İflasta Borçlar Muaccel Olur mu? Faiz, İskonto ve Şarta Bağlı veya Para Olmayan Alacaklar (İİK 195-198)

İflas, borçlunun ödeme gücünün tamamen ortadan kalktığı anlamına gelir. Bu nedenle kanun, iflas açıldığı anda tüm borçların vadesini toplu olarak getirir; böylece alacaklılar vadesi gelmemiş borçlar için beklemek zorunda kalmaz ve mal varlığı adil şekilde paylaştırılabilir. Ancak vadesi gelmemiş borçların erken muaccel olması bazı hesaplama sorunlarını da beraberinde getirir: faiz nasıl işleyecek, vadeden önceki ödeme için indirim uygulanacak mı, şarta bağlı alacaklar nasıl kaydedilecek? İcra ve İflas Kanunu’nun 195 ila 198. maddeleri bu konuları düzenler. Bu yazıda bu hesap ve kayıt kurallarını anlatıyoruz.

Borçların Muacceliyeti

İİK m. 195/1’e göre borçlunun taşınmaz mallarının rehni suretiyle güvence altına alınmış olan alacaklar müstesna olmak üzere iflasın açılması müflisin borçlarını muaccel kılar. İflasın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ile takip masrafları ana paraya eklenir. Yani iflasla birlikte, henüz vadesi gelmemiş bono, kredi taksiti, cari hesap alacağı gibi borçlar da hemen ödenmesi gereken duruma gelir. Bu hüküm, tüm alacaklıların aynı anda iflas masasına başvurabilmesini ve masanın toplu olarak tasfiye edilebilmesini sağlar. Taşınmaz ipoteğiyle güvence altına alınmış alacaklar ise bu kuralın dışındadır; bunların vadesi normal vadelerinde gelir. Bu istisna, ipotek alacaklılarının rehin kapsamındaki haklarının korunmasını amaçlar. Rehinli alacakların iflasta yeri için iflas masasına hangi mallar girer yazısına bakabilirsiniz.

Vadesi Gelmemiş Faizsiz Borçlarda İskonto

İİK m. 195/2’ye göre müflisin vadesi gelmemiş faizsiz borçlarından yıllık kanuni faiz hesabıyla iskonto yapılır. İskonto, alacağın vadesinden önce ödenmesi halinde yapılan indirimdir. Örneğin bir yıl sonra ödenecek faizsiz bir borç iflas nedeniyle hemen muaccel olursa, alacaklı borcun tamamını değil, yıllık kanuni faiz oranında indirilmiş bedelini alır. Bu düzenleme, vadeden önce alacağını alacak olan alacaklının haksız kazanç elde etmemesini sağlar. Faizli borçlar için ise iskonto uygulanmaz; çünkü bunlar zaten faiz işletmeye devam eder. Bu hesap, iflas idaresi tarafından alacak kayıt ve kabulü sırasında yapılır.

İflas Masasındaki Alacaklarda Faiz

İİK m. 196’ya göre iflasın açılması ile birlikte iflas masasına giren alacaklarda faiz işlemeye devam eder. Rehinle güvence altına alınmamış alacaklarda ticari olmayan işlerdeki faiz oranı uygulanır. Ancak bu maddeye göre alacaklılara tahakkuk edecek faiz ödemeleri, 195. maddeye göre hesaplanan ana paralar ödendikten sonra kalan tutar üzerinden yapılır. Yani iflas sonrasında işleyen faiz, ana paraların tamamı ödenmeden alacaklıya verilmez. Masadaki para önce ana alacaklara dağıtılır; bir fazlalık kalırsa faizler ödenir. Bu kural, iflas masasının yetersiz olduğu durumlarda ana paranın öncelikli korunmasını sağlar. Faiz türleri hakkında genel bilgi için icra takibinde faiz türleri ve hesabı yazısına bakabilirsiniz.

Şarta veya Belirsiz Vadeye Bağlı Alacaklar

İİK m. 197’ye göre alacaklı, bir şarta veya belirsiz bir vadeye bağlı alacağını da iflas masasına kaydettirebilir; ancak hissesini şartın gerçekleşmesinde veya vadenin dolmasında alır. Örneğin bir kefalet alacağı, teminat mektubu tazmin alacağı veya gelecekte doğması muhtemel bir alacak, şart gerçekleşmeden de kaydedilir. Ancak ödeme, şart gerçekleştiğinde yapılır. Bu düzenleme, şarta bağlı alacaklıların iflastan tamamen dışlanmasını önler. Kaydı hayat şartıyla irat sözleşmesinden doğan iddialarda Borçlar Kanunu’nun ilgili hükmü de saklıdır. Alacaklının şarta bağlı alacağını kaydettirmesi, ileride şart gerçekleştiğinde hak kaybını önler.

