Boşanma Sırasında Eşin Özel Görüntü ve Fotoğraflarını Paylaşması Hangi Suçu Oluşturur?

Evlilik sırasında paylaşılan bir fotoğraf, bir video ya da bir sesli kayıt, boşanma noktasına gelindiğinde bir koz gibi kullanılmaya başlanabilir. Bir gün tanıdığınız birinden “bunu sana kim gönderdi” diye bir mesaj alırsınız, ya da bir sosyal medya hesabında kendi görüntünüzü görürsünüz. Hukuk bu durumda açık bir çizgi çizer. Kısa cevap şu: bir kişinin özel hayatına ilişkin görüntü veya seslerini hukuka aykırı olarak yaymak, Türk Ceza Kanunu m. 134/2 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılanır. Üstelik boşanma davasında da bu davranış kusur olarak ağırlık taşır.

Kanun hangi fiili cezalandırır?

TCK m. 134 iki farklı fiili birbirinden ayırır. Birinci fıkra, kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal edenleri bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır; gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. İkinci fıkra ise çekim ya da kayıt aşamasından sonrasını düzenler: kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır. Bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı ceza verilir.

Burada kilit kelime “hukuka aykırı olarak ifşa”dır. Fotoğrafın ya da videonun kimin tarafından çekildiği ikincil bir noktadır; asıl mesele, görüntüdeki kişinin rızası olmadan başkalarına gösterilmesi, gönderilmesi veya yayımlanmasıdır. Eşinizle birlikte çekilmiş ya da eşinizin size gönderdiği bir görüntü bile, görüntüdeki kişinin rızası olmadan üçüncü kişilere iletilirse bu hükmün konusu olabilir.

“Rızam vardı” savunması ne kadar işe yarar?

Boşanma sürecinde sıkça duyulan savunma şudur: “Zaten fotoğrafı kendisi gönderdi.” Ya da “Çekilirken itiraz etmedi.” Kanunun diliyle düşünürsek, ceza gerektiren davranış çekim değil, ifşadır. Çekime verilmiş bir rıza, kendiliğinden görüntünün evlilik içindeki özel alanın dışına çıkarılmasına verilmiş sayılmaz. Bunu olayın bağlamı içinde değerlendirmek gerekir: görüntü kime, hangi amaçla, ne zaman, hangi yolla ulaştırıldı?

Yine de her durumda kesin hüküm kurmak doğru olmaz. Rızanın var olup olmadığı, kapsamı ve geri alınıp alınmadığı somut olayın ayrıntılarına göre belirlenir. Savcılık ya da mahkeme, görüntünün niteliğine, paylaşım şekline ve eşler arasındaki yazışmalara bakar.

Yayma tehdidi başka bir suçtur

Paylaşım henüz gerçekleşmemiş, yalnızca tehdit edilmiş olabilir. “Boşanmaya itiraz edersen bu fotoğrafları herkese gönderirim” cümlesi, TCK m. 107 kapsamında şantaj olarak değerlendirilebilir. Maddenin ikinci fıkrası, kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı ya da isnat edileceği tehdidinde bulunulmasını, birinci fıkradaki cezayla karşılar: bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası.

Tehdit varsa, yayma gerçekleşmese bile hukuki yollara başvurabilirsiniz. Şantajın unsurlarını ve nasıl delillendirileceğini boşanma sırasında eşin şantaj yapması yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz. Tehdit mesajlarının saklanması için de boşanma sürecinde eşten gelen tehdit mesajları yazısı yararlı olur.

Yayıldıktan sonra ilk saatlerde neler yapılır?

Görüntünüzün paylaşıldığını fark ettiğinizde panik doğaldır; ama bazı basit adımlar sonradan çok iş görür:

• Paylaşımın yapıldığı yerin adresini, hesabın adını, paylaşım tarihini ve saatini içeren ekran görüntüleri alın.
• Görüntünün size ulaştığı mesajları, kimden geldiğini gösterecek biçimde saklayın.
• Görüntüyü gören ya da size haber veren kişilerin adlarını ve iletişim bilgilerini not edin; bunlar ileride tanık olabilir.
• Paylaşımı yapan hesabın eşinize ait olduğunu gösterebilecek bilgileri (aynı kullanıcı adı, ortak arkadaşlar, önceki yazışmalar) kaydedin.
• Görüntü internette yayımlandıysa, 5651 sayılı Kanun m. 9/A uyarınca doğrudan idari başvuruyla içeriğe erişimin engellenmesini isteyebilirsiniz; başvuruda yayının tam adresi (URL) gerekir ve tedbir kısa süre içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur.
• Hemen Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluğa gidin; Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158’e göre ihbar veya şikâyet yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.

Bu aşamada bir başka dikkat edilecek nokta, görüntüyü kendiniz tekrar paylaşıp ona tepki vermemenizdir. Paylaşımın yayılmasını artırır ve tespiti zorlaştırır.

Şikâyet süresi ve savcılığın rolü

TCK m. 139, bu bölümdeki suçların soruşturulmasını ve kovuşturulmasını, kişisel verilerin kaydedilmesi ile verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme dışında, şikâyete bağlı tutar. Özel hayatın gizliliğini ihlal de şikâyete bağlı suçlar arasındadır. Şikâyet süresi ise şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlayarak altı aydır (TCK m. 73). Bu süreyi geçirmek, soruşturma ve kovuşturma imkânını ortadan kaldırabilir; bu nedenle tarihleri not etmek gerekir.

