Eşyalı Kiralık Evde Envanter Tutanağı Nasıl Hazırlanır? Demirbaş Kaybı ve Hasar Sorumluluğu

Eşyalı ev kiraları, özellikle öğrenciler, geçici görevliler, yabancı uyruklular ve kısa dönemli konaklama arayanlar için yaygındır. Kiracı çamaşır makinesi, buzdolabı, yatak, koltuk gibi eşyaları hazır bulur; kiraya veren ise eşyalarının korunacağına güvenir. Ancak sözleşme sonunda “buzdolabı bozuk”, “koltukta leke var”, “tabak takımı eksik” gibi iddialarla sık sık uyuşmazlık çıkar. Bunların çoğu, sözleşme başında düzenli bir envanter tutanağının bulunmamasından kaynaklanır. Bu yazıda eşyalı evlerde envanter tutanağının nasıl hazırlanacağını, sorumluluğun kapsamını ve delil yönetimini anlatıyoruz.

Eşyalar Kira Sözleşmesinin Parçasıdır

TBK m. 339/1’e göre konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin hükümler, bunlarla birlikte kullanımı kiracıya bırakılan eşya hakkında da uygulanır. Yani eşyalı evde eşyalar da kira sözleşmesinin konusudur ve kiralananla birlikte değerlendirilir. Bu durumda kiraya verenin kiralananı ve eşyayı kullanıma elverişli halde teslim etme ve bulundurma borcu (TBK m. 301), eşyalar için de geçerlidir: bozuk bir buzdolabı veya çalışmayan bir çamaşır makinesi teslim edilmişse ayıp hükümleri işler. Kiracı ise eşyaları özenle kullanmak ve geri verirken teslim aldığı durumda iade etmekle yükümlüdür.

Envanter Tutanağının Önemi

Eşyalı evlerde uyuşmazlığın önlenmesi için envanter tutanağı düzenlemek gerekir. Tutanak hem kiracıyı hem kiraya vereni korur: kiracı, teslim aldığı eşyaların durumunu belgeler; kiraya veren de eşyaların adedini ve haline ilişkin ispat elde eder. Tutanağın eksikliği halinde eşyanın başlangıç durumu tartışma konusu olur; hasar iddiasında ispat yükü karşı tarafa kayabilir. Ürün kirasında bile tutanak düzenlemenin yasal bir yükümlülük olduğu düşünülürse (TBK m. 359), adi kirada da tutanak, aynı dürüstlük anlayışının bir gereğidir.

Tutanağın İçeriği

İyi hazırlanmış bir envanter tutanağında şu bilgiler yer almalıdır:

1. Eşyanın adı, markası ve modeli: Örneğin “çamaşır makinesi, marka ve model, seri numarası”.
2. Adedi ve konumu: Hangi odada, kaç adet olduğu.
3. Mevcut durumu: Yeni, iyi, orta, hasarlı, çizik, leke gibi ayrıntılı ifade; çalışıp çalışmadığı.
4. Tahmini yaş ve değeri: Özellikle pahalı eşyalar için.
5. Fotoğraf ve video: Her eşyanın genel görünümü ve mevcut hasarların yakın çekimi.
6. Sayaç bilgileri: Elektrik, su ve doğalgaz sayacı okumaları (evin genel durumu için).
7. Tarih ve imzalar: Teslim tarihi ve iki tarafın imzası.
8. Kullanım kılavuzları ve aksesuarlar: Kumandalar, anahtarlar, kılavuzlar gibi.

Tutanak iki nüsha düzenlenmeli ve her iki tarafta bulunmalıdır. Fotoğraf ve videoların tarih bilgisi taşıması, ispat değerini artırır. Tutanağa “eksik ve hasarlı olanlar aşağıda yazılıdır” şeklinde bir bölüm eklenmesi de yararlıdır.

Eskime ve Hasar Ayrımı

TBK m. 334’e göre kiracı, sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değildir. Bu ilke eşyalı evlerde de geçerlidir. Örneğin yıllardır kullanılan bir buzdolabının motorunun arızalanması, halının solması, koltuk kumaşının yıpranması olağan eskime sayılabilir. Buna karşılık kırık cam, yırtık kumaş, yanık, aşırı leke, kaybolma, dolabın kapağının kırılması gibi durumlar özensiz kullanım sonucu hasar olarak değerlendirilebilir. Eşyanın yaşı ve durumu arttıkça, hasar bedeli hesabında yıpranma payı da artar; yani kiracı eskimiş bir eşyanın sıfır fiyatını değil, hasar tarihindeki gerçek değerini ödemekle yükümlü olur. Bu nedenle tutanakta eşyanın tahmini yaşı ve durumunu yazmak, hesabı kolaylaştırır. Kiracının iade borcu için kiracının kiralananı iade borcu yazısına bakabilirsiniz.

