Boşanmada Limited Şirket Hissesi Paylaşılır mı? Ortaklıktan Çıkmak Gerekir mi?

Bir limited şirkette ortaksanız ve boşanma davasıyla karşı karşıyaysanız, kafanızdaki ilk soru muhtemelen şudur: eşim şirketime ortak mı olacak? Medeni Kanun’un mal rejimi sisteminde yanıt kural olarak hayırdır. Mal rejimi hesabı, şirketin kendisini ya da hisseyi bölüştürmez; şirket payının parasal değerini hesaplar ve sonucu alacak olarak ortaya koyar. Yine de payın değeri, borçlu eşin ödeme gücü ve işletmenin sürekliliği bu hesapta önem taşır.

Şirket payı hangi mal grubuna girer?

Edinilmiş mal, bir eşin rejimin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değeridir (TMK m. 219). Evlilik süresince çalışarak elde ettiğiniz gelirle bir limited şirkette pay satın aldıysanız ya da şirket kurup sermayeyi bu gelirden karşıladıysanız, pay edinilmiş maldır. 1 Ocak 2002’den önce evlenmiş eşlerde o tarihten önce edinilen paylar için kural olarak mal ayrılığı geçerlidir (4722 sayılı Kanun m. 10). Sermayenin eşin adına yazılmış olması sonucu değiştirmez; pay, o eşin edinilmiş malları arasında yer alır.

Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Payın kişisel mal olduğunu söyleyen eş, bunu ispatla yükümlüdür. Kuruluş sermayesinin kaynağını gösteren banka kayıtları, devir sözleşmesi ve ortaklar defteri bu noktada belirleyicidir.

Hangi paylar kişisel mal sayılır?

Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan malvarlığı değerleri, miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler ve bunların yerine geçen değerler kişisel maldır (TMK m. 220). Evlenmeden önce kurduğunuz şirketin payı, babanızdan miras kalan pay ya da size bağışlanan hisse bu gruptadır. Kişisel pay paylaşılmaz.

Ancak kişisel payın etrafında başka sorular doğabilir. Payın evlilik süresince doğurduğu gelir, yani kâr payı edinilmiş mal sayılır (TMK m. 219); ayrıca edinilmiş mallardan şirkete yapılan sermaye ilaveleri tasfiyede denkleştirme konusu olabilir (TMK m. 230). Evlilik öncesi kurulan şirketin değer artışı bu başlıktan ayrı bir tartışmadır; konuyu evlilik öncesi kurulan şirketin değer artışı başlıklı yazıda ele aldık.

Eş ortak olmaz: sistem nasıl çalışır?

Mal rejimi hesabında şirketin kendi mal varlığı bölünmez. Şirket tüzel kişidir, kendi mal varlığı vardır ve boşanan eşler bu varlığa doğrudan ortak olmaz. Hesaba giren, ortağın şirketteki sermaye payıdır. Payın değeri bulunur, diğer eşin artık değerin yarısı üzerindeki hakkı bu değere yansıtılır ve sonuç katılma alacağı olarak bağlanır.

Tek eşin adına kayıtlı payda diğer eşin hakkı mülkiyet değil, parasal bir alacaktır: payı elinde tutan ortak, diğer eşe katılma alacağını öder. Pay iki eşin paylı mülkiyetinde sayılıyorsa, kanun eşlerden birinin üstün yararını ispat ederek diğerinin payını ödeme karşılığında o malı bölünmeden kendisine verilmesini isteyebileceğini düzenlemiştir (TMK m. 226). Esas sözleşmedeki devir ve ortaklık şartları ise şirketin kendi belgelerinden ayrıca incelenir; mal rejimi hükmü, esas sözleşmeyi kendiliğinden değiştirmez.

Payın değeri nasıl bulunur?

Mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerleri esas alınır (TMK m. 232) ve rejimin sona erdiği sırada mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Şirket payı için sürüm değeri, payın piyasada bulabileceği değerdir. Borsada işlem görmeyen limited şirket paylarında bu değer bilirkişi yoluyla bulunur.

Bilirkişi şirketin bilançolarını, ticari defterlerini, taşınmaz ve araç envanterini, alacak ve borçlarını, ayrıca faaliyet geçmişini inceler. Şirketin borçları payın değerinden çıkarılır; ortağın şirkete borcu ya da şirketin ortağa borcu varsa bunlar ayrıca hesaba girer. Defter incelemesi için şirket ortağı eşin defterlerinin incelenmesi yazısı süreci anlatıyor, bilirkişi raporu için ise mal paylaşımı davasında bilirkişi raporu ve değerleme yazısına bakabilirsiniz.

Dava tarihinde mevcut olan pay, tasfiye anındaki değeriyle hesaba girer; diğer eş, bulunan artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236). Dava tarihinden sonra yapılan sermaye artırımı ya da yeni pay alımı, rejim sona erdiği için edinilmiş mal hesabına girmez (TMK m. 225, 228).

Katılma alacağı nasıl ödenir?

Alacağın ödenmesi için ortaklıktan çıkmak ya da payı satmak kanunen zorunlu değildir; alacak para olarak ya da ayın olarak ödenebilir.

Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır; bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir (TMK m. 239). Katılma alacağının derhâl ödenmesi borçlu eş için ciddî güçlükler doğuracaksa, uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak alacağa faiz yürütülür; gerekirse borçludan güvence de istenebilir.