Şikâyet sonrasında soruşturmayı savcılık yürütür. Neyin suç olduğuna, hangi delillerin toplanacağına ve kamu davası açılıp açılmayacağına savcılık karar verir. Bu karar sürecinin sonucunu önceden söylemek mümkün değildir.

Hangi içerik “özel hayata ilişkin” sayılır?

Kanun “özel hayata ilişkin görüntü veya sesler” der ve tek tek saymaz. Çıplaklık ya da cinsel içerik taşıyan görüntüler bunların en açık örneğidir; ama yalnız onlarla sınırlı olmayabilir. Evin içinde çekilmiş aile görüntüleri, sağlık durumunu gösteren kayıtlar, kişinin özel konuşmalarının sesleri de olayın niteliğine göre bu kapsamda değerlendirilebilir. Paylaşılan içeriğin özel hayata ilişkin olup olmadığına, görüntünün nerede çekildiğine ve kimlerin göreceği düşünülerek çekildiğine bakılır. Bu ayrımda kesin bir liste vermek doğru olmaz; savcılık ve mahkeme, her olayda içeriğe ve bağlama bakar.

Görüntüde sizden başka biri, örneğin çocuklarınız ya da bir yakınınız varsa, bunu şikâyet dilekçesinde ayrıca belirtmek gerekir. Çocukların görüntülerinin paylaşılması, boşanma davasında velayet ve kişisel ilişki açısından da ayrı bir tartışma konusu olabilir; çünkü hâkim çocuğun yararını gözetir.

Ceza soruşturması ile boşanma davası birbirini bekler mi?

Pratikte merak edilen şeylerden biri, boşanma davasının ceza dosyasının sonucunu beklemek zorunda olup olmadığıdır. Boşanma davasında hâkim, dayanılan olguların varlığına kendi vicdani kanaatiyle karar verir ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Ceza soruşturması devam ederken de boşanma davası görülebilir. Ceza dosyasındaki belgeler, bilirkişi raporları ve ifadeler boşanma dosyasına girerse, hâkim bunları diğer delillerle birlikte değerlendirir. Ceza davasının sonucunun boşanma davasını nasıl etkileyeceği ise dosyalardaki olgulara bağlıdır; bu konuda ceza dosyası ve mahkûmiyetin boşanmadaki delil değeri yazısına bakabilirsiniz.

Koruma ve tedbir yolları

Paylaşımla birlikte tehdit, ısrarlı mesaj ya da sürekli rahatsız etme varsa, 6284 sayılı Kanun m. 5 kapsamında hâkimden tedbir istenebilir. Tedbirler arasında şiddet mağduruna karşı şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmama ile korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya başka şekilde rahatsız etmeme sayılır. Kanun m. 8’e göre koruyucu tedbir için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Başvuru adımları için 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Aile içinde yaşanan psikolojik baskının genel çerçevesini boşanma davasında psikolojik şiddet yazısında da bulabilirsiniz.

Boşanma davasında nasıl yer alır?

Türk Medeni Kanunu m. 162, eşlerden birinin kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabileceğini söyler. Özel görüntülerin paylaşılması, olayın niteliğine göre bu hükmün altında değerlendirilebilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer; affeden tarafın dava hakkı yoktur. Genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166) da yanında ileri sürülebilir.

Hâkim, bu olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu eşten manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/2). Tazminatın hangi şartlarda ve nasıl belirlendiğini boşanmada manevi tazminat yazısında bulabilirsiniz. Özel hayat paylaşımının boşanmadaki yeri için de boşanma davasında özel hayat paylaşımı yazısına göz atabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Ece, boşanma davası açtıktan sonra eşinin kendisine şu mesajı gönderdiğini görür: “Davayı geri çekmezsen çektiğimiz görüntüleri ailene yollarım.” Ece mesajı kaydeder, ekran görüntüsünü alır, ertesi gün savcılığa gider. İki hafta sonra bir akrabasından, görüntülerden birinin kendisine gönderildiğini öğrenir.

Bu örnekte iki ayrı olgu vardır: tehdit aşamasında şantaj ve paylaşım aşamasında özel hayata ilişkin görüntülerin ifşası. Her ikisi de boşanma davasında pek kötü davranış olarak ileri sürülebilir ve manevi tazminat konusu olabilir. Savcılığın, ceza mahkemesinin ve aile mahkemesinin alacağı kararlar kendi önündeki delillere bağlıdır; örnek bir sonucu göstermez.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, utanç ya da korkuyla sessiz kalmaktır; süreler akıp gider. İkinci hata, paylaşımı gördükten sonra hesabı silmek ya da engellemek için kanıtı yok etmektir; önce kayıt alın. Üçüncü hata, karşı tarafa benzer bir paylaşımla karşılık vermektir; bu hem ceza sorumluluğu doğurabilir hem de kusur değerlendirmesinde aleyhinize olabilir. Dördüncü hata, yalnızca ekran görüntüsüne güvenmek ve gerçek bağlantıyı almamaktır. Beşinci hata, bunu özel bir mesele sayıp savcılığa gitmemektir: kamu davasının yolu şikâyetle açılır.

Kendi dosyanız için nereden başlanır?

Her olay farklıdır: görüntünün kaynağı, paylaşımın şekli, tehdidin varlığı ve elinizdeki deliller yolu belirler. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilir, hangi adımların öncelikli olduğunu birlikte değerlendirebilirsiniz. İletişim sayfasında ulaşım bilgileri bulunur. Boşanma sürecinin genel çerçevesi için aile hukuku sayfasını da inceleyebilirsiniz.