Eşin Miras Payı Henüz Paylaşılmamışsa Boşanma Davasında Hesaba Katılır mı?

Eşinizin annesi ya da babası vefat etti, geride bir ev, birkaç arsa ve biraz da birikim kaldı. Kardeşler arasında paylaşım bir türlü yapılmıyor, tapu da hâlâ ölen kişinin adına duruyor. Aynı dönemde sizin boşanma davanız sürüyor ve akla “bu miras sonunda bir şekilde hesaba girecek mi?” sorusu geliyor. Cevap kısa: miras payı henüz paylaşılmamış olsa bile kanun gereği eşinizin kişisel malıdır ve katılma alacağı hesabına girmez. Fakat o paydan doğan gelir ayrı bir hesaptır ve zaman zaman tartışma çıkaran kısım budur.

Paylaşılmamış miras kime ait sayılır?

Medeni Kanun mirasçıların, mirası bırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kendiliğinden kazanacağını söyler (TMK m. 599). Taşınmazlarda da mülkiyet tescilden önce kazanılır; tescil, malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi için aranır (TMK m. 705). Yani eşinizin miras payı, tapu devri ya da mahkeme kararı beklenmeden, ölüm anında malvarlığına girmiştir. Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçlar için aralarında bir ortaklık oluşur ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK m. 640).

Bu nedenle “miras paylaşılmadı, o hâlde eşimin değil” gibi bir ayrım hukuken yoktur. Paylaşılmamış tereke, mirasçılar arasında ortak yönetilen bir mal topluluğudur; ama ortaklık içinde eşinizin payı vardır ve bu pay onun malvarlığına dahildir. Paylaşım gecikmesi yalnızca payın somutlaşmasını, yani hangi taşınmazın ya da hangi paranın kime düşeceğinin belli olmasını erteler.

Miras payı kişisel mal mıdır?

Evet. Kanun, bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerlerini kanun gereği kişisel mal sayar (TMK m. 220). Miras, karşılığı verilmeden edinildiği için bu tanıma doğrudan girer. Edinilmiş mal ise karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir (TMK m. 219).

Bunun sonucu şudur: Katılma alacağı, bir eşin diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olmasıdır ve artık değer yalnız edinilmiş mallardan doğar (TMK m. 231, 236). Miras payı edinilmiş mallar arasında yer almadığı için artık değere katkı yapmaz. Eşinizin ölen babasından devraldığı payı sizin lehinize yarı yarıya bölmek gibi bir hesap yapılmaz. Kişisel mal ve edinilmiş mal ayrımını daha genel olarak kişisel mallar nelerdir yazısında anlattım.

Gelir farkı: pay kişisel, gelir edinilmiş

Asıl incelik burada. Kişisel malların gelirleri kanunda açıkça edinilmiş mal sayılır (TMK m. 219). Miras kalan ev kiraya verildiyse, kiradan eşinize düşen pay; miras kalan tarlada ekim yapılıp hasılat elde edildiyse, eşinizin hissesine düşen hasılat bu hesaba girer.

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Eşin babası vefat ediyor, geriye üç kardeşin mirasçı olduğu bir daire kalıyor. Daire kiraya veriliyor ve her ay mirasçılara kira dağıtılıyor. Eşin hissesine düşen kira, evlilik süresince eşin banka hesabına yatırılıyor. Bu kira geliri harcanmamış ve rejimin sona erdiği tarihte hesapta duruyorsa edinilmiş mal olarak artık değere girer. Dairenin kendisi ise girmez.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: miras kalan ev eşinizin kişisel malı olsa da kira geliri artık değere girer ve onun yarısı üzerinde hak sahibi olursunuz (TMK m. 236). Tabii bu hak, rejimin sona erdiği tarihe kadar elde edilen ve hâlâ mevcut olan gelir için söz konusudur.

Hangi tarih belirleyici?

Mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Kişisel mallar ile edinilmiş mallar da mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır (TMK m. 228). Bu iki kuralın birlikte sonucu, dava tarihinden sonra açılan mirasın bu rejimin devamı süresinde kazanılmış olmaması ve dolayısıyla tasfiyede aranmamasıdır.

Mirasçılığın ne zaman başladığı da önemlidir. Miras, mirası bırakanın ölümüyle açılır; ölüm dava tarihinden önceyse eşinizin payı rejim sona ermeden önce kişisel mal olarak malvarlığına girmiştir. Ölüm dava tarihinden sonraysa, payın o tarihe göre edinilmemiş olması nedeniyle tasfiye listesinde zaten yer almaz. Mal rejiminin sona erme tarihine ilişkin ayrıntı mal rejimi ne zaman sona erer başlıklı yazıda var.

Miras payı satılırsa veya devredilirse

Boşanma sürerken eşin miras payını kardeşine devretmesi ya da satması mümkündür. Satış bedeli kişisel mal olan payın yerine geçtiği için aynı şekilde kişisel mal sayılır (TMK m. 220). Bu bedel bir eşin hesabına yatıp edinilmiş mallarla karışırsa, ayırmak ispatla mümkün olur; belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispatlamak zorundadır (TMK m. 222).

Başka bir ihtimal, eşin edinilmiş mallarından katılma alacağınızı azaltmak kastıyla devirler yapmasıdır. Kanun, rejimin devamı süresince katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirleri ve rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmaları edinilmiş mallara değer olarak ekler (TMK m. 229). Kişisel mal olan miras payının satışı ise tek başına hesabı değiştirmez. Mal kaçırma şüphesinde başvurulabilecek yollar mal kaçırma ve eklenecek değerler yazısında; dava sürerken tedbir seçenekleri de mal kaçırmayı önlemek için ihtiyati tedbir yazısında anlatılıyor.

