Finansal Kiralamada Kira Bedeli Ödenmezse Ne Olur? Otuz Günlük Süre, Fesih ve Malın İadesi

Finansal kiralama, özellikle araç, makine veya ekipman edinmek isteyen kişiler ve işletmeler için yaygın bir finansman yöntemidir. Bir tüketici veya esnaf, malı satın almak yerine finansal kiralama şirketinden kiralar, sözleşme sonunda mülkiyeti satın alma hakkını kullanabilir. Ancak ekonomik güçlükler yaşandığında taksitlerin ödenememesi, malın kaybedilmesi riskini doğurur. 6361 sayılı Kanun, ödeme güçlüğü yaşayan kiracı için bazı korumalar öngörür. Bu yazıda kira bedelinin ödenmemesi halinde uygulanan süreleri, fesih şartlarını ve fesih sonrasındaki mali hesaplaşmayı anlatıyoruz.

Finansal Kiralama Sözleşmesi Nedir?

Kanunun 18. maddesine göre finansal kiralama sözleşmesi, kiralayanın kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden veya bizzat kiracıdan satın aldığı veya başka suretle temin ettiği veya daha önce mülkiyetine geçirmiş bulunduğu bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir. Sözleşmeye taşınır ve taşınmaz mallar konu olabilir. Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayana aittir; ancak taraflar, sözleşme süresi sonunda kiracının malın mülkiyetini satın alma hakkını haiz olacağını kararlaştırabilir (m. 23). Kiracı, sözleşme süresince malın zilyedidir ve bakım, onarım ve sigorta yükümlülükleri sözleşmede aksi öngörülmemişse kendisine aittir (m. 24). Bu yapı, malın kullanımını kolaylaştırırken kiracıya yükümlülükler de yükler.

Temerrüt ve Otuz Günlük Süre

Kanunun 31. maddesinin birinci fıkrasına göre kiralayan, finansal kiralama bedelini ödemede temerrüde düşen kiracıya verdiği otuz günlük süre içinde de bu bedelin ödenmemesi halinde sözleşmeyi feshedebilir. Ancak sözleşmede süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmış ise, bu süre altmış günden az olamaz. Bu düzenleme mülkiyet devri öngörülen sözleşmelerde kiracıyı daha fazla korur; çünkü bu tür sözleşmelerde kiracı, malın bedelinin önemli bir kısmını ödemiştir. Kiralayanın ihtarı kiracıya ulaşmalıdır; ihtarnamelerde noter aracılığıyla gönderilen fesih ihtarları hakkında ayrıca özel hükümler uygulanır (m. 33/4). Kiracı, bu süre içinde gecikmiş taksitleri ve varsa gecikme faizini ödeyerek fesih tehlikesini ortadan kaldırabilir.

Sık Geciken Kiracı ve Fesih

Aynı maddede sık gecikme halleri için ayrı bir düzenleme bulunur: bir yıl içinde sözleşmede yer alan kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracılarla yapılan sözleşmeler kiralayan tarafından feshedilebilir. Bu hükmün amacı, her seferinde yeni bir süre verme yükümlülüğünden doğacak zorlukları azaltmak ve düzensiz ödeme yapan kiracılarda kiralayana fesih imkânı tanımaktır. Ancak fesih için önce ihtara muhatap olunması gerektiğinden, kiralayan yine bildirim yapmak zorundadır. Kiracı bu nedenle tekrarlayan gecikmelerde riskin arttığını bilmelidir ve ödeme planını buna göre yapmalıdır.

Diğer Fesih Sebepleri

Taraflardan birinin sözleşmeye aykırı harekette bulunduğu hallerde, bu aykırılık nedeniyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda sözleşme feshedilebilir (m. 31/2). Ayrıca kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi halinde sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça sözleşme kendiliğinden sona erer (m. 30/1). Kiracının tasfiye sürecine girmesi halinde ise kiracının talebi üzerine sözleşme süresinden önce feshedilebilir. Bu hükümler, kiracının ekonomik durumundaki köklü değişikliklerde sözleşmenin akıbetini belirler.

Fesih Sonrası Malın İadesi ve Mali Hesaplaşma

Sözleşme kiralayan tarafından feshedildiğinde kiracı malı iade ile yükümlüdür (m. 33/1). İade edilen malın üçüncü kişilere satılması halinde sözleşmede aksi bir değer kararlaştırılmadıkça iki hesap yapılır: satış bedelinin, vadesi gelmemiş finansal kiralama bedelleri ile varsa kiralayanın bunu aşan zararı toplamından düşük olması durumunda aradaki fark kiracı tarafından kiralayana ödenir; yüksek olması durumunda ise aradaki fark kiralayan tarafından kiracıya ödenir. Bu düzenleme adil bir hesaplaşma sağlar: mal kiracıdan alındığında piyasada satılır ve satış bedeli borç ile karşılaştırılır. Kiracı bu nedenle malın hangi bedelle satıldığını ve hesabın nasıl yapıldığını kiralayandan yazılı olarak talep etmelidir. Sözleşme kiracı tarafından feshedilirse kiracı malı geri verir ve uğradığı zararın tazminini kiralayandan isteyebilir (m. 33/2).

Sözleşme Sona Erince Satın Alma Hakkı

Sözleşme süresi dolduğunda satın alma hakkı bulunan kiracı, bu hakkı kullanarak malın mülkiyetini edinebilir. Satın alma hakkını kullanmayan veya bu hakkı bulunmayan kiracı ise malı derhal geri vermekle mükelleftir (m. 32). Tescile tabi taşınır mala ilişkin satın alma hakkının doğumundan itibaren otuz gün içinde kiracı bu hakkını kullanmaz ve malı iade etmezse, sözleşmede buna dair hüküm bulunması ve kiracıya tebligat yapılmış olması şartıyla kiralayan tek taraflı olarak kiralananı devir ile ilgili işlemleri yapabilir (m. 23/2). Kiracı bu sebeple sözleşme sonunda satın alma hakkı sürelerini takip etmelidir.

İhtiyati Tedbir ve Teminat

Finansal kiralama uyuşmazlıklarında mahkemenin ihtiyati tedbir kararı alarak malı kiralayana veya üçüncü bir kişiye bırakması durumunda, kiralayan mahkemeye malın rayiç değeri kadar teminat yatırmak suretiyle mal üzerinde tasarruf edebilir. Sözleşmenin feshinin haksız olduğuna karar verilirse kiralayan, kiracının zararını tazminle yükümlüdür (m. 31/3). Bu hüküm, haksız fesih halinde kiracıyı korur ve malın uyuşmazlık süresince değer kaybını da dengeler.

Kiracı İçin Pratik Öneriler

• Ödeme güçlüğü başlamadan önce kiralayanla yeniden yapılandırma görüşmesi yapın.
• Otuz günlük veya altmış günlük ihtarı ciddiye alın ve süre içinde ödeme yapın.
• Sık gecikmenin fesih sebebi olabileceğini unutmayın.
• Fesih halinde mal satış bedelinin hesabını yazılı isteyin.
• Sözleşmeyi imzalamadan önce sigorta ve bakım yükümlülüklerini okuyun.

Sık Yapılan Hatalar

• İhtarı almayıp adres değişikliğini bildirmemek,
• Süre içinde kısmi ödeme yapıp bakiyeyi unutmak,
• Malı iade ederken tutanak ve durum tespiti yapmamak,
• Satış bedeli hesabını sorgulamamak,
• Satın alma hakkı süresini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir esnaf, finansal kiralama ile aldığı aracın taksitlerini üç ay ödeyemez. Kiralayan, otuz gün süreli ihtarname gönderir. Esnaf bu süre içinde gecikmiş taksitleri ödeyerek fesih riskini ortadan kaldırır. Bir yıl içinde tekrar gecikirse yeniden ihtar alacağını bilerek ödeme planını revize eder.

Sonuç

Finansal kiralamada kira bedelinin ödenmemesi halinde kiralayan kiracıya otuz gün, mülkiyet devri öngörülen sözleşmelerde altmış gün süre vermek zorundadır; sık gecikme halinde ise fesih için ayrı bir dayanak bulunur. Fesih sonrasında mal satılır ve satış bedeli ile borç karşılaştırılarak fark ödenir. Finansal kiralama sözleşmenizle ilgili destek için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden bizi arayabilir veya mesaj gönderebilirsiniz.