Boşanma Davasında Eşle Yüz Yüze Gelmek İstemiyorsam Duruşma Nasıl Yürür?

Eşinizle aynı salonda bulunmak istemiyorsanız birkaç yol var, fakat hiçbiri otomatik değil. Davayı bir vekil aracılığıyla yürütebilirsiniz; hâkim sizi bizzat dinlemek isterse yine de gelmeniz gerekebilir. Duruşmanın gizli yapılmasını isteyebilirsiniz; bu, kapıyı halka kapatır ama eşinizi dışarıda bırakmaz. Şiddet ya da şiddet tehdidi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbirler istenebilir. Hangisinin uygun olacağı, kaygınızın nedenine bağlıdır.

Önce kaygının kaynağını ayırın

“Eşimle karşılaşmak istemiyorum” cümlesi üç ayrı durumu anlatabilir. Birincisinde yüz yüze gelmek duygusal olarak ağırdır; sakin bir ilişki olsa bile ayrılığın acısı duruşma salonunda yeniden canlanır. İkincisinde eşiniz salonda ya da koridorda sizi gerginleştirir, bağırır, laf atar. Üçüncüsünde ise gerçek bir güvenlik sorunu vardır: geçmişte şiddet, tehdit ya da takip yaşanmıştır.

Kanun bu üç duruma aynı cevabı vermez. İlkinde amaç sizi rahatlatacak usulleri bulmak, ikincisinde duruşma düzenini hatırlatmak, üçüncüsünde ise koruyucu tedbir almaktır. Hâkime ve avukatınıza hangisinin sizin için geçerli olduğunu açıkça söylemek, işe yarar çözümü bulmanın ilk adımıdır.

Vekille temsil: kural ve sınırı

Dava ehliyeti olan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir (HMK m. 71). Vekilin duruşmaya girmesi, sizin salonda bulunmanızı çoğu zaman gereksiz kılar. Duruşma günü vekiliniz sizin adınıza beyanda bulunur, tanıklara soru sorar, itirazları ileri sürer.

Ama bu kuralın bir sınırı var. Mahkeme, tahkikat aşamasında her iki tarafı usulüne uygun davet edip davada ileri sürülen vakıalar hakkında dinleyebilir (HMK m. 144/1). Boşanma yargılamasında hâkimin, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamayacağı hükmü de (TMK m. 184/1) hâkimin sizi dinlemek istemesine dayanak olabilir. Anlaşmalı boşanmada ise kanun açıktır: hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir (TMK m. 166/3). Bu durumda vekilinizin sizin yerinize konuşması yetmez.

Dinlenmek için gelmeniz istenirse mahkemenin vereceği süre iki haftadan az olamaz; bu süre gerektiğinde mahkemece uzatılabileceği gibi kısaltılabilir de (HMK m. 144/2). Davetiyeyi aldığınızda tarihi hemen vekilinizle birlikte değerlendirin.

Gizli duruşma: kim isteyebilir, ne sağlar?

Medeni yargılamada duruşma ve kararların bildirilmesi aleniyet ilkesine tabidir (HMK m. 28/1). Genel kural böyleyken boşanma davası için ayrı bir hüküm var: hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184/6). Yani bir eşin istemesi yeterli olabilir; diğer eşin rızası aranmaz.

Gizli yapılan duruşmaya dinleyici olarak gelen üçüncü kişiler alınmaz; yakınlar, komşular ya da duruşmayı izlemeye gelen kişiler dışarıda kalır. HMK m. 28/4 uyarınca hâkim, gizli yargılamada hazır bulunanları edindikleri bilgileri açıklamamaları hususunda uyarır. Fakat gizlilik eşinizin salonda bulunma hakkını ortadan kaldırmaz; yalnızca duruşmayı dışarıya kapatır. Bu nedenle “eşimle karşılaşmak istemiyorum” gerekçesiyle gizlilik istenirse beklentinin doğru kurulması gerekir.

SEGBİS: başka bir yerden bağlanmak

HMK m. 149/1, mahkemeye, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın ya da vekilinin bulundukları yerden, ses ve görüntü nakliyle duruşmaya katılmasına karar verme imkânı verir. Eşinizle aynı salonda bulunmak istemiyorsanız bu talep, sizin başka bir yerden duruşmaya katılmanızın yoludur. Ancak mahkeme talebi yerinde bulur mu, teknik imkân var mı, hâkim sizi doğrudan görmeyi gerekli görür mü gibi sorular dosyaya göre cevaplanır. Konuyu ayrıca SEGBİS ile duruşmaya katılma yazısında anlattık. Tarafın bizzat bulunmasının hukuki sonuçları için de bizzat hazır bulunma yazısına bakabilirsiniz.

Aynı madde, fiilî engel veya güvenlik sebebiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına da izin verir. Bu karar, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşü alınarak verilir. Güvenlik kaygısı ciddi ve belgelenebilir ise bu hükmü mahkemeye hatırlatmak mümkündür.

Şiddet ya da tehdit varsa: 6284 sayılı Kanun

Eşinizle karşılaşmak istemiyorsanız ve bunun nedeni şiddet ya da şiddet tehdidiyse, bu kaygı bir tercih değil, hukuki bir koruma talebidir. 6284 sayılı Kanun m. 5, şiddet uygulayanlar hakkında hâkimin önleyici tedbirler alabileceğini düzenler. Bu tedbirler arasında şunlar sayılmıştır:

• Mağdura yönelik şiddet tehdidi, hakaret ya da küçük düşürücü söz ve davranışlarda bulunmama,
• Müşterek konuttan uzaklaştırma,
• Korunan kişilere, konuta, okula ve işyerine yaklaşmama,
• Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme.

