakkından feragat ettiğinizi ve beyanın size ait olduğunu açıkça yazmanız gerekir.

Süre meselesine de dikkat edin. İstinaf süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m. 345). Feragat beyanını bu iki hafta içinde vermeniz gerekmez; ama süre dolarsa zaten başvuru hakkınız düşer ve feragate ihtiyaç kalmaz. Feragatin işe yaradığı durum, sürenin henüz dolmadığı, ancak kararı beklemek yerine kesinleştirmek istediğiniz durumdur. Sürenin nasıl hesaplandığını istinaf süresi hangi günden başlar yazısında ayrıca ele aldım.

Feragat boşanma kararını hemen kesinleştirir mi?

Boşanma davasında iki taraf vardır ve her birinin kendi başvuru hakkı bulunur. Siz feragat ettiğinizde yalnızca sizin yolunuz kapanır. Karşı tarafın kendi tebliğ tarihinden başlayan iki haftalık süresi, o kişi feragat etmedikçe işler. Karar, ancak iki tarafın da kanun yolu kapandığında kesinleşir.

Anlaşmalı boşanmada tablo daha kolaydır, çünkü iki taraf zaten aynı sonucu istemektedir. İkisi de ilam tebliğ edildikten sonra feragat dilekçesi verirse, iki haftanın dolması beklenmeden kesinleşme kaydı yapılabilir. Bu senaryonun ayrıntıları anlaşmalı boşanma kararında tebliğden sonra istinaftan feragat yazısında anlatılıyor.

Çekişmeli boşanmada ise feragat ederek beklemeyi kısaltmak çoğu zaman karşı tarafa bağlıdır. Karşı taraf sürenin sonuna kadar bekleyebilir ya da kendi başvurusunu yapabilir. Karşı taraf istinaf ederse ne olduğunu iki eş birlikte istinaf ederse sonuç yazısından okuyabilirsiniz.

Temyizde de aynı kural geçerli mi?

Evet. HMK m. 366, istinafa ilişkin 343 ile 349 arasındaki maddelerin ve 352. maddenin temyizde de kıyas yoluyla uygulanacağını söyler. Dolayısıyla tebliğden önce temyiz hakkından da feragat edilemez. Temyiz süresi bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 361). Temyize elverişli bir karar söz konusuysa, feragat mantığı istinaftakiyle aynıdır. Yargıtay aşamasını boşanmada temyiz süresi ve dilekçe başlıklı yazıda bulabilirsiniz.

Feragat geri alınabilir mi? Kesin hüküm etkisi

HMK m. 311’e göre feragat, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; madde davadan feragati düzenler, kanun yolundan feragatte de aynı bağlayıcılık ilkesi esas alınır. Bu, mahkemenin ya da karşı tarafın değil, sizin vazgeçmenizin bağlayıcı olması demektir. Fikir değiştirip ertesi gün başvuru yapmak mümkün değildir. İstisna, irade bozukluğudur: yanıltılma, aldatılma, korkutulma gibi sebeplerle verilmiş bir feragatin iptali istenebilir. Bunu ispatlamak ise size düşer ve her olayda sonuç farklı çıkabilir.

Bu nedenle feragat dilekçesini imzalamadan önce kendinize şu soruyu sorun: “Karardaki tüm hükümlere razı mıyım?” Boşanma kararı yalnızca evliliğin sona ermesini içermez. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi (TMK m. 182), nafaka, tazminat gibi pek çok hüküm içerir. Feragatle bunların hepsini kesinleştirdiğinizi düşünüyorsanız, hüküm fıkrasını bir kez daha okuyun.

Vekille takip edilen davada feragat

Avukatla çalışıyorsanız önemli bir ayrıntı var. HMK m. 74’e göre vekile açıkça yetki verilmemişse vekil, davadan veya kanun yollarından feragat edemez. Yani standart bir vekâletnamede “feragat” yetkisi ayrıca yazılmamışsa, avukatın verdiği feragat dilekçesi geçerlilik sorunu doğurur. Vekâletnamenizdeki yetki satırlarına bakın ve feragati düşünüyorsanız vekilinizle konuşun. Vekilin kararınız dışında feragat etmesi riski taşıyorsanız, yetkiyi dar tutmak da bir seçenektir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: A ve B on yıllık evlilikleri sonunda çekişmeli boşanma davası açmış, mahkeme boşanmaya ve velayetin A’ya verilmesine karar vermiştir. İlam A’ya bir tarihte, B’ye üç gün sonra tebliğ edilmiştir. A kararın tamamından memnundur ve feragat dilekçesi verir. B ise nafaka kısmını beğenmemiştir ve süresi dolmadan istinaf yoluna gitmektedir.

