Evlilik Öncesi Biriktirilen Para Boşanmada Kişisel Mal Sayılır mı?

Evlenmeden önce yıllarca çalıştınız, para biriktirdiniz, belki bir hesap açtınız ya da altın aldınız. Evlendikten sonra o paranın bir kısmı eve girdi, bir kısmı hesapta kaldı. Şimdi boşanıyorsunuz ve eşiniz “evlilik içinde bütün parayı birlikte kullandık, bu da ortak” diyor. Kanun bu konuda açık bir ilke koyar: mal rejiminin başlangıcında size ait olan değerler kişisel maldır. Zor kısım, bu paranın bugün nerede olduğunu ve neye dönüştüğünü gösterebilmektir.

Mal rejiminin başlangıcında ne ait olduğu neden belirleyici?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde malvarlığı iki kesime ayrılır. Kanun, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerlerini kişisel mal sayar (TMK m. 220). Rejimin başlangıcı, çoğu evlilikte evlenme anıdır. Dolayısıyla evlenmeden önce biriktirilen para, altın, döviz, hisse ya da taşınmaz o ana kadar sizindir ve kişisel mal olarak kalır.

Edinilmiş mal ise rejimin devamı süresince karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir; evlilik içindeki maaş buna girer (TMK m. 219). Boşanmada eşlerin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olması, yalnız edinilmiş mallardan doğan artık değer içindir (TMK m. 231, 236). Evlilik öncesi para artık değere katılmaz. Edinilmiş mallara katılma rejimi yazısında bu iki kesimi daha ayrıntılı anlattım.

Evlilik 1 Ocak 2002’den önce kurulduysa tarih meselesi ayrıca incelenir: bu evliliklerde o tarihe kadar mal ayrılığı sürer ve edinilmiş mallara katılma rejimi 1 Ocak 2002’den itibaren uygulanır (4722 sayılı Kanun m. 10). Rejimin başlangıcı bu tarih olduğundan, o gün size ait olan birikim de kişisel mal sayılır. Bu durumu 2002 öncesi alınan ev boşanmada paylaşılır mı yazısında ele aldım.

Para hâlâ duruyorsa ispat nasıl yapılır?

Kanun, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimsenin iddiasını ispat etmekle yükümlü olduğunu söyler. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Bu, “kişisel mal” iddiasını ileri süren eşin işini kolaylaştırmaz; sizin de evlilik başlangıcında paranın var olduğunu göstermeniz gerekir.

Para ayrı bir hesapta duruyorsa durum basittir: evlilik tarihine yakın tarihli hesap dökümü, hesap bakiyesini ve hareketlerini gösterir. Evlilik sonrası maaşın bu hesaba hiç yatmadığını, para çekilmediğini ya da sadece faiz girdiğini gösteren döküm yeterli bir kanıt oluşturabilir. Hesap kapanmışsa banka ek döküm verebilir. Bu belgelerin listesi için kişisel mal iddiası için hangi belgeler gerekir yazısına bakabilirsiniz.

Para evlilik gelirleriyle karıştıysa

Pratikte en sık karşılaşılan durum, evlilik öncesi paranın aynı hesapta evlilik maaşıyla birleşmesidir. Hesaba önce evlilik öncesi birikim yatıyor, sonra her ay maaş giriyor, kira ve market ödemeleri çıkıyor. Beş yıl sonra hesaptaki bakiye bu iki kaynağın karışımıdır.

