Eşin Evlilik Birliğini Temsil Yetkisi: Ailenin Ortak Borçları Ne Zaman Doğar?

Evlilikte ortak hayatın giderleri, bir eşin diğerinden habersiz yaptığı harcamalarla karışabilir. Market alışverişinden kira sözleşmesine, çocuğun okul kaydından tıbbi masraflara kadar birçok işlem “ailenin ihtiyacı” adı altında yapılır. Peki bir eşin imzaladığı borçtan diğer eş de sorumlu tutulabilir mi? Cevap, temsil yetkisinin sınırına bağlıdır. Bu yazıda Medeni Kanun’un ilgili maddelerini örneklerle açıklıyoruz.

Birliğin Giderleri ve Temsil Kuralı

TMK m. 186’ya göre eşler oturacakları konutu birlikte seçer, birliği beraberce yönetir ve birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılır. Bu düzenin dış dünyadaki yansıması m. 188’dedir: eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder.

Burada “temsil” derken kastedilen, eşin diğer eş adına da sorumluluk doğuran bir işlem yapabilmesidir. Örneğin eşlerden biri evin doğalgaz aboneliğini yapar, çocuğun okul taksitini bağlar veya aylık market borcuna girerse, bu işlemden iki eş de sorumlu olabilir.

Ailenin “Sürekli İhtiyacı” Ne Demektir?

Kanun “sürekli ihtiyaç” ifadesini kullanır; sayma yoluyla belirlemez. Uygulamada şunlar genellikle bu kapsamda sayılır:

• Kira, aidat, elektrik, su, doğalgaz gibi konut giderleri,
• Gıda, giyim ve temizlik gibi günlük tüketim harcamaları,
• Çocukların eğitim, sağlık ve bakım giderleri,
• Ailenin yaşam düzeyine uygun düzenli harcamalar.

Kredi kartı ekstresi, taşıt alımı, taşınmaz satışı veya yüksek tutarlı borçlar ise kural olarak “sürekli ihtiyaç” kapsamı dışındadır. Bu kalemler için aşağıdaki ek şartlar aranır.

Diğer İhtiyaçlar İçin Temsil Ne Zaman Mümkün?

Ailenin sürekli ihtiyaçları dışında kalan işlemlerde bir eş, birliği ancak şu iki hâlde temsil edebilir (TMK m. 188/2):

1. Diğer eş veya haklı sebeplerle hâkim tarafından yetkili kılınmışsa,
2. Birliğin yararı bakımından gecikmede sakınca bulunur ve diğer eşin hastalığı, başka yerde bulunması veya benzeri sebeplerle rızası alınamıyorsa.

Bu iki durum yoksa yapılan işlem yetkisiz temsil niteliğindedir ve eş bu işlemden kişisel olarak sorumlu olur. Örneğin bir eşin diğerinin haberi olmadan yüksek tutarlı bir taşıt kredisi çekmesi, kural olarak diğer eşi bağlamaz.

Müteselsil Sorumluluk Ne Anlama Gelir?

TMK m. 189 iki ayrı ihtimali düzenler:

• Temsil yetkisi kullanılmışsa, eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur. Alacaklı borcun tamamını iki eşten dilediğine yöneltebilir. Ödeyen eş, kendi payını aşan kısım için diğer eşe rücu edebilir.
• Temsil yetkisi bulunmaksızın işlem yapılmışsa, eş kişisel olarak sorumludur. Ancak temsil yetkisi üçüncü kişilerce anlaşılamayacak biçimde aşılmışsa yine eşler müteselsilen sorumlu olur.

Müteselsil sorumluluk konusunun genel çerçevesini muteselsil borçluluk nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Yetkinin Sınırlanması veya Kaldırılması

Eşlerden biri birliği temsil yetkisini aşar veya bu yetkiyi kullanmada yetersiz kalırsa hâkim, diğer eşin istemi üzerine yetkiyi kaldırabilir veya sınırlayabilir (TMK m. 190). Bu çözüm, ailenin ortak bütçesini tehlikeye atan davranışlarda gündeme gelir. İstemde bulunan eş, kararı üçüncü kişilere kişisel duyuru yoluyla bildirebilir; ancak kararın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması hâkimin kararıyla ilan edilmesine bağlıdır. Yani yalnızca eşler arasında yapılan bir “anlaşma” iyiniyetli alacaklıya karşı doğrudan sonuç doğurmaz. Koşullar değişirse hâkim kararı yeniden değiştirebilir (TMK m. 191).

