Boşanmada Araç Paylaşımı: Evlilikte Alınan Araba Kime Kalır?

Evlilikte alınan araç, çoğu ailenin taşınmazdan sonra en değerli malvarlığıdır. Boşanma sürecinde aracın kimde kalacağı, ruhsatta adı yazmayan eşin hak iddia edip edemeyeceği ve kredisi süren aracın nasıl paylaşılacağı sıkça tartışılır. Bu yazıda edinilmiş mallara katılma rejimi çerçevesinde boşanmada araçların nasıl değerlendirildiğini açıklıyoruz.

Ruhsat Kaydı Belirleyici mi?

Aracın ruhsatında veya trafik kaydında kimin adının yazdığı, mülkiyetin kime ait olduğunu gösterir. Ancak mal paylaşımında belirleyici olan, aracın hangi kaynakla ve hangi dönemde edinildiğidir. Evlilik süresince alınan ve eşlerden birinin adına kayıtlı olan araç için diğer eş, ruhsatta adı olmasa da katılma alacağı talep edebilir.

Edinilmiş mallara katılma rejiminin genel işleyişi için edinilmiş mallara katılma rejimi yazımıza bakabilirsiniz.

Aracın Niteliğine Göre Durum

Araç Değişimi Durumu

Uygulamada en çok tartışılan durum, evlilik öncesi aracın evlilik süresince satılıp yenisinin alınmasıdır. Örneğin:

• Erkek eş evlilikten önce sahip olduğu aracı evlilik süresince satmış,
• Satış bedeline evlilik süresindeki birikimlerini ekleyerek daha pahalı yeni bir araç almıştır.

Bu durumda yeni araç, eski aracın satış bedeli oranında kişisel mal, evlilik süresindeki birikimlerle ödenen kısım oranında edinilmiş mal niteliği taşır. Hesaplamada her iki kaynağın yeni aracın alım bedeline oranı belirlenir ve bu oran aracın tasfiye tarihindeki değerine uygulanır. Kişisel malların yerine geçen değerler hakkında kişisel mallar nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.

Kredili Araç

Taşıt kredisiyle alınan araçlarda:

• Aracın değerinden dava tarihi itibarıyla kalan kredi borcu düşülür,
• Evlilik süresince ödenen taksitler edinilmiş mal katkısıdır,
• Dava tarihinden sonra ödenen taksitler ödeyen eşin ayrı katkısı olarak değerlendirilebilir,
• Bankanın rehin hakkı boşanmadan etkilenmez.

Kredi ve borçların boşanmadaki genel durumu için boşanmada kredi ve borçların paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Aracın Değeri Nasıl Belirlenir?

TMK m. 235 uyarınca mal rejiminin tasfiyesinde mallar, tasfiye tarihindeki sürüm (piyasa) değerleriyle hesaba katılır. Uygulamada araç değerlemesi şu şekilde yapılır:

• Mahkeme araç konusunda uzman bir bilirkişi görevlendirir,
• Bilirkişi aracın markası, modeli, yılı, kilometresi, hasar kaydı ve donanımına göre piyasa değerini belirler,
• Gerekirse aracın fiziki incelemesi yapılır,
• Değerleme tarihi karar tarihine yakın olmalıdır.

Mal rejimi dava tarihinde sona erse de araçların değer kaybı veya artışı karar tarihine yakın değer üzerinden dikkate alınır. Ancak dava tarihinden sonra eşlerden birinin kusuruyla aracın ağır hasar görmesi gibi durumlar ayrıca değerlendirilebilir.

Araç Kimde Kalır?

Katılma alacağı kural olarak para alacağıdır. Bu nedenle mahkeme genellikle aracın mülkiyetini ruhsat sahibi eşte bırakır ve diğer eşin katılma alacağını para olarak hükmeder. Araç aynen diğer eşe verilmez. Ancak eşler anlaşarak aracın diğer eşe devrini ve bunun karşılığında katılma alacağından mahsup yapılmasını kararlaştırabilir.

Dava Sırasında Satış Riski

Boşanma sürecinde aracın satılması veya başka birine devredilmesi sık karşılaşılan bir risktir. Bu riske karşı:

• İhtiyati tedbir: Boşanma veya mal paylaşımı davası açılırken aracın trafik kaydına devir yasağı konulması istenebilir.
• Eklenecek değerler: Satış katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılmışsa TMK m. 229 uyarınca aracın değeri tasfiye hesabına eklenir. Bu konuda mal kaçırma ve eklenecek değerler yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Hesaplama

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Evlilikten önce erkek eşin adına kayıtlı bir aracı vardır. Evliliğin üçüncü yılında bu araç satılmış, satış bedeline eşlerin ortak birikimleri eklenerek yeni bir araç alınmıştır. Yeni aracın alım bedelinin yüzde kırkı eski aracın satış bedelinden, yüzde altmışı evlilik süresindeki birikimlerden karşılanmıştır. Boşanma davası sonunda bilirkişi yeni aracın karar tarihine yakın değerini belirlemiştir.

Bu durumda aracın değerinin yüzde kırkı erkek eşin kişisel malı, yüzde altmışı ise edinilmiş malı olarak kabul edilir. Edinilmiş mal kısmının yarısı, diğer mal ve borçlar da dikkate alınarak kadın eşin katılma alacağı hesabına yansır. Eski aracın satış bedelinin yeni araca aktarıldığının banka kayıtlarıyla ispat edilmesi, kişisel mal payının kabulü için belirleyicidir.

Aracın Kullanımı ve Giderleri

Boşanma davası sürerken aracı fiilen kullanan eş ile ruhsat sahibi eş farklı olabilir. Bu durumda trafik cezaları, zorunlu trafik sigortası, motorlu taşıtlar vergisi ve bakım giderleri gibi konularda uyuşmazlıklar çıkabilir. Dava süresince aracın kullanımına ilişkin geçici önlem talep edilebileceği gibi, bu giderlerin kim tarafından karşılanacağının da açıkça belirlenmesi yararlıdır. Özellikle çocukların okul ve sağlık ulaşımı için araca ihtiyaç duyan eşin bu durumu mahkemeye bildirmesi, geçici önlem kararında dikkate alınabilir.

Anlaşmalı Boşanmada Araç

Anlaşmalı boşanma protokolünde araç konusunda şu hususların açıkça yazılması önerilir:

• Aracın plakası, markası ve modeli,
• Aracın hangi eşte kalacağı,
• Gerekiyorsa devir işleminin ne zaman yapılacağı,
• Kalan kredi borcunu kimin ödeyeceği,
• Trafik cezaları, vergi ve sigorta giderlerinin kime ait olacağı,
• Aracın karşılığında diğer eşe ödeme yapılıp yapılmayacağı.

Sonuç

Boşanmada aracın paylaşımı, ruhsat kaydından çok aracın hangi dönemde ve hangi kaynakla edinildiğine bağlıdır. Evlilik süresince alınan araç için diğer eş katılma alacağı talep edebilir; değişim ve kredi durumları ise hesaplamayı doğrudan etkiler. Aile hukuku alanında araç ve diğer malların paylaşımı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.