Bu durumda kanunun bir “karışmış para” formülü yok. Mahkeme, banka hareketlerini inceler ve evlilik öncesi paranın izini sürmeye çalışır; çoğu zaman bu iş için bilirkişi görevlendirilir. Hesabın bakiyesi evlilik başında belli bir miktardaysa ve bu miktarın altına hiç inilmediyse, evlilik öncesi birikimin hâlâ hesapta durduğunu söylemek daha kolaydır. Hesap bakiyesi evlilik başlangıcındaki tutarın altına düşmüşse, düşen kısmın kişisel paradan mı edinilmiş paradan mı çıktığı tartışma konusu olur ve ispat yükü sizdedir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim. A evlenmeden önce kendi hesabında belli bir birikime sahip. Evlendikten sonra hesabı kullanmaya devam ediyor; maaşı farklı bir hesaba yatıyor, kiralar ve faturalar ortak hesaptan ödeniyor. Bu hesap evlilik boyunca neredeyse hareketsiz kalmışsa, kişisel mal olduğu kolayca gösterilebilir. Aynı A maaşını da bu hesaba yatırsaydı, evlilik öncesi birikimi ayırmak güçleşirdi. Hangi ihtimalin geçerli olduğu, hesap dökümlerinin ayrıntısına bakılarak anlaşılır.

Para bir mala dönüştüyse

Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel maldır (TMK m. 220). Evlilik öncesi birikimle yalnız sizin adınıza bir daire ya da araç aldıysanız, bu mal kişisel mal sayılır. Bunu ispatlamak için paranın hesapta duran evlilik öncesi birikimden çıktığını ve doğrudan satıcıya ya da tapuya gittiğini gösteren kayıtların toplanması gerekir.

Ev kendi adınıza, ama kısmen birikiminizle kısmen evlilik maaşınızla alındıysa iki mal kesiminiz aynı mala katkı yapmış olur; kanun bu durumda tasfiyede denkleştirme yapılacağını söyler. Denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre belirlenir (TMK m. 230). Birikim eşinizin adına alınan bir eve gittiyse durum değişir: eşinize ait bir malın edinilmesine karşılık almadan katkı yapmış olursunuz ve tasfiyede katkınız oranında değer artış payı alacağınız doğar; değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (TMK m. 227). Ortak alınan evde iki kural birlikte işleyebilir. Bu konu kısmen kişisel paradan alınan ev ve denkleştirme yazısında örnekleriyle anlatılmıştır.

Faiz ve getiri meselesi

Evlilik öncesi paranın kendisi kişisel maldır, ama getirisi başka bir kesime girer. Kanun, kişisel mallarının gelirlerini edinilmiş mal sayar (TMK m. 219). Banka faizi, kira geliri ya da temettü gibi gelirler kişisel malın değil, edinilmiş malın parçasıdır. Rejimin sona erdiği tarihte bu gelirlerden mevcut olanlar artık değer hesabına girer.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Evlilik öncesi paranızın evlilik süresince biriktirdiği faiz, anaparadan ayrılmak zorunda kalabilir. Hesapta ayrı bir faiz tablosu çıkarılması, bilirkişinin işini kolaylaştırır.

Hangi tarih esas alınır?

Mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Kişisel mallar ve edinilmiş mallar, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır (TMK m. 228). Mal rejimi sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Yani dava tarihinden sonra yaptığınız harcama ve edindiğiniz mallar bu hesaba girmez; ancak kişisel mal iddiasında bulunacaksanız, dava tarihindeki durumun belgelenmesi gerekir. Bu tarihin önemi mal rejimi ne zaman sona erer yazısında anlatılıyor.

Altın, döviz, araç ve diğer varlıklar

Evlilik öncesi birikim her zaman banka parası olmaz. Altın, döviz, hisse senedi ya da bir araç da evlenme anında size aitse aynı kuralla kişisel mal sayılır (TMK m. 220). Bu varlıkların ispatı farklı belgelerle yapılır: altın için fatura ya da kuyumcu belgesi, döviz için bankaya yatış kayıtları, araç için tescil belgesi ve noter satış sözleşmesi, hisse için aracı kurum dökümü.

Sorun, bu varlıkların evlilik sürerken satılıp başka bir şeye dönüşmesidir. Satış bedeli kişisel mal yerine geçen değerdir; yeni mal da kişisel mal olur. Zincirin her halkası belgelenebiliyorsa sonuç korunur. Kopuk bir halka olduğunda, hesap ya da mal yeniden edinilmiş mal kabul edilir, çünkü bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş sayılır (TMK m. 222). Dijital varlıklar için de aynı ispat mantığı geçerlidir; ayrıntı kripto para ve dijital varlıklar yazısında.