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek yalnızca kuralı göstermek içindir ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir eş, evin kira sözleşmesini tek başına imzalar; ayrıca çocuğun özel okul taksitine giren bir sözleşme yapar. Bunlar ailenin sürekli ihtiyaçları kapsamında değerlendirilebilir ve iki eş de üçüncü kişilere karşı sorumlu olabilir. Aynı eş, diğerinin haberi olmadan yüksek tutarlı bir borç senedi imzalarsa, bu işlem kural olarak ailenin sürekli ihtiyacı kapsamına girmediği için diğer eş açısından bağlayıcı olmaz; borç imzayı atan eşin kişisel borcu olarak kalır.

Borç ve Boşanma İlişkisi

Evlilik içinde oluşan borçların paylaşımı ayrı bir konudur; ortak borcun boşanmada bölüştürülmesi mal rejimi hükümlerine göre yapılır. Ayrıntı için bosanmada kredi ve borçların paylaşımı ve eşin borçlarından sorumluluk yazılarımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Uyuşmazlıklar

Kredi kartı borçları. Eşlerden birinin kendi kredi kartıyla yaptığı harcamalar, kural olarak kart sahibinin kişisel borcudur. Harcamanın niteliği ailenin sürekli ihtiyacına dönüşüyorsa (örneğin market veya okul taksiti) alacaklı diğer eşe karşı da müteselsil sorumluluk ileri sürebilir; ancak bunun ispatı alacaklıya düşer.

Kira sözleşmesi. Ortak konutun kira sözleşmesini eşlerden biri imzalasa da diğer eş aile konutu üzerindeki haklarını korur. Konutla ilgili işlemlerde kira sözleşmesini feshetme gibi kararlarda diğer eşin rızası aranabilir; bu konu aile konutu şerhi yazımızda anlatılmaktadır.

Eşin iş borçları. Meslek veya ticaret nedeniyle doğan borçlar, kural olarak işi yapan eşin kişisel borcudur. Bu borçlar için diğer eşin mal varlığına başvurulabilmesi ancak ortak malvarlığı veya müteselsil sorumluluğa dayanan bir hukuki sebep varsa mümkündür.

Alacaklı Tarafından Bakıldığında

Bir alacaklı, borçlunun eşine karşı da sorumluluk ileri sürmek istiyorsa işlemin ailenin sürekli ihtiyacı kapsamında yapıldığını ispatlamalıdır. Özellikle faturalar, kira ve gıda gibi düzenli giderler bu konuda güçlü delildir. Alacaklının borçlu eşin mal varlığına dayanabilmesi için takip ve dava yollarının doğru seçilmesi gerekir; bu aşamada icra takibi süreci hakkında da bilgi alınabilir.

Eş Olarak Kendinizi Nasıl Korursunuz?

• Yüksek tutarlı işlemlerde yazılı onay veya bilgi verme alışkanlığı edinin.
• Ortak banka hesabı açacaksanız hesap hareketlerini düzenli kontrol edin.
• Yetkinin kötüye kullanıldığından şüphelenirseniz zaman geçirmeden hukuki destek alın; hâkimden yetkinin sınırlanması istenebilir.
• Noter onaylı belgeleri, senetleri ve sözleşmeleri imzalamadan önce mutlaka okuyun.

Sonuç

Bir eşin yaptığı borçtan diğerinin de sorumlu olup olmadığı, işlemin “ailenin sürekli ihtiyacı” kapsamına girip girmediğine, diğer eşin rızasının bulunup bulunmadığına ve üçüncü kişinin iyiniyetine bağlıdır. Elinizde bir borç senedi, ödeme emri veya ihtarname varsa aile hukuku yönünden belgelerinizi birlikte inceleyebiliriz. Telefonla veya mesajla iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.