Evliliğin Mutlak Butlanı: Hangi Evlilikler Geçersizdir? (TMK 145)

Bir evlilik, resmî olarak kıyılmış olsa bile hukuken sakat olabilir. Türk Medeni Kanunu, evlenmenin kamu düzenini ilgilendiren temel kurallara aykırı yapıldığı durumlarda bu evliliğin mahkeme kararıyla geçersiz kılınmasını öngörür. En ağır geçersizlik türü olan mutlak butlan, evliliğin kurulduğu anda var olan ciddi bir sakatlığı ifade eder. Bu yazıda mutlak butlan sebeplerini, davayı kimlerin açabileceğini ve butlan kararının sonuçlarını açıklıyoruz.

Evliliğin Geçersizliği Türleri

Türk hukukunda evliliğin geçersizliği iki şekilde ortaya çıkar:

Nispi butlan hakkında evliliğin nispi butlanı yazımıza bakabilirsiniz.

Önemli bir kural, evliliğin geçersizliğinin ancak mahkeme kararıyla ortaya çıkmasıdır. Mutlak butlan sebebi olsa bile evlilik, butlan kararı kesinleşinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).

Mutlak Butlan Sebepleri (TMK 145)

Türk Medeni Kanunu m. 145 mutlak butlan sebeplerini sınırlı olarak sayar:

1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması

Türk hukuku tek eşliliği esas alır. Evli bir kişinin önceki evliliği sona ermeden yeniden resmî evlilik yapması mutlak butlan sebebidir. Bu durum çoğu zaman yurt dışında yapılan ve Türkiye’deki kayıtlara işlenmemiş evlilikler veya kesinleşmemiş boşanma kararları nedeniyle ortaya çıkar.

2. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması

Evlenme, ayırt etme gücüne sahip kişilerin iradesiyle yapılabilir. Evlenme anında sürekli bir sebeple (örneğin ağır ve kalıcı zihinsel engel nedeniyle) ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı evlilik mutlak butlanla sakattır. Geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksunluk ise nispi butlan sebebidir.

3. Evlenmeye engel akıl hastalığı

TMK m. 133’e göre akıl hastaları, evlenmelerinde tıbben sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez. Bu engele rağmen yapılan evlilik mutlak butlan sebebi oluşturur.

4. Evlenme yasağı bulunan hısımlık

TMK m. 129’a göre aşağıdaki kişiler arasında evlenme yasaktır:

• Üstsoy ile altsoy (anne-çocuk, dede-torun gibi),
• Kardeşler,
• Amca, hala, dayı, teyze ile yeğenler,
• Kayın hısımlığı bakımından: eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu (kayın hısımlığı, bunu doğuran evlilik sona erse bile devam eder),
• Evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu veya eşi arasında.

Bu yasağa aykırı yapılan evlilikler mutlak butlanla sakattır.

Davayı Kimler Açabilir? (TMK 146)

TMK m. 146’ya göre mutlak butlan davası:

• Cumhuriyet savcısı tarafından kendiliğinden açılır,
• İlgili herkes tarafından da açılabilir.

“İlgili herkes” kavramı; eşleri, önceki evliliğin eşini, mirasçıları ve evliliğin geçersizliğinde hukuki menfaati bulunan diğer kişileri kapsar. Evlilik sona ermişse Cumhuriyet savcısının kendiliğinden dava açma yetkisi sınırlanır; ancak ilgililerin dava hakkı devam edebilir.

Dava Süresi

Mutlak butlan davası, nispi butlandan farklı olarak kural olarak herhangi bir hak düşürücü süreye tabi değildir. Evlilik devam ettiği sürece dava açılabilir. Bu kural, mutlak butlan sebeplerinin kamu düzenini ilgilendirmesinden kaynaklanır.

Davanın Açılamayacağı Durum (TMK 147)

TMK m. 147 önemli bir istisna öngörür: evlenme sırasında eşlerden birinin evli olması sebebiyle butlan davası açılamayabilir. Buna göre önceki evlilik sonradan sona ermişse ve yeni evlilikteki eş iyiniyetli ise, butlan sebebi ortadan kalkmış sayılır. Akıl hastalığı veya ayırt etme gücü yokluğu sebebinin sonradan ortadan kalkması hâlinde de kanunda öngörülen şartlarla butlan davası açılamayabilir.

Butlan Kararının Sonuçları

Karar kesinleşinceye kadar evlilik geçerlidir

TMK m. 156’ya göre mutlak veya nispi butlanla sakat bir evlilik, hâkim kararıyla sona erer. Karar kesinleşinceye kadar evlilik, geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. Yani butlan kararı geçmişe yürümez.

Çocukların durumu

TMK m. 157’ye göre evliliğin butlanına karar verilmesi, çocukların durumunu olumsuz etkilemez. Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır ve babalarıyla soybağı devam eder. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası konularında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.

Eşler arasındaki sonuçlar

TMK m. 158’e göre boşanmaya ilişkin hükümler, eşler ve çocuklar bakımından butlan kararının sonuçlarına kıyasen uygulanır. Buna göre:

• Mal rejimi tasfiye edilir,
• Şartları varsa maddi ve manevi tazminat talep edilebilir,
• Şartları varsa yoksulluk nafakası istenebilir.

İyiniyetli eşin, geçersiz evlilik nedeniyle kazandığı bazı kişisel hakları koruması bakımından kanunda özel düzenlemeler bulunur.

Mirasçılık

Butlan kararı kesinleşmeden önce eşlerden biri ölürse, sağ kalan eşin mirasçılığı bakımından kanunun özel hükümleri ve somut durum ayrıca değerlendirilir. Mirasçılar, sağ kalan eşin yasal mirasçılığını ortadan kaldırmak amacıyla butlan davası açabilir veya açılmış davayı sürdürebilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Yurt dışında yaşayan bir erkek, bulunduğu ülkede açtığı boşanma davası sonuçlanmış ancak karar Türkiye’de tanınmamışken Türkiye’de ikinci bir resmî evlilik yapmıştır. Türkiye’deki nüfus kayıtlarında önceki evliliği devam etmektedir. Önceki eş, mirasçılık haklarının etkileneceği düşüncesiyle ikinci evliliğin mutlak butlanla sakat olduğunu ileri sürerek dava açmıştır. Mahkeme, ikinci evlilik tarihinde yabancı boşanma kararının kesinleşip kesinleşmediğini, kararın Türkiye’de tanınmasının etkisini ve ikinci eşin iyiniyetli olup olmadığını birlikte değerlendirir. Önceki evliliğin yabancı kararla ikinci evlilikten önce sona erdiği ve ikinci eşin iyiniyetli olduğu anlaşılırsa, TMK m. 147 uyarınca butlan kararı verilmeyebilir. Bu örnek, yabancı boşanma kararlarının Türkiye’de zamanında tanınmasının önemini de gösterir. Bu konuda yabancı boşanma kararının tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmadan Farkı

Görevli Mahkeme

Mutlak butlan davası aile mahkemesinde görülür. Yetki bakımından boşanma davalarına ilişkin kurallar kıyasen dikkate alınır. Bu konuda boşanma davasında yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Mutlak butlan, evlenme anında var olan ve kamu düzenini ilgilendiren ağır sakatlıkların sonucudur. Butlan kararı kesinleşinceye kadar evlilik geçerli sayılır, çocukların hukuki durumu korunur ve eşler arasındaki mali sonuçlar boşanma hükümlerine göre çözülür. Aile hukuku alanında evliliğin geçersizliğine ilişkin durumunuzu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.