Bu hüküm, şirket ortağı eşler için önemlidir. Payın değeri yüksekse ama eşin elindeki likit para sınırlıysa, borçlu eş ödeme planı ve erteleme talebinde bulunabilir. Diğer eş ise güvence ve faiz isteyebilir. Pay üzerine rehin ya da şirket malvarlığından ödeme gibi seçenekler tarafların anlaşmasıyla çözülebilir, ancak bu kanunun zorunlu kıldığı bir yol değildir. Ödeme biçimi için katılma alacağının ayın ya da para olarak ödenmesi yazısı kullanışlıdır.

Şirkete verilen borçlar, kefaletler ve ortaklık borçları

Şirket ortağı eşin evlilik süresince şirkete para ödemesi, şirketten borç alması ya da şirketin borçlarına kefil olması sık görülür. Bunların her biri ayrı bir hesap kalemi doğurur. Ortağın şirkete verdiği ve geri alınması gereken para, kaynağı evlilik geliri ise edinilmiş mal sayılan bir alacaktır; çünkü evlilik gelirinden şirkete aktarılan para yerine geçen değer olarak aynı grupta kalır. Ortağın şirkete olan borcu ise kişisel mallarına ilişkin değilse edinilmiş mallara ilişkin borç olarak artık değer hesabında düşülür (TMK m. 231). Hangi mal kesimine ilişkin olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230).

Şahsi kefalet de hesabı etkiler. Ortak eş, şirketin bankaya olan borcuna kefil olmuşsa, bu yükümlülüğün ne ölçüde borç olarak hesaba katılacağı kefaletin bedelinin fiilen ödenip ödenmediğine ve rücu imkânına göre tartışılır. Kefalet yalnızca olasılık düzeyindeyse, bunu kesin bir borç gibi hesaba yazmak kolay değildir. Bu nedenle bilirkişi raporunda şirketin kredi durumu, kefalet belgeleri ve ödeme planları açıkça gösterilmelidir.

Diğer eşin de şirket borçlarına kefil ya da müşterek borçlu olarak imza atmış olması mümkündür. Böyle bir durumda boşanma, bankaya karşı olan yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmaz; protokolde veya kararda borcun bölüşümü kimin ödeyeceğini belirlese de banka bu paylaşıma bağlı değildir. Bu konunun ayrıntısı protokoldeki kredi borcu yazısında ele alınıyor.

Şirket üzerinden mal kaçırma riski

Şirket ortağı olan eş, boşanma sürecinde payı devretmeyi ya da şirket malvarlığını azaltmayı düşünebilir. Medeni Kanun bu duruma karşı iki hüküm koyar. Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229). Ayrıca dava sürerken pay devrinin durdurulması için ihtiyati tedbir yolu mümkündür; ayrıntı ortak işyeri ya da şirket paylarına tedbir yazısında anlatılıyor.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Burak ve Deniz yedi yıldır evli. Burak, evlilikten iki yıl sonra maaşından biriktirdiği parayla bir inşaat malzemesi limited şirketinde payın yarısına sahip ortak olmuş. Deniz çalışmıyor ve hiçbir şirket payı yok. Boşanma davası açıldığında Burak payın kendisine ait olduğunu, Deniz’in şirketle bir ilgisi bulunmadığını söylüyor.

Mahkeme önce payın kaynağını inceler. Sermayeyi evlilik içindeki maaş karşılamışsa pay edinilmiş maldır. Bilirkişi şirketin defterlerini ve malvarlığını inceleyerek payın sürüm değerini hesaplar. Burak’ın diğer edinilmiş malları ve borçları da aynı biçimde belirlenir. Deniz’in edinilmiş malı yoksa artık değeri sıfırdır ve Burak’ın artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Bu alacak, Burak’ın ödeme gücüne göre para olarak ödenir; Deniz kendiliğinden şirkete ortak olmaz. Gerçek sonuç belgelere ve bilirkişi hesabına bağlıdır.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, “şirket benim adıma değil” diye paylaşım dışı kaldığını düşünmektir; kanun mal rejimi hesabında kaynağa bakar. İkinci hata, şirket varlığıyla ortağın payını karıştırmaktır; hesapta şirketin mal varlığı değil, payın değeri yer alır. Üçüncü hata, şirket kayıtlarını dava sürecinde geç toplamak ve defterleri bilirkişiden saklamaya çalışmaktır. Dördüncü hata, boşanma kesinleştikten sonra mal rejimi hesabının unutulmasıdır; katılma alacağı davası için süre konusu boşanma sonrası katılma alacağı için süre yazısında ele alınıyor.

Genel çerçeveyi merak ediyorsanız boşanmada şirket payları ve işyeri yazısı başlangıç için uygundur.

Şirket ortaklığı ve boşanma: kendi durumunuzda ne yapılır?

Payın nasıl edinildiği, şirketin yapısı ve dava tarihindeki değeri dosyaya göre değişir. Elinizdeki ortaklık belgelerini, esas sözleşmeyi ve evlilik tarihine denk gelen banka kayıtlarını toplayıp durumunuzu telefonla ya da WhatsApp’tan anlatabilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, çalışma alanları ise aile hukuku sayfasında yer alıyor.