Eş Çalışmak İçin Diğer Eşin İznini Almak Zorunda mı? Meslek Seçimi ve Çalışma Özgürlüğü

“Eşim çalışmama izin vermiyor” ya da “işi bıraksın diyorum ama dinlemiyor” gibi cümleler evlilik sorunlarının sık görülen ifadeleridir. Hukuk bu konuda net bir ilke koyar: evlilik, eşlerden birini diğerinin iznine bağlı bir çalışma hayatına mahkûm etmez. Bu yazıda meslek seçimi özgürlüğünü, sınırını ve ailenin geçimine katkı kurallarını anlatıyoruz.

Meslek ve İş Seçiminde Serbestlik

TMK m. 192’ye göre eşlerden her biri, meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir. Eskiden kocanın iznine bağlanan bu alan, günümüz hukukunda eşitlik ilkesine göre düzenlenmiştir. Kadın veya erkek, dilediği mesleği seçebilir, işini değiştirebilir veya yeni bir iş kurabilir. Eşin buna itiraz etmesi hukuken bağlayıcı değildir.

Evlilik Birliğinin Huzur ve Yararı

Aynı maddeye göre meslek ve iş seçiminde ve bunların yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararı göz önünde tutulur. Bu ifade, eşlerin kararlarını birbirlerini dikkate almadan almaları gerektiği anlamına gelmez; ancak izin şartı da getirmez. Örneğin uzun süre başka yerde çalışmayı gerektiren bir iş, aile düzenini etkileyebilir; eşler bu konuda birlikte değerlendirme yapmalıdır. Bir eşin diğerinin çalışmasını engellemesi, ekonomik baskı veya ekonomik şiddet olarak da değerlendirilebilir; ayrıntı için ekonomik şiddet ve hukuki yollar yazısına bakabilirsiniz.

Hukuki İşlem Yapma Serbestisi

TMK m. 193’e göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir. Bu, eşlerin banka hesabı açması, sözleşme yapması, mal alıp satması için diğerinin izni gerekmediği anlamına gelir. Önemli istisnalar vardır: aile konutu üzerindeki işlemler diğer eşin açık rızasını gerektirir (m. 194) ve hâkim belirli mallar için tasarruf yetkisini sınırlayabilir (m. 199). Ayrıca eşin birliği temsil yetkisi ailenin sürekli ihtiyaçlarıyla sınırlıdır; ayrıntı için eşin birliği temsil yetkisi yazısına bakabilirsiniz.

Ailenin Geçimine Katkı

Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılır (TMK m. 186). Eşlerden birinin isteği üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler; eşin ev işlerini görmesi, çocuklara bakması, diğer eşin işinde karşılıksız çalışması katkı miktarının belirlenmesinde dikkate alınır (m. 196). Böylece çalışmayan ve evde bakım işlerini üstlenen eş de katkı yapmış sayılır. Bu bakış, boşanma sonrası mali sonuçlarda da etkilidir; ayrıntı için eşlerin ayrı yaşama hakkı ve hâkimin önlemleri yazısına bakabilirsiniz.

Çalışmanın Engellenmesi ve Boşanma

Eşin çalışmasını sürekli engellemesi, gelirini elinden alması veya ekonomik olarak bağımlı kılması evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına yol açan davranışlar arasında değerlendirilebilir (TMK m. 166). Bu durum kusur belirlenirken de dikkate alınır. Şiddet niteliği taşıyorsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri alınabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• İzin gerektiğini varsayıp haklarından vazgeçmek,
• Baskıyı belgelemeden davaya taşımak,
• Ekonomik bağımlılığı fark edip banka kayıtlarını saklamamak,
• Ev işlerinin katkı sayıldığını bilmeyip mali haklarını ileri sürmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir eş çalışmaya başlamak ister, diğeri buna karşı çıkar ve maaşının kendisine verilmesini talep eder. İş için izin gerekmediği için çalışmayı sürdürür; baskı devam edince mesajlaşmalarını ve banka kayıtlarını saklar. Sonunda boşanma davası açıldığında bu deliller ekonomik baskı ve kusur değerlendirmesinde kullanılır.

Çalışan Eşin Mali Sorumlulukları

Çalışma özgürlüğü, mali sorumlulukları ortadan kaldırmaz. Çalışan eş, birliğin giderlerine güçleri oranında katılma yükümlülüğü kapsamında gelirinden ailenin ihtiyaçlarına pay ayırmak zorundadır. Birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmeyen eşe karşı diğer eş, hâkimden parasal katkının belirlenmesini isteyebilir ve hâkim, katılmayan eşin borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m. 198). Yani serbestçe çalışmak, kazancı yalnızca kendi ihtiyaçlarına ayırma anlamına gelmez.

Kendi Adına İş Kuran Eş

Bir eşin kendi adına işletme kurması veya ticari faaliyette bulunması için diğer eşin izni gerekmez; ancak bu faaliyetten doğan borçlardan kural olarak işi yürüten eş kişisel olarak sorumludur. Ticari faaliyetin gelirleri edinilmiş mal sayılır ve mal rejimi tasfiyesinde hesaba girer. İşletme bir eşin kişisel malı olsa bile diğer eşin emeği veya para katkısı varsa değer artış payı alacağı doğabilir. Bu nedenle iş kuran eşin gelir ve gider kayıtlarını düzenli tutması, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Mal rejimi hükümleri için edinilmiş mallara katılma rejimi yazısına bakabilirsiniz.

Eşin Rızası Gereken Sınırlı Haller

Meslek seçimi serbest olsa da bazı hukuki işlemler için diğer eşin rızası şart olabilir. Aile konutunun devri veya kiralanması, hâkim tarafından tasarruf yetkisi sınırlandırılmış malvarlığı değerleri ve kefil olma gibi işlemler bu kapsama girebilir. Özellikle kefalet sözleşmesinde eşin rızası aranır; ayrıntı için eşin rızası olmadan kefalet sözleşmesinin geçersizliği yazısına bakabilirsiniz. Bu istisnalar dışında eşler kendi çalışma ve mali kararlarında özgürdür.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorular

Çalışan eş ailesinin yanına taşınmak veya başka şehirde iş kabul etmek istediğinde, eşin bu karara katılmaması evlilik birliğinin huzuru bakımından değerlendirilir. Kanun izin şartı aramadığı için bu durum tek başına kusur sayılmaz; ancak eşin ortak yaşamı bilerek zora sokan, çocukların düzenini bozan veya ailenin geçimini tehlikeye atan tercihleri, kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Aynı şekilde eşini çalışmaya zorlamak ya da geliri üzerinde baskı kurmak da hukuka uygun değildir. Bu tür durumlarda tarafların anlaşarak ortak bir plan yapması, gerekirse aile danışmanlığından veya arabuluculuktan yararlanması önerilir.

Sonuç

Meslek seçimi ve çalışma, evlilikte izne bağlı değildir; tek ölçü evlilik birliğinin huzur ve yararıdır. Çalışmanın engellenmesi ise hukuki sonuç doğurabilir. Kendi durumunuzda haklarınızı öğrenmek isterseniz aile hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.