Bu örnekte A’nın feragati, A’nın kendi başvuru hakkını kapatır; ama B’nin başvurusunu engellemez. B başvurursa karar kesinleşmez ve dosya üst mahkemeye gider. A’nın feragati yalnızca A’nın kendi başvuru hakkıyla ilgilidir; B’nin başvurusu üzerine dosyada neler olacağı, o başvurunun kapsamına ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır. Aile hukuku kararları kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2). Ancak B yalnız nafaka hükmüne itiraz etmiş, boşanma kısmına başvurmamışsa uygulamada boşanma hükmü, B’nin süresi dolunca ayrıca kesinleşmiş kabul edilir; bekleme süresi ve bir yıllık zamanaşımı bu tarihten işleyebilir. Bunu fer’i sonuçlar istinafta sürerken boşanma hükmü yazısında anlattım. Nafaka kararlarında ise icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m. 350/1); hangi nafakanın hangi tarihten itibaren istenebileceği nafakanın türüne ve hüküm fıkrasına bağlıdır.

Feragatten sonra neler başlar?

Feragat, boşanma kararının kesinleşmesini hızlandırdığında, kesinleşme tarihine bağlı sonuçlar da daha erken başlar. Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez (5490 sayılı Kanun m. 35); kesinleşmeyle birlikte nüfus müdürlüğüne bildirim süreci işler ve mahkeme yazı işleri müdürü tescil gerektiren kararı kesinleştirme işleminden itibaren on gün içinde bildirir (5490 sayılı Kanun m. 55). Kadının üç yüz günlük bekleme süresi de mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder (5490 sayılı Kanun m. 26, TMK m. 132). Boşanmadan doğan dava haklarının bir yıllık zamanaşımı da yine kesinleşmeden işler (TMK m. 178).

Bu zincir iki sonuç doğurur. Birincisi, feragat kesinleşmeyi öne çektiği için bekleme kısalır ama “hak arama süresi” de erken başlar: karar dışında kalan talepleriniz varsa bir yıllık süre sizin aleyhinize akmaya başlar. İkincisi, feragat kesinleşme tarihini öne çektiği için, yeniden evlenme planı olan eşin takvimi de öne gelir. Bu tarihlerin neden önemli olduğunu kesinleşme tarihi neden önemli yazısında ayrıca anlattım.

Sık yapılan hatalar

• Duruşmada verilen beyanı yeterli saymak. Tebliğden önceki feragat geçerli sayılmaz; tebliğden sonra yeniden beyan vermek gerekebilir.
• Eşin feragatini kendi feragati sanmak. Her tarafın hakkı ayrıdır. Sizin feragatiniz karşı tarafın süresini kısaltmaz.
• Kararı okumadan imza atmak. Hüküm fıkrasında velayet, nafaka, tazminat, soyadı gibi başlıklar ayrıdır. Feragat, kararın tamamını sizin için bağlayıcı hâle getirir.
• Vekâletname yetkisini kontrol etmemek. Açık yetki yoksa avukatın feragati geçersiz sayılabilir.
• Kesinleşme tarihini sormamak. Feragatten sonra kesinleşme kaydının hangi tarihte yapıldığını mahkeme kaleminden öğrenin; bekleme süresi ve bir yıllık dava hakkı süresi bu tarihe bağlanabilir. Ayrıntı için boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazısına bakın.

Feragat mı, süre dolmasını beklemek mi?

Feragat zorunlu değildir. İstinaf süresi hiç kullanılmadan dolarsa karar kendiliğinden kesinleşir. Fark yalnızca zamandadır: feragatle iki hafta beklemeden kesinleşme sağlanabilir. Yeniden evlenmek, nüfus kaydını güncellemek ya da yurt dışı işlemleri için acelesi olan taraflar bu yolu tercih eder. Aceleniz yoksa süreyi beklemek, kararı bir kez daha düşünmeniz için size fırsat verir.

Kendi dosyanızda feragat kararı vermeden önce

Feragat, tek cümlelik bir dilekçeyle yapılır ama sonuçları uzun sürelidir. Dosyanızın durumuna göre hangi yolun size uyduğu, kararda neyin kesinleştiği ve vekâletnamenizin kapsamı gibi ayrıntılara bağlıdır. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Boşanma sürecinin genel çerçevesi için aile hukuku sayfasına, kesinleşmeden sonra yapılacak işler için kesinleştikten sonra yapılacaklar listesine göz atabilirsiniz.