Eşe Hakaret Etmek Boşanma Sebebi mi? Evlilikte Sözlü Aşağılama

“Eşim bana sürekli hakaret ediyor, bu yüzden boşanabilir miyim?” sorusu aile hukukunda en sık duyulan sorulardan biridir. Evlilik içinde söylenen ağır sözler, kırıcı lakaplar ve sürekli aşağılama, şiddet kadar iz bırakmasa da evliliği içeriden aşındırır. Hukuk açısından cevap şudur: hakaret ve aşağılama, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı sonucuna vardığında genel boşanma sebebi olarak ileri sürülebilir. Ağırlığına göre ise ağır onur kırıcı davranış olarak da değerlendirilebilir.

Aşağıda iki yolun farkını, hâkimin neye baktığını, ispat konusunda nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve dilekçede hakaret olaylarını nasıl anlatacağınızı sırayla ele alıyoruz.

Hakaret hangi boşanma sebebine girer?

Medeni Kanun’da iki yol öne çıkar. Birincisi genel boşanma sebebidir: evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m. 166/1). Burada kanun belirli bir davranışı saymaz; hâkim, olayların bütününe bakarak evliliğin sürdürülüp sürdürülemeyeceğini değerlendirir. Sürekli hakaret, aşağılama ve küçük düşürme bu çerçevede delil olarak sunulabilir.

İkinci yol özel boşanma sebebidir: eşlerden biri diğerinin hayatına kastedilmesi, kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle dava açabilir (TMK m. 162). Hakaretin düzeyi bu eşiğe ulaşıyorsa ikinci yol da gündeme gelir. Bu yolun kendine özgü bir süresi vardır: dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan beş yıl geçmekle düşer; affeden tarafın da dava hakkı yoktur.

Hangi yolu seçeceğiniz, olayların niteliğine ve zamanına bağlıdır. İki yol birbirini dışlamaz; çoğu dilekçede genel sebep ana dayanak olarak yazılır, özel sebep ise olayın ağırlığına göre eklenir. Ağır onur kırıcı davranışın ayrıntılarını ağır onur kırıcı davranış nedeniyle boşanma yazısında bulabilirsiniz.

Tek olay mı süreklilik mi?

Kanun bir hakaret için sayı ya da süre koymaz. Hâkim somut olaya bakar: hakaretin içeriği, hangi ortamda söylendiği, tekrar edip etmediği, karşı tarafta bıraktığı etki ve evliliğe yansıması. Süreklilik gösteren davranışlar genel olarak daha kolay bir tablo oluşturur, çünkü evlilik birliğinin ne zaman ve nasıl aşındığı daha net görülür.

Tek bir ağır olay ise, niteliğine göre, tek başına yeterli sayılabilir. Burada belirleyici olan sözün kaba olması değil, evliliği ve karşı tarafın onurunu ne ölçüde zedelediğidir. Tek seferlik davranışın boşanma sebebi olup olmadığına ilişkin ayrıntı için tek seferlik hakaret yeterli mi yazısına bakabilirsiniz.

Hakaretin türleri

Pratikte hakaret farklı biçimlerde karşımıza çıkar. Bunları sınıflandırmak, dilekçenizi daha net yazmanıza yardımcı olur:

• Doğrudan küfür veya aşağılayıcı sıfatlar,
• Dış görünüş, aile, meslek ya da gelir üzerinden alay,
• Mesaj, sosyal medya veya sesli mesajla yapılan hakaret,
• Başkalarının yanında küçük düşürme (bu konuyu başkaları önünde aşağılanma yazısında ayrıca ele alıyoruz),
• Çocukların yanında yapılan aşağılama.

Her türün ispatı farklıdır. Yazılı mesaj elde varsa tarih ve gönderen kolayca görülür; sözlü hakarette ise tanık, olayın geçtiği yer ve zaman bilgisi öne çıkar.

Karşılıklı hakaret varsa

Evlilik içi tartışmalar çoğu kez iki yönlüdür. Kanun bunu bilir: davacının kusuru daha ağırsa davalı açılan davaya itiraz edebilir. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa, hâkim yine boşanmaya karar verebilir (TMK m. 166/2). Başka bir deyişle, siz de bir iki sert söz söylediyseniz bu dava hakkınızı otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Karşılıklı hakaret kusurun dağılımını etkiler, çünkü maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası kusura bağlıdır (TMK m. 174, 175). Bu nedenle olayların kimin tarafından başlatıldığı, hangi sıklıkta yaşandığı ve ne kadar ağır olduğu dilekçede dürüstçe anlatılmalıdır. Karşılıklı hakareti karşılıklı hakaret ve kusur yazısında ayrıca ele aldık.

Hakaret nasıl ispatlanır?

Boşanma davasında iddia eden taraf, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu da ispat yükünün, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa ait olduğunu söyler (HMK m. 190). Hakaret iddiasında en sık başvurulan deliller şunlardır:

• Tanık beyanı: olayı gören ya da duyan yakınlar, komşular, iş arkadaşları,
• Yazılı mesajlar ve e-postalar,
• Sosyal medya paylaşımları veya özel mesajlar,
• Varsa tutanaklar, tıbbi veya psikolojik rapor.

