Leasing Taksitini Ödemezseniz Ne Olur? Otuz Günlük Süre, Fesih ve Malın İadesi

Finansal kiralama sözleşmesinde kira bedelini zamanında ödeyememek, işletmeler ve bireyler için ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Çünkü leasingde mülkiyet kiralayandadır ve sözleşmenin feshi halinde mal geri alınır. Ancak kanun, kiracıyı bir anda malsız bırakmak yerine belirli bir süre tanır ve fesih sonrası mali hesaplaşmayı da düzenler. 6361 sayılı Kanun’un 30 ila 33. maddeleri sözleşmenin sona ermesi, ihlali ve feshinin sonuçlarına ilişkin kuralları içerir. Bu yazıda temerrüt halinde süreçleri ve kiracının hangi haklara sahip olduğunu anlatıyoruz.

Sözleşmenin Kendiliğinden Sona Ermesi

Kanun m. 30/1’e göre sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça sözleşme süresinin dolması, kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi hâllerinde sözleşme kendiliğinden sona erer. Kiracının tasfiye sürecine girmesi veya tasfiyeye girmeksizin finansal kiralama konusu malın tahsis edildiği işletmesini tasfiye etmesi halinde ise kiracının talebi üzerine, sözleşmede aksine hüküm yoksa, sözleşme süresinden önce feshedilebilir (m. 30/2). Ayrıca taraflardan her biri sürenin bitiminden en az üç ay önce bildirmek kaydıyla sözleşmenin uzatılmasını talep edebilir; ancak uzatma tarafların anlaşmasına bağlıdır (m. 30/3).

Kira Bedelinin Ödenmemesi: Otuz Günlük Süre

Kanun m. 31/1’e göre kiralayan, finansal kiralama bedelini ödemede temerrüde düşen kiracıya verdiği otuz günlük süre içinde de bu bedelin ödenmemesi hâlinde sözleşmeyi feshedebilir. Ancak sözleşmede süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmış ise bu süre altmış günden az olamaz. Bu düzenleme, kiracıya ödeme yapma imkânı sağlayan bir “son şans” süresidir. Süre, kiralayanın kiracıya yaptığı ihtardan itibaren işler ve ihtarda temerrüdün sonuçları açıkça belirtilmelidir. Süre içinde ödeme yapılırsa fesih hakkı doğmaz ve sözleşme devam eder.

Tekrarlayan Gecikmelerde Fesih

Aynı fıkra, bir yıl içinde sözleşmede yer alan kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracılarla yapılan sözleşmelerin kiralayan tarafından feshedilebileceğini belirtir. Bu hüküm, düzenli gecikme yapan kiracılara karşı kiralayana ek bir koruma sağlar. Kiracı bir kez ihtara muhatap olup borcunu ödemiş olsa da, aynı yıl içinde tekrar geciktirirse fesih riski artar. Bu nedenle ödeme takvimine düzenli uymak, sözleşmeyi korumak açısından önemlidir.

Diğer Fesih Sebepleri

Kanun m. 31/2, taraflardan birinin sözleşmeye aykırı harekette bulunduğu hâllerde, bu aykırılık nedeniyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda sözleşmenin feshedilebileceğini belirtir. Örneğin kiracının malı sözleşmeye aykırı biçimde başkasına devretmesi, sigortayı yaptırmaması veya malı kötü kullanması bu kapsamda değerlendirilebilir. Fesih için haklı sebep aranır ve somut olayın özellikleri dikkate alınır. Her iki taraf da haklı sebeple sözleşmeyi feshedebilir.

İhtiyati Tedbir ve Teminat

Kanun m. 31/3’e göre kiracı ve kiralayan arasında finansal kiralama sözleşmesi ile ilgili ihtilaflarda, mahkemece finansal kiralama konusu malın ihtiyati tedbir kararı alınarak kiralayana veya üçüncü bir kişiye bırakılması durumunda, kiralayan mahkemeye malın rayiç değeri kadar teminat yatırmak suretiyle mal üzerinde tasarruf edebilir. Sözleşmenin feshinin haksız olduğuna karar verilmesi halinde kiralayan, kiracının zararını tazminle yükümlüdür. Bu hüküm, kiralayanın malı geri alıp satma hakkı ile kiracının haksız fesihten doğan zararının korunması arasında denge kurar.

Malın İadesi

Kanun m. 32’ye göre sözleşme sona erdiğinde, sözleşmeden doğan satın alma hakkını kullanmayan veya bu hakkı bulunmayan kiracı finansal kiralama konusu malı derhâl geri vermekle mükelleftir. Fesih halinde de kiracı malı iade etmekle yükümlüdür (m. 33/1). Malın iade edilmemesi halinde kiralayan, icra ve mahkeme yollarıyla malın geri alınmasını isteyebilir. Kiracı, iade sırasında malın durumunu belgelemeli ve teslim tutanağı almalıdır.