Çeyiz ve düğün takıları ile karıştırmayın

Evlilik öncesi birikim ile çeyiz ve düğünde takılan takılar farklı konulardır. Kişisel kullanıma yarayan eşya ayrı bir kişisel mal türüdür (TMK m. 220). Düğün takıları ve çeyiz ise çoğunlukla ayrı bir alacak davası konusu olarak ele alınır; çeyiz ve kişisel eşya davası yazısında bu ayrımı anlattım. Evlilik öncesi paranız için kanundaki kişisel mal kuralı geçerlidir; takı ve çeyiz için ise ayrı bir ispat düzeni bulunur.

Eşinizin karşı iddiaları

Eşiniz, evlilik öncesi paranızın ortak yaşam için harcandığını ve geriye bir şey kalmadığını söyleyebilir. Bu durumda tartışma, paranın nereye gittiğine döner. Kişisel paranızla kendi edinilmiş malınıza katkı yapıldıysa denkleştirme (TMK m. 230), eşinizin malına katkı yapıldıysa değer artış payı (TMK m. 227), paranız yalnızca günlük giderlere harcandıysa kural olarak geri alınacak bir mal bulunmayabilir. Kanunun denkleştirmeyi öngördüğü haller, bir malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunması için yapılan katkılar ile bir kesimin borcunun diğer kesimden ödenmesidir.

Eşiniz bir de paranın hediye olarak kendisine verildiğini ileri sürebilir. Bu ihtimalde para eşinize bağışlanmış olur ve onun kişisel malına geçer. Parayı verdiğiniz sırada yazışmaların ya da dekont açıklamalarının “borç”, “peşinat için”, “ortak ev için” gibi ifadeler taşıması, niteliği belirlemeye yarar. Eşler arası bağış ve geri alma yazısı bu ayrımı anlatıyor.

Evlilik öncesi borcunuz varsa

Evlilik öncesi birikim gibi evlilik öncesi borçlar da kişisel kesime aittir. Kanun, her borcun ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına soktuğunu, hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borcun ise edinilmiş mallara ilişkin sayıldığını söyler (TMK m. 230). Evlilikten önce aldığınız bir kredinin taksitlerini evlilik maaşıyla ödediyseniz, kişisel borç edinilmiş maldan ödenmiş olur ve eşiniz tasfiyede denkleştirme isteyebilir.

Bunun tersi de aynı mantıkla işler: evlilikte aldığınız evin kredisi gibi edinilmiş mallarınıza ilişkin bir borcu evlilik öncesi birikiminizden ödediyseniz, denkleştirme sizin lehinize işler. Her iki yönde de belge aramak gerekir; evlilik öncesi borcun varlığını ve ödemelerin kaynağını gösteren dekontlar bu hesabın dayanağıdır.

Sık yapılan hatalar

• Evlilik başında hesap bakiyesini kaydetmemek. Boşanma kararı verilmeden yıllar önce başlayan bu eksiklik, ispatı zorlaştırır.
• Ortak hesaba “geçici olarak” para yatırıp amacı yazıya dökmemek. Eşin sonradan “bağıştı” demesi mümkündür.
• Altın ve dövizi evlilik öncesi aldığını gösterecek fatura ya da kayıt tutmamak.
• Birikimi ev peşinatına verip dekont açıklamasını boş bırakmak.

Bu hataların hepsinde ortak payda, paranın kaynağını ve yönünü gösteren belgenin olmamasıdır.

Kendi dosyanızı nasıl değerlendiririz?

Evlilik öncesi birikim iddiası olan dosyalarda önce paranın evlilik başlangıcında var olduğu gösterilir, ardından nereye gittiği izlenir. Bunun için hesap dökümleri, alım belgeleri ve yazışmalar bir araya getirilir. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; ayrıntı için iletişim sayfasına ve aile hukuku sayfasındaki genel bilgilere bakabilirsiniz. Mal paylaşımının genel işleyişi için boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır yazısı da yardımcı olur.