Mirasın bakımına katkı yaptıysanız

Bazen miras kalan ev ya da arsanın vergisini, onarımını veya ortak giderlerini evlilik gelirinden ödemiş olursunuz. Burada iki ayrı durum vardır. Eşiniz miras malının vergisini ya da onarımını kendi maaşından, yani edinilmiş mallarından ödediyse, bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın korunmasına katkı yapılmış olur ve tasfiyede denkleştirme istenebilir (TMK m. 230); bu kalem eşinizin edinilmiş malları lehine hesaplandığından artık değeri artırır ve katılma alacağınıza yansır. Siz kendi gelirinizle, karşılığını almadan eşinize ait bu mala katkı yaptıysanız ise değer artış payı alacağı gündeme gelir; alacak katkınız oranında ve malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır (TMK m. 227). Bu konuyu değer artış payı alacağı yazısında bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Mirasın paylaşılmadığını, dolayısıyla “hesaba katılmayacağını” düşünerek eşin payını gizlemek ya da önemsememek. Pay kişisel mal olsa da gelirleri tasfiyeyi etkileyebilir.
• Miras payını edinilmiş mal sanıp talep dilekçesine yazmak. Bu, talebin gereksiz yere tartışmaya girmesine yol açar.
• Mirastan doğan geliri belgelememek. Kira sözleşmesi, hasılat dekontu ve banka kayıtları olmadan gelir iddiası zayıf kalır.
• Dava tarihinden sonra kazanılan geliri de artık değere dahil etmeye çalışmak.

Bu konuda kimin payının ne olduğu, miras kalan malın niteliği ve hangi belgelerin eldeki en güçlü kanıt olduğu dosyadan dosyaya değişir. Mirasın eşe kaldığı durumlar için ayrıca eşine miras kalan ev paylaşılır mı yazısına da göz atabilirsiniz.

Terekede borç varsa

Miras yalnızca mal bırakmaz, borç da bırakabilir. Kanun, mirasçıların mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olduğunu söyler (TMK m. 599). Eşinizin miras payına düşen bu borçlar, onun kişisel malına ilişkin borçtur. Kanun, kişisel mallara ilişkin borçlar edinilmiş mallardan ödenmişse tasfiye sırasında denkleştirme istenebileceğini söyler (TMK m. 230).

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Eşin babası, ölümünden önce bir bankaya kredi borcu bırakıyor. Eşin hissesine düşen borç, evlilik süresince eşin maaşından taksitlerle ödeniyor. Bu ödeme, kişisel malın borcunun edinilmiş mallardan karşılanması anlamına gelir. Denkleştirme kalemi eşinizin edinilmiş malları lehine doğar; artık değeri artırdığı için katılma alacağınıza yansıyabilir. Tutar, ödemelerin belgelenmesine bağlıdır; hangi taksitlerin ne zaman ve hangi hesaptan ödendiği banka kayıtlarıyla gösterilir.

Aynı hesap, sizin kendi miras borcunuzu maaşınızdan ödemeniz hâlinde sizin malvarlığınız için de yapılır ve bu kez eşiniz artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Bu yüzden terekede borç olup olmadığını erken öğrenmek, hesabı baştan doğru kurmanıza yardım eder.

Belgeler ve bilgi toplama

Paylaşılmamış miras dosyalarında bilgi çoğu zaman eşin elindedir; siz mirasçı olmadığınız için tereke hakkında sınırlı belgeye ulaşırsınız. Yine de şu kayıtlar dosyaya konabilir:

• Mirasçıları gösteren veraset belgesi,
• Tapu kayıtları ve kira sözleşmeleri,
• Eşin hesabına yatan kira ya da hasılat gelirini gösteren banka dökümleri,
• Terekeden ödenen borçlara ilişkin dekontlar.

Bu belgelerin bir kısmı eşten talep edilir; eşin vermemesi hâlinde mahkemeden ilgili kuruma müzekkere yazılması istenebilir. Banka hesaplarındaki gelir hareketleri ve tapu kayıtlarına erişimin nasıl yapıldığı boşanmada eşin sakladığı mal varlığı nasıl bulunur yazısında anlatılıyor.

Miras ortaklığı sürerken eşin hissesi hakkında ne olur?

Birden çok mirasçı bulunması hâlinde paylaşmaya kadar aralarında bir ortaklık oluşur; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve bir mirasçının istemiyle sulh mahkemesi miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (TMK m. 640). Paylaşım yapılana kadar eşinizin payı somut bir mala bağlanmamıştır, ama bu onun kişisel mal niteliğini değiştirmez. Mirasçılar bazen yıllarca paylaşım yapmadan bu ortaklık içinde kalır.

Bu durum, boşanmada tasfiye tarihinde miras payının değerinin ne olduğu sorusunu önemsiz kılar; çünkü pay kişisel maldır ve zaten hesaba girmez. Fakat o paydan elde edilen gelirin dağıtılıp dağıtılmadığı, dağıtıldıysa hesapta durup durmadığı önem taşır.

Kendi durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz

Paylaşılmamış bir miras olan dosyalarda önce tereke tablosu çıkarılır: kimler mirasçı, hangi mallar var, hangileri gelir getiriyor ve bu gelir kime ödeniyor. Ardından hesap rejimin sona erdiği tarihe göre yapılır. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; belgelerinizle birlikte bir yol haritası çıkarılır. İletişim için iletişim sayfasına, genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.