Satış Bedeli ve Fark Hesabı

Kanun m. 33/1, iade edilen malın üçüncü kişilere satılması hâlinde sözleşmede aksi bir değer kararlaştırılmadıkça satış bedelinin, vadesi gelmemiş finansal kiralama bedelleri ile varsa kiralayanın bunu aşan zararı toplamından düşük olması durumunda aradaki farkın kiracı tarafından kiralayana ödeneceğini belirtir. Buna karşılık satış bedeli bu toplamdan yüksekse aradaki fark kiralayan tarafından kiracıya ödenir. İade alınan malın üçüncü kişilere finansal kiralama yöntemiyle kiralanması halinde de aynı esaslar uygulanır. Bu hesap, kiracının malı iade etmesinin borçtan tamamen kurtulmak anlamına gelmediğini gösterir. Malın satış değerinin adil belirlenmesi önemlidir; kiracı satış bedelini sorgulama hakkına sahiptir.

Kiracı Tarafından Fesih

Kanun m. 33/2, sözleşmenin kiracı tarafından feshedilmesi halinde kiracının malı geri vermekle birlikte uğradığı zararın tazminini kiralayandan talep edebileceğini belirtir. Bu, kiracının haklı sebeple feshettiği durumlar için önemli bir güvencedir. Kiracı, tasfiye nedeniyle kendi talebiyle feshederse (m. 30/2) iade sonucundaki hesaplaşma aynı esaslara göre yapılır.

İpotek ve İhtarname Hükümleri

Kanun m. 33/3, sözleşmeden kaynaklanan borçlara karşılık teminat olarak alınan ipoteklerin paraya çevrilmesinde İcra ve İflas Kanunu’nun 150/ı maddesi hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Dördüncü fıkra ise kiracının kanunda belirtilen süreler içinde borcunu ödememesinden dolayı kiralayan tarafından noter aracılığıyla kiracıya gönderilen fesih ihtarnameleri hakkında İcra ve İflas Kanunu’nun 68/b maddesi hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Bu nedenle fesih ihtarları noter aracılığıyla yapılır ve tebliğ usulüne uyulur. Kiracı, tebliğ edilen ihtarnameyi ciddiye almalı, süre içinde ödeme yapmalı veya itirazlarını yazılı ileri sürmelidir.

Kiracının Alabileceği Önlemler

Ödeme güçlüğü yaşayan kiracı şu yolları değerlendirebilir:

• Kiralayanla yapılandırma veya vade uzatımı görüşmesi yapmak,
• Ödeme planını yazılı olarak talep etmek,
• İhtarnameyi aldıktan sonra süre içinde bedeli ödemek,
• Kısmi ödemelerin hangi borca mahsup edildiğini yazılı öğrenmek,
• Fesih sonrası satış bedelinin ve fark hesabının belgelerini talep etmek,
• Gerekirse haksız fesih iddiasıyla dava veya ihtiyati tedbir yollarına başvurmak.

Borç yapılandırması ve icra süreçleri için icra ve iflas hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Otuz günlük veya altmış günlük süreyi takip etmemek,
• Noter ihtarnamesini almayıp tebliği görmezden gelmek,
• Malı iade edince borcun sona erdiğini sanmak,
• Satış bedeli ve fark hesabını sorgulamamak,
• Bir yıl içindeki tekrarlayan gecikmelerin fesih riskini bilmemek,
• Kısmi ödemeleri belgelemeden yapmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletme, finansal kiralamayla aldığı aracın üç taksitini ödeyemez. Kiralayan noter aracılığıyla ihtarname gönderir ve otuz günlük süre verir. İşletme bu süre içinde ödemeyi yapamaz; sözleşmede mülkiyetin süre sonunda kiracıya geçeceği yazılı olduğundan asgari süre altmış gün olmalıdır. İşletme, verilen sürenin altmış günden kısa olduğunu ileri sürer ve fesih işleminin hukuka uygunluğunu tartışır. Süre yetersizse fesih geçerli olmayabilir.

Sonuç

Finansal kiralamada kira bedelinin ödenmemesi halinde kiralayan, ancak otuz (mülkiyet geçişi kararlaştırılmışsa altmış) günlük süre verdikten sonra sözleşmeyi feshedebilir. Fesih halinde mal iade edilir ve satış bedeline göre fark hesabı yapılır. Ödeme güçlüğü yaşıyorsanız süreleri kaçırmadan yazılı başvuru yapmak önemlidir. Leasing borcuyla ilgili haklarınızı değerlendirmek için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.