Para Olmayan Alacaklar

İİK m. 198’e göre konusu para olmayan alacak, ona eşdeğer bir kıymette para alacağına çevrilir. Şu kadar ki iflas idaresi taahhüdün aynen ifasını üstlenebilir; bu takdirde alacaklı isterse iflas idaresi teminat gösterir. Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri de saklıdır. Yani mal teslimi, hizmet veya iş yapma gibi para dışı alacaklar iflasta paraya çevrilerek kaydedilir. Örneğin mal teslimi alacağı, malın piyasa değeri kadar para alacağına dönüştürülür ve masaya bu tutarda kaydolunur. İflas idaresi isterse sözleşmeyi aynen ifa edebilir; bu durumda alacaklı teminat isteyebilir. Bu düzenleme, işletmenin devamı için önemli olan sözleşmelerin sürdürülebilmesine imkân tanır.

Tamamlanmış Satışlar

İİK m. 199’a göre iflasın açılmasından evvel borçluya bir mal satıp teslim eden satıcı, fesih ve geri alma hakkını açıkça saklı tutmuş olsa bile akdi feshedemez ve sattığını geri alamaz. Bu, iflasta satıcının mal iadesi hakkının sınırlı olduğunu gösterir: teslim edilmiş ve tamamlanmış satışlar iflas nedeniyle bozulamaz. Satıcı, alacağını iflas masasına kaydettirmek zorundadır. Satıcının geri alma hakkına ilişkin istisnalar ise İİK m. 190’da düzenlenmiştir; bu konuda satıcı ve mal sahibinin iflasta geri alma hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Alacak Kaydı ve Sıra

Alacaklılar, alacaklarını iflas idaresine bildirerek kaydettirir; kayıt sırasında muacceliyet, faiz, iskonto ve şart konuları değerlendirilir. Alacağın kabulü veya reddi iflas idaresi tarafından yapılır ve reddedilen alacaklar için sıra cetveline itiraz davası açılabilir. Alacakların sıralaması İİK m. 206’ya göre yapılır; bu konuda icra ve iflasta alacaklar hangi sırayla ödenir yazısına bakabilirsiniz. Alacaklar arasında rehinli alacaklılar önceliklidir; ardından dört sıralı sistem uygulanır.

Alacaklı İçin Pratik Öneriler

Alacaklı, iflas ilanını izlemeli ve alacağını faiz, masraf ve iskonto hesabıyla birlikte doğru biçimde bildirmelidir. Vadesi gelmemiş alacaklarda iskonto uygulanacağını hesaba katmalıdır. Şarta bağlı veya para dışı alacaklarını da süresinde kaydettirmelidir. Rehinli alacaklı ise ipotek vadesinin normal işleyeceğini bilmelidir.

Borçlu İçin Pratik Öneriler

Borçlu, iflas nedeniyle tüm borçların vadesinin geleceğini ve masa oluşurken faiz ve masrafların anaya ekleneceğini bilmelidir. İflas idaresinin alacak hesaplamalarını kontrol etmeli, hatalı görünen kayıtlara itiraz için bilgi ve belge sunmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Vadesi gelmemiş borçların iflasta sabit vadesinde ödeneceğini sanmak,
• İskonto uygulamasını hesaba katmamak,
• İflas sonrası faizin ana paradan önce ödeneceğini varsaymak,
• Şarta bağlı alacağı kaydettirmemek,
• Para dışı alacakların değerlemesini belgelendirmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir şirketin iflasına karar verilir. Şirketin bir bankaya kredi borcu, bir tedarikçiye vadesi gelmemiş faizsiz bir borcu ve bir müşteriye mal teslim yükümlülüğü vardır. İflasla banka kredisinin vadesi gelir ve iflas gününe kadar işlemiş faiz ana paraya eklenir. Tedarikçinin faizsiz alacağı yıllık kanuni faiz üzerinden iskonto edilerek kaydedilir. Müşterinin mal teslim alacağı ise malın değeri kadar para alacağına çevrilerