Evlenme Yaşı Kaç? Hâkim İzniyle Evlilik ve Küçüklerin Evlenmesi

“Kaç yaşında evlenebilirim?” sorusu ilk bakışta basit görünür, fakat cevabı yaşa, yasal temsilcinin tutumuna ve bazen mahkeme kararına göre değişir. Özellikle ailesiyle anlaşamayan gençler, evlilik başvurusu reddedilen çiftler ve yurt dışında evlenmiş kişiler bu konuda çok sayıda soru soruyor. Aşağıda kanunun ne dediğini, hâkim iznine hangi durumlarda ihtiyaç duyulduğunu ve sürecin adım adım nasıl işlediğini anlatıyoruz.

Kanuna Göre Evlenme Yaşı

Türk Medeni Kanunu’nun 124. maddesinin ilk fıkrası çok nettir: erkek veya kadın 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez. Yani evlenme yaşı kadın ve erkek için aynıdır ve 17’dir. Erginlik ise 18 yaşın doldurulmasıyla başlar (TMK m. 11). Bu iki sayı arasındaki fark önemlidir: 17 yaşını doldurmuş ama 18’e gelmemiş kişi “küçük” sayılır. Küçük olarak evlenmek mümkündür; ancak bu durumda yasal temsilcinin izni aranır.

Evlenme kişiyi ergin kılar. Yani 17 yaşında evlenen bir kişi, evlilik devam ettiği sürece erginlerin sahip olduğu medeni hakları kullanabilir. Bu sonuç, evliliğin kanuna uygun kurulmuş olmasına bağlıdır.

16 Yaşındakiler İçin Hâkim İzni

Aynı maddenin ikinci fıkrası bir istisna tanır: hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını doldurmuş kadın veya erkeğin evlenmesine izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana baba veya vasi dinlenir.

Burada dikkat edilmesi gereken üç nokta var:

• Olağanüstülük aranır. Kanun “olağanüstü durum” ve “pek önemli sebep” demiştir. Sıradan bir isteğin bu kapsamda değerlendirilmesi beklenmez.
• Yaş alt sınırı 16’dır. 16 yaşını doldurmamış kişi için hâkim izni de verilemez.
• Karar mahkemeye aittir. İzin talebi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan mahkemede, dilekçeyle yapılır ve hâkim ilgilileri dinleyerek karar verir.

Uygulamada bu istisnanın dar yorumlandığını, ayrıca 16 yaşındaki kişinin evlenmesinin çocuk hakları ve ceza hukuku açısından ayrıca değerlendirildiğini belirtmek gerekir.

Yasal Temsilcinin İzni ve Hâkimin Rolü

Küçük olan kişi, yani 18 yaşından önce evlenecek biri, evlendirme memurluğuna başvururken yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini vermek zorundadır (TMK m. 136). Yasal temsilci çoğunlukla ana baba, velayet ilişkisi yoksa vasidir.

Peki ana baba izin vermiyorsa ne olur? TMK m. 128 bu durumu düzenler: hâkim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir. Yani ailenin “hayır” demesi otomatik olarak yolu kapatmaz; ama izin reddinin haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı hâkim tarafından incelenir. Ailenin gerekçesi somut ve haklıysa (örneğin küçüğün olgunluğunun yetersiz olması) mahkeme izin vermeyebilir.

Evlenme Başvurusu Nasıl İlerler?

Evlenmek isteyenler, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. Küçük olan taraf için ayrıca şu belgeler istenir:

1. Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği,
2. Yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesi,
3. Evlenmeye engel bir hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporu.

16 yaş için hâkim kararı gerekiyorsa, bu karar da başvuruya eklenir. Başvuru usulüne uygun değilse veya bir evlenme engeli tespit edilirse memur başvuruyu reddeder; bu ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir (TMK m. 137-138). Aynı yol için evlenme engelleri ve yasakları yazımıza bakabilirsiniz.

İzinsiz Evlenmenin ve Yaş Sınırının Sonuçları

Küçük veya kısıtlı kişi yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse, izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir. Bu suretle evlenen kişi sonradan 18 yaşını doldurarak ergin olursa, kısıtlı olmaktan çıkarsa veya kadın gebe kalırsa evlenmenin iptaline karar verilemez (TMK m. 153). Yani kanun burada bir tür “iyileşme” öngörmüştür.

Yaş sınırının altında kalan kişilerle ilişkiler ise ceza hukukunu ilgilendirir. Resmî nikah yapılamayacağı için kurulan birliktelikler, çocukların cinsel istismarı suçunun (TCK m. 103) kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle “aile onayladı” ya da “dini tören yapıldı” gibi gerekçeler sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Kanunun butlan sebeplerini düzenleyen bölümünü evliliğin mutlak butlanı ve evliliğin nispi butlanı yazılarımızda bulabilirsiniz.

Evlenmeden Önce Dikkat Edilecekler

• Hem kendinizin hem de eşinizin yaşını nüfus kaydından doğrulayın.
• Küçük iseniz yasal temsilcinin yazılı iznini eksiksiz alın.
• Hâkim izni gerekiyorsa başvuruyu evlendirme memurluğuna gitmeden önce mahkemeye yapın.
• Yurt dışında evlenmeyi düşünüyorsanız, o ülkedeki yaş şartının Türk hukukunda bağlayıcı olmayabileceğini unutmayın.

Hâkim İzni İçin Mahkemeye Başvuru Nasıl Yapılır?

Hâkim izni isteyen kişi, aile mahkemesine dilekçeyle başvurur. Dilekçede kişinin doğum tarihi, evlenmek istediği kişinin kimlik bilgileri, izin talebinin gerekçesi ve “olağanüstü durum”un neye dayandığı açıkça yazılmalıdır. Mahkeme, olanak bulundukça karardan önce ana babayı veya vasiyi dinler; başvurucuyu da bizzat dinleyerek iradesinin serbest olup olmadığını araştırır. Gerekli görürse sosyal inceleme raporu ve uzman görüşü isteyebilir.

Bu aşamada şu belgeler dosyaya faydalıdır: nüfus kayıt örneği, ana baba beyanları, varsa sağlık durumuna ilişkin raporlar ve olağanüstü durumu gösteren belgeler. Belgeler ne kadar somut olursa hâkimin gerekçeli karar vermesi o kadar kolaylaşır. Karar verilirse, bu karar evlendirme memurluğuna sunulur.

Sık Yapılan Hatalar

• Yaş hesabını yanlış yapmak. “17 yaşına girdim” ile “17 yaşını doldurdum” aynı şey değildir. Kanun “doldurmak” ifadesini kullanır; doğum tarihinden itibaren 17 yılın tamamlanması gerekir.
• Yalnızca ailenin sözlü onayına güvenmek. İzin, yazılı ve imzası onaylanmış bir belge olarak verilmelidir.
• Dini nikahı yeterli saymak. Resmî nikah olmadan yapılan dini tören hukuken evlilik doğurmaz. Bu konu dini nikah ve hukuki sonuçları yazımızda ele alınmıştır.
• Yurt dışında evlenip sonucu bilmemek. Yabancı ülkede yapılan evliliğin Türkiye’de tanınması ayrıca değerlendirilir; yaş sınırına aykırı bir evlilik Türk hukukunda sorun yaratabilir.

Erginlik ve Evliliğin Sonrası

Evlenen kişi TMK m. 11 uyarınca ergin sayılır. Bu, evliliğin devam ettiği süre içinde kişinin kendi adına sözleşme yapabilmesi, dava açabilmesi ve mal varlığı üzerinde tasarruf edebilmesi anlamına gelir.

Öte yandan, 18 yaşından önce ergin kılınmak için evlenmek dışında bir yol da vardır: TMK m. 12’ye göre 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Ergin kılınma ile evlenme ehliyeti aynı şey değildir; ergin kılınan kişi 17 yaşını doldurmadıkça yine evlenemez.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralın uygulanışını göstermek amacıyla kurgulanmıştır. 17 yaşını yeni doldurmuş bir kişi, aynı yaştaki partneriyle evlenmek ister. Anne izin verir, baba ise “eğitimini bitirmesi gerekir” diyerek yazılı izin vermez. Küçük, evlendirme memurluğuna başvurduğunda izin belgesi eksik olduğu için başvurusu tamamlanamaz. Bunun üzerine aile mahkemesine başvurup babanın haklı bir sebep göstermeksizin izin vermediğini iddia eder. Mahkeme babayı dinler. Babanın gerekçesi (eğitimin sürmesi, küçüğün olgunluğu) haklı sebep olarak görülürse izin verilmez; aksi halde küçüğün evlenmesine izin verilebilir. Görüldüğü gibi süreç hem hukuki hem olgusal değerlendirme içerir ve sonucun önceden kesin söylenmesi mümkün değildir.

Sonuç

Evlenme yaşı 17’dir; 16 yaşını dolduranlar için hâkim izni yalnızca olağanüstü durumlarda ve pek önemli sebeplerle mümkündür. Yasal temsilcinin izni her küçük için ayrıca aranır. Evlilik hazırlığınız sırasında bir belirsizlik yaşıyorsanız veya başvurunuz reddedildiyse, aile hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirmek için iletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.