Eşya Kaybolursa veya Zarar Görürse

Envanter tutanağında yazılı eşya kaybolmuş, çalınmış veya zarar görmüşse kiracının sorumluluğu şu şekilde değerlendirilir: kiracı, eşyanın iyi durumda iade edilmesi gerektiğinden, kayıp veya hasar halinde kusursuzluğunu ispatlamak durumundadır. Hırsızlık halinde polis kaydı, kapı ve pencerenin kırılması gibi olayı ispatlayan belgeler, kiracının sorumluluğunu ortadan kaldırabilir. Yangın, su baskını gibi kiracının kusuru dışındaki olaylarda da kiraya verenin kusuru veya mücbir sebep ispatlanırsa kiracı sorumluluktan kurtulur. Eşyanın sigortalı olup olmadığı da önem taşır: ev eşyası sigortası varsa hasar sigortadan karşılanabilir. Hasar sorumluluğu için kiralananın hasar görmesi ve sorumluluk taksimi yazısı yol gösterir. Sigorta konusunda kira sözleşmesinde kiracının sigorta yükümlülüğü yazısına da bakabilirsiniz.

Kiraya Verenin Sorumluluğu: Bozuk Eşya

Eşyalı evde kiraya verenin teslim ettiği eşyaların çalışır durumda olması beklenir. Teslim anında bozuk olan veya sonradan kiracının kusuru olmadan bozulan eşyalar için kiraya veren ayıp hükümlerine göre sorumludur. Kiracı, bozulan eşyayı gecikmeksizin kiraya verene bildirmeli (TBK m. 318) ve gerekirse ayıbı kiraya veren hesabına gidertme, kira indirimi veya eşyanın yenilenmesini isteme haklarını kullanmalıdır. Küçük bakım ve onarımlar (örneğin filtre temizliği, küçük parça değişimi) kiracıya aittir. Ayıp giderme hakları için kiracının ayıbı kendisi gidertmesi ve masrafı kira bedelinden düşme yazısı yararlıdır.

Sözleşme Sonunda Teslim ve Depozito

Sözleşme sona erdiğinde eşyalar tutanağa göre kontrol edilmeli ve teslim tutanağı yeniden düzenlenmelidir. Kiraya veren, geri verme sırasında kiralananı ve eşyaları gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri hemen yazılı bildirmek zorundadır (TBK m. 335). Bildirim yapılmazsa kiracı, olağan incelemede görülebilecek eksikliklerden sorumluluktan kurtulur. Hasar tespit edilirse, kiraya veren belgeli olarak (fatura, usta teklifi, fotoğraf) güvenceden mahsup yapabilir; konut ve çatılı işyeri kiralarında güvence üç aylık kira bedelini aşamaz (TBK m. 342). Bu konuda kiraya verenin hasar ve eksikliği hemen yazılı bildirme yükümlülüğü yazısına göz atabilirsiniz. Depozito iadesi için depozito güvence bedelinin iadesi süreci yazısı yararlıdır.

Kısa Süreli Kiralamalarda Ayrı Dikkat

Öğrenci, geçici görevli ve kısa süreli konaklamada eşyalı kiralar daha sık el değiştirir; bu da envanter kaydını daha önemli hale getirir. Bu tür kiralarda güvence bedeli, günlük temizlik, hasar sorumluluğu ve fazladan kişi kalma gibi konular sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Kısa süreli kiralama platformlarında ise konut kirası hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilir; bu konuda altı ay ve daha kısa süreli geçici kullanımlarda konut kirası hükümleri ve Airbnb ve kısa süreli kiralama uyuşmazlıkları yazılarına bakabilirsiniz. Öğrenci kiralarına özgü hususlar için öğrenci pansiyon kiralarında özel durum yazısı yararlıdır.

Kiraya Veren ve Kiracı İçin Öneriler

Kiraya veren için: eşyaları ilk teslimden önce temizlemek ve çalışır halde teslim etmek, eşya listesini ve fotoğrafları sözleşme ekine bağlamak, değerli eşyalar için ayrı bir teminat veya sigorta düşünmek, kullanım kılavuzlarını bırakmak. Kiracı için: tutanağı dikkatle incelemek, eksik veya hasarlı eşyaları imza öncesi yazdırmak, kendi fotoğraf ve videosunu almak, bozulma durumunda hemen bildirmek, sözleşme sonunda eşyaları tutanağa göre teslim etmek.

Sık Yapılan Hatalar

• Envanter tutanağı düzenlememek veya imzasız bırakmak,
• Eşyaların mevcut hasarlarını yazdırmamak,
• Fotoğraf ve video kaydı almamak,
• Bozulan eşyayı geç bildirmek,
• Eskime ile hasarı ayırt etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kiracı eşyalı bir daire kiralar. Teslim tutanağında koltuk takımı “iyi durumda, hafif solmuş” yazılıdır ve fotoğraflanmıştır. Sözleşme sonunda kiraya veren koltuğun kumaşının kirlendiğini ve solduğunu ileri sürerek bedel ister. Kiracı, solmanın başlangıçta var olduğunu ve olağan kullanımdan kaynaklanan eskime olduğunu tutanak ve fotoğrafla ispatlar; leke ise temizletilebilir bir durumdadır. Tutanak sayesinde kiracı, gereksiz bir tazminattan korunur.

Sonuç

Eşyalı kiralık evde envanter tutanağı, uyuşmazlığı önleyen en önemli belgedir. Kiracı eskimeden sorumlu değildir; özensiz kullanım kaynaklı hasar ve kayıptan sorumlu olabilir. Tutanak ve fotoğraflar hem başlangıçta hem sonunda hazırlanmalıdır. Eşyalı ev kirası uyuşmazlıklarında destek için kira hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.