Boşanma Duruşmasına Yanımda Bir Yakınımı Getirebilir miyim? Salona Girme Kuralı

İlk boşanma duruşmasına tek başına girmek istemeyenlerin sorduğu soru aynıdır: yanımda annemi, kardeşimi ya da bir arkadaşımı getirebilir miyim? Kısa cevap şudur: duruşmalar kural olarak herkese açıktır (HMK m. 28/1), bu nedenle destek için gelen bir yakının salonda bulunması genellikle mümkündür. Bu kuralın iki önemli istisnası vardır. Birincisi, hâkimin gizli duruşmaya karar vermesidir; ikincisi, yakınınızın tanık olarak dinlenecek olmasıdır. Aşağıda bu iki durumu ve duruşma salonunda sizi bekleyen düzeni sırayla anlatıyoruz.

Duruşmanın aleniyeti ne demektir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 28. maddesinin birinci fıkrasına göre duruşma ve kararların bildirilmesi alenidir. Yani duruşma salonuna giren herkes, o oturumda konuşulanları dinleyebilir. Bu ilkenin amacı yargının şeffaf olması ve toplum denetimine açık yürümesidir. Bu nedenle bir yakınınızın duruşmayı dinlemek için gelmesi, kural olarak, hâkimin izni gerektirmeyen bir durumdur.

Aleniyet ilkesi her duruşma salonunun sınırsız kalabalığı kabul etmesi anlamına da gelmez. Yargılamayı hâkim sevk ve idare eder ve yargılama düzeninin bozulmaması için gerekli her türlü tedbiri alır (HMK m. 32/1). Salonun büyüklüğü, duruşma düzeni ve diğer oturumlar nedeniyle hâkim salonda bulunacak kişilerin sayısını ya da davranışlarını sınırlayabilir. Gelecek yakınınızın sakin davranması, konuşulanlara karışmaması ve sorulmadıkça söz almaması beklenir.

Boşanma davalarında gizli duruşma

Boşanma davası özel hayata dair ayrıntıları gündeme getirdiği için kanun, bu davalar için ayrı bir imkân tanır: hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184/6). Genel kuralı düzenleyen HMK m. 28/2 ise duruşmaların bir kısmının veya tamamının gizli yapılmasına ancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde, ilgilinin talebi üzerine yahut resen karar verilebileceğini söyler. Gizlilik talebi, ön sorunlar hakkındaki hükümler çerçevesinde gizli duruşmada incelenir ve karara bağlanır; hâkim kararının gerekçelerini esas hakkındaki kararı ile birlikte açıklar (HMK m. 28/3).

Kanun, gizli duruşmada kimlerin bulunabileceğini tek tek saymaz; bu, hâkimin kararına ve yargılamanın sevk ve idaresine bağlıdır. Hazır bulunanlar, o yargılamayla ilgili edindikleri bilgileri açıklamamaları konusunda uyarılır; gizliliğin ihlaline ilişkin Türk Ceza Kanunu hükmünün uygulanacağı ihtar edilir ve bu husus tutanağa geçirilir (HMK m. 28/4). Dolayısıyla gizli duruşma talebinde bulunmak, yakınınızı kapıda bırakmak anlamına gelmeyebilir; ama her koşulda salona girebileceğini de söylemez. Ayrıntı için boşanma davası gizli görülebilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Yakınınız tanık olacaksa ne olur?

Tanık olacak kişiler için kural farklıdır. Tanıklar hâkim tarafından ayrı ayrı dinlenir ve biri dinlenirken henüz dinlenmemiş olanlar salonda bulunamaz (HMK m. 261/1). Bu kuralın amacı, bir tanığın diğerinin ne söylediğini duyarak ifadesini şekillendirmesinin önüne geçmektir. Tanık dinlenmeden önce hakkında tanıklık yapacağı olayla ilgili olarak hâkim tarafından bilgilendirilir (HMK m. 260/1). Eğer yakınınız davada tanık olarak gösterildiyse, duruşma günü salon dışında beklemesi gerekir; dinlenme sırası geldiğinde çağrılır.