Delil toplarken karşı tarafın özel hayatına hukuka aykırı biçimde müdahale etmemeye dikkat edin. Hukuka aykırı elde edilen delil, davanın sonucunu olumsuz etkileyebilir. Mesaj ve ses kayıtlarının delil olarak kullanımı için mesaj ve ses kaydı delil olur mu yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, yıllardır her tartışmada diğer eşin ailesini küçümseyen sözler söylüyor, ev halkının yanında da onu aşağılıyor. Hakarete uğrayan eş kendini giderek geri çekiyor. Dava açmaya karar verdiğinde dilekçede “hakaret ediyor” demek yerine, olayları tarihleriyle anlatması gerekiyor: şu bayramda, şu evde, şu kişilerin yanında, şu sözler söylendi. Bu tür anlatım, hâkimin olayı gözünde canlandırmasını sağlar.

Bu örnek gerçek bir dosyayı anlatmaz; amacı, genel bir iddianın somut anlatıma nasıl dönüştürüldüğünü göstermektir. Olayların dilekçede nasıl somutlaştırılacağını boşanma dilekçesinde olayları somutlaştırma yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Affetmek dava hakkını nasıl etkiler?

Ağır onur kırıcı davranış sebebine dayanan davada affeden tarafın dava hakkı yoktur (TMK m. 162). Pratikte bu, hakaretin ardından barışılması, aynı evde olağan hayatın sürmesi ve karşı tarafın “geçti gitti” demesi gibi durumlarda tartışma doğurabilir. Eski bir hakaretin affedildiği ileri sürülürse hâkim, o olay yönünden dava hakkının kalıp kalmadığına bakar. Genel boşanma sebebinde de uygulamada affedilen ya da hoşgörüyle karşılanan olayların kusur olarak eşe yüklenemeyeceği kabul edilir; affedilmemiş eski olaylar ise evliliğin bugünkü durumunu açıklayan arka plan olarak dosyada yerini korur.

Burada dikkat edilecek nokta şudur: kanun affın hangi biçimde yapılacağını düzenlemez; hâkim, tarafların sonraki davranışlarına bakarak af bulunup bulunmadığını değerlendirebilir. Bu yüzden eşler arasındaki barışma dönemlerini ve ardından yaşanan olayları dilekçede tarih sırasıyla düzenlemek yararlıdır.

Hakaret tazminat ve nafakayı nasıl etkiler?

Hakaret, kusur değerlendirmesinde dikkate alınır; kusur ise tazminat ve nafaka sonuçlarını etkiler. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğerinden manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/2). Yoksulluk nafakasında ise yoksulluğa düşecek tarafın kusurunun daha ağır olmaması aranır (TMK m. 175). Bu nedenle hakaret iddiasını yalnızca boşanmanın kendisi için değil, mali sonuçlar için de düşünmek gerekir. Manevi tazminat konusunu boşanmada manevi tazminat yazısında ele aldık.

Hakaret şiddet sayılır mı, koruma istenebilir mi?

Aile içi hakaret, ağırlığına ve sürekliliğine göre sözlü ve psikolojik şiddet kapsamında değerlendirilebilir. 6284 sayılı Kanun, şiddeti fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranış olarak tanımlar (6284 sayılı Kanun m. 2). Bu nedenle hakaret ve tehdit içeren bir tutum devam ediyorsa, boşanma davasından bağımsız olarak koruma tedbirlerinin istenip istenemeyeceği ayrıca düşünülebilir. Bunun nasıl işlediğini 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı nasıl alınır yazısında anlattık.

Koruma talebi ile boşanma davası ayrı yollardır. Biri güvenliğinizi hedefler, diğeri evliliğin sona ermesini. İkisi birlikte yürüyebilir ve birinde ortaya çıkan olaylar diğerinde de anlatılabilir; yine de her dosyanın hukuki sonucu kendi şartlarına göre belirlenir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, “hakaret ediyor” diye genel bir ifadeyle yetinmektir. Hâkimin ihtiyacı olan şey sözün kendisi, tarihi ve tanığıdır. İkinci hata, hakaret öğrenildikten sonra aylarca beklemek ve olayın affedilmiş izlenimi vermesine yol açmaktır; ağır onur kırıcı davranış iddiasında altı aylık süre bu nedenle önemlidir. Üçüncü hata, karşı tarafın ağır sözlerine kendi ağır sözlerinizle karşılık verip bunu yazılı kayıtlarla ortaya koymaktır; kayıtlar iki yönlü okunur.

Dördüncü hata, hakaretin cezai yönüyle boşanma davasını karıştırmaktır. Hakaretin ceza hukuku bakımından ayrı bir yolu vardır: soruşturma şikâyete bağlıdır ve şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde fiilden itibaren iki yıl içinde yapılmalıdır (TCK m. 131, 73). Boşanma davası bundan bağımsız yürür; ilgili tartışma için boşanma davası süresince eşine hakaret suç olur mu yazısına bakabilirsiniz.

Hakaret sebebiyle boşanmada kendi dosyanız için

Hakaretin boşanma sebebi olarak yeterli sayılıp sayılmayacağı, olayların niteliğine, süresine ve dosyadaki delillere bağlıdır. Hâkimin takdiri sonucu etkiler; bu nedenle kesin bir sonuç vaadi vermek mümkün değildir. Kusur kavramı için boşanmada kusur nasıl belirlenir yazısı genel bir çerçeve sunar.

Kendi yaşadıklarınızı anlatmak ve dilekçede nasıl yer alacağını sormak isterseniz telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasından büroya ulaşabilir, aile hukuku alanındaki diğer yazılara da göz atabilirsiniz.