Gecikmesinde sakınca olan hâllerde (a), (b), (c) ve (d) bentlerindeki tedbirler kolluk amirlerince de alınabilir (6284 sayılı Kanun m. 5/2). Tedbir için duruşma gününü beklemek gerekmez; talep en çabuk ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden yapılabilir (6284 sayılı Kanun m. 8/1). Elinizde bir tedbir kararı varsa bunu boşanma davasına bakan hâkime bildirmeniz ve vekilinizin duruşma günü için gereken düzenlemeyi istemesi anlamlıdır. Koruma kararının itirazı ve sona ermesi için 6284 koruma kararına itiraz ve kaldırma yazısına bakabilirsiniz.

Duruşma salonunda nelere hakkınız var?

Salonda olmanız gerekirse, kanun size bazı güvenceler tanır. Taraflar, tanıklara ve diğer kişilere hâkim aracılığıyla soru sorar; doğrudan soru yöneltme yetkisi vekillere aittir (HMK m. 152/1). Sorular hâkim üzerinden aktığı için eşinizle doğrudan konuşmak zorunda kalmazsınız. Hâkim duruşmanın düzenini bozan kimseyi bundan men eder ve gerekirse salondan çıkarılmasını emreder; ihtara rağmen devam eden hakkında dört güne kadar disiplin hapsi uygulanır (HMK m. 151). Bozucu eylem ayrıca suç oluşturuyorsa tutanakla Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.

Bu hükümler, eşinizin salonda size doğrudan hakaret etmesine ya da gürültü çıkarmasına karşı da kullanılabilir. Yaşadığınız davranışı avukatınıza duruşma öncesinde anlatırsanız hâkime tutanağa geçirtmesi kolaylaşır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: C, eşinin geçmişte ona mesajla tehditler savurduğunu söylüyor. Dava devam ediyor ve ilk duruşma yaklaşıyor. C, eşinin salonda bulunmasından rahatsız. Avukatıyla yapacağı değerlendirmede şu soruların cevabı belirleyici olur: Ortada bir 6284 kararı var mı? Mesajlar belgelenebilir mi? Hâkim C’yi bizzat dinlemek isteyecek mi? C’nin çocukla ilgili beyanları gerekli olacak mı? Bu sorulara göre vekil aracılığıyla katılım, SEGBİS talebi ya da yeni bir koruma tedbiri talebi tercih edilebilir. Bu örnek gerçek bir dava değildir; hangi etkenlerin tartıldığını göstermek içindir.

Davanın yazılı aşamasında karşılaşma olmaz

Aklınızda tutmanız gereken bir şey, dava sürecinin büyük bölümünün yazılı yürüdüğüdür. Dava dilekçesi mahkemeye verilir, davalıya tebliğ edilir; davalı cevap dilekçesini tebliğden itibaren iki hafta içinde verir (HMK m. 127). Cevabı bu sürede hazırlamak çok zorsa, yine bu iki hafta içinde başvurulması şartıyla, bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Delil listeleri, belgeler ve talepler bu yazışmalarla dosyaya girer. Yani eşinizle yüz yüze gelmeniz gereken an, davanın başından sonuna kadar süren bir şey değildir; duruşma günleriyle sınırlıdır.

Duruşmalar arasındaki süre de bu bakımdan önemlidir. 7589 sayılı Kanunla HMK m. 147’ye eklenen fıkra, duruşmalar arasındaki sürenin üç aydan uzun olamayacağını öngörür; bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu durumlarda hâkim gerekçesini belirterek daha uzun süre belirleyebilir. Her duruşma gününün sizi gerçekten salona çağıracağı da kesin değildir: ara duruşmaların bazılarında yalnızca vekilin bulunması yeterli olabilir. Hangi duruşmada kendi hazır bulunmanızın istendiğini, vekilinize sorarak öğrenmek en sağlıklısıdır.

Anlaşmalı boşanmada tablo farklıdır. Orada hâkim tarafları bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa onaylar; bu, iki tarafın da hâkim tarafından bizzat dinlenmesini gerektirir. Eşinizle karşılaşmaktan kaçınmak istiyorsanız ve anlaşmalı boşanmayı düşünüyorsanız, bu noktayı baştan değerlendirmek gerekir. Konunun ayrıntısı için anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, duruşma günü gelmemeyi çözüm sanmaktır. Usulüne uygun davet edilen taraf geçerli özrü olmadan gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine yokluğunda işlem yapılabilir veya dosya işlemden kaldırılabilir (HMK m. 150). Gelmemenin sonuçlarını duruşmaya gelmezsem ne olur yazısında bulabilirsiniz.

İkinci hata, kaygıyı avukattan saklamaktır. Salonda eşle karşılaşma konusu, avukatın duruşma sırasını, tanık sırasını ve talep dilekçelerini planlamasını etkiler. Üçüncü hata, güvenlik endişesini yalnızca sözle anlatıp belgelendirmemektir; mesaj, tutanak, rapor gibi kayıtlar dosyaya girince hâkimin tedbir değerlendirmesini kolaylaştırır. Dördüncüsü, gizli duruşmayı eşin dışarıda kalması sanmaktır; gizlilik yalnızca üçüncü kişileri dışarıda tutar.

Kendi dosyanız için yapacaklarınız

Eşinizle karşılaşmak istememenizin nedeni, hangi yolun açılacağını belirler. Bu nedenle duruşmadan önce kaygınızı, varsa belgelerinizi ve dosyanın ne aşamada olduğunu bir araya getirin. İlk duruşmada yaşanacakları boşanma davasında ilk duruşma nasıl geçer yazısından, geçici önlemleri geçici önlemler sayfasından okuyabilirsiniz. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak bize anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Daha geniş çerçeve için aile hukuku sayfasını da inceleyebilirsiniz.