Bu yüzden duruşmaya birini “destek” amacıyla getirirken, o kişinin aynı zamanda tanık listesinde olup olmadığına bakmak gerekir. Kanun, bir tanık dinlenirken henüz dinlenmemiş tanığın salonda bulunmasını açıkça yasakladığı için bu durum hâkimin müdahalesine yol açabilir. Tanık delili hakkında boşanma davasında tanık delili yazımızda ayrıntı bulabilirsiniz. Tanık listesinin ve adres bilgilerinin nasıl hazırlanacağı için ise boşanma davasında tanık listesi ve adres bilgisi yazısına göz atabilirsiniz.

Duruşmaya gelmemek ve katılım şekli

Duruşmaya tarafın kendisinin gelmesi ayrı bir konudur. Usulüne uygun davet edilmiş taraflar duruşmaya gelmedikleri ya da gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir; taraflardan biri gelir, diğeri gelmezse gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilebilir veya dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150/1-2). İşlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 150). Yakınınızı getirmenin sizin yerinize duruşmaya katılmak anlamına gelmediğini bilmelisiniz: taraf adına işlem yapabilecek olan, vekâleti bulunan vekildir. Bu konuda boşanma davasında bizzat hazır bulunma yazımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmada yakın bulunması

Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şarttır (TMK m. 166/3). Duruşma aleni olduğu için yakınınız salonda bulunabilir; ancak hâkimin dinleme sırasında iradenizin serbest olduğunu anlayabilmesi için sizinle doğrudan konuşması beklenir. Yakınınız hâkimin sorularına sizin adınıza cevap veremez. Anlaşmalı sürecin sınırlarını anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazısında okuyabilirsiniz.

Yakınınızın salonda bulunmasının dava üzerindeki etkisi

Boşanma duruşmalarında sorulan sorular çoğu zaman özel hayata dokunur: evlilikteki sorunlar, para, çocukların durumu, bazen sadakat iddiaları. Yanınızdaki yakın bu ayrıntıları ilk kez salonda duyabilir. Bu, hem sizin rahat konuşmanızı zorlaştırabilir hem de yakınınızla ilişkinizi etkileyebilir. Yakınınızın sizi yönlendirdiği ya da yargılama düzenini bozduğu izlenimi doğarsa hâkim düzeni sağlama yetkisini kullanabilir (HMK m. 32/1). Bu yüzden yakınınızı getirmeden önce, duruşmada hangi konuların konuşulabileceğini ve onun bunları duymasının sizin için bir sakınca taşıyıp taşımadığını düşünmeniz gerekir.

Hâkimin sorduğu soruların bir kısmı dava dilekçesindeki iddialarla, bir kısmı ise duruşma günü ortaya çıkan olaylarla ilgili olur. Dilekçelerin içeriği salonda okunmayabilir; ama tutanağa geçen beyanlar herkesin duyabileceği bir ortamda alınmış demektir. Bunu önceden bilmek, hazırlıklı olmanızı sağlar.

Gizli duruşma talebi ne zaman ve nasıl yapılır?

Gizlilik talebini dilekçede, duruşma öncesinde verilecek ayrı bir beyanla ya da duruşmada sözlü olarak yapabilirsiniz; talebin nedeni olarak özel hayatınıza ilişkin hangi ayrıntıların konuşulacağını ve neden herkese açık duruşmada konuşulmasının sizi zor durumda bırakacağını açıkça yazmanız yararlıdır. Boşanma davalarında kanun, talebi taraflardan birine bağlamıştır: hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184/6). Karar vermesi gereken kişi hâkimdir ve talep gerekçesini değerlendirir. Gizlilik talebinizi yakınınızın gelmesinden önce yapmanız, duruşma günü sürpriz yaşamamanızı sağlar.

Gizli duruşmaya karar verildiğinde, hazır bulunanlar duruşmada edindikleri bilgileri açıklamamaları konusunda uyarılır. Bu uyarının tutanağa geçirilmesi, yakınınızın salonda bulunmasına izin verilirse onun da sorumluluğunu hatırlatır (HMK m. 28/4).

Duruşma günü pratik öneriler

Duruşma saatinden önce mahkeme kalemine gidip salonun adını ve numarasını öğrenmek, yakınınızın nerede bekleyeceğini önceden bilmek açısından faydalıdır. Kimlik belgenizi ve varsa vekâletnameyi yanınıza almalısınız. Yakınınız tanık olarak gösterilmişse, çağrılana kadar salon dışında bekleyeceğini önceden konuşun; çağrıldığında tanıklık edeceği konuları bildiği kadarıyla sade biçimde anlatması beklenir ve tanık, bildiklerini söylerken kural olarak yazılı not kullanamaz; tarih veya rakam için yazılarına bakması gerekiyorsa bunu hâkime söyler (HMK m. 261/2). Duruşma tutanağı tutulurken yakınınızın konuşmaması, sizin tutanağı dikkatle dinlemeniz gerekir.

Yakınınız yaşlı ya da hasta ise duruşmanın uzayabileceğini hesaba katın. Duruşma salonunda bekleme süresi ve duruşmanın kaç dakika süreceği önceden bilinemez. Bu tür bir güçlük varsa hâkime bildirmek ya da duruşmaya yakınınızın gelmemesine karar vermek daha sağlıklı olabilir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: İlk duruşmaya gidecek bir eş, kardeşini yanına almak istiyor. Kardeşi aynı zamanda davada tanık olarak gösterilmiş durumda. Duruşma günü kardeş salona girmeye çalıştığında, hâkimin tanıkların dinlenme sırasını gözeteceğini hatırlatmak gerekir: kardeşin dinlenme sırası geldiğinde salonda bulunması beklenir, öncesinde ise salon dışında bekler. Eş, yalnız kalmak istemiyorsa tanık olarak gösterilmeyen başka bir yakınından destek isteyebilir. Aynı eş, özel hayatına ilişkin ayrıntıların konuşulacağı bir duruşma için gizlilik talep etmeyi de düşünebilir; bu durumda salonda kimin kalacağını hâkim belirler. Bu örnekte hiçbir sonuç tahmin edilmemektedir; yalnızca kuralların nasıl bir arada işlediği gösterilmektedir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, tanık olarak gösterilecek bir yakını duruşma dinleyicisi gibi getirmektir. Bir tanık dinlenirken henüz dinlenmemiş olanlar salonda bulunamaz; bu kişi salonda bulunursa tanıklığı zora girebilir.

İkinci hata, yakının duruşmada konuşmasına izin vermektir. Salona gelen kişi taraf değildir; hâkimin sorusu size yöneldiğinde cevap sizin vermeniz gerekir. Müdahale hâkimin düzen kurma yetkisini devreye sokabilir.

Üçüncü hata, duruşma salonunda ses veya görüntü kaydı yapmaya kalkışmaktır. Kayıt konusunu boşanma duruşmasında ses ve görüntü kaydı yazısında ele aldık.

Dördüncü hata, çocuğu “ortamı görsün” diye getirmektir. Çocuğun duruşmada bulunması ya da dinlenmesi hâkimin kararına bağlıdır; çocuğun yararı bu kararın ölçüsüdür.

Duruşma öncesi hazırlığınız için

Salonda kimin bulunabileceği, gizlilik talebi, tanık listesi ve duruşma günü yanınızda neler bulunduracağınız dosyanıza göre değişir. Durumunuzu anlatmak için bizi telefonla arayabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz; iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Boşanma sürecine ilişkin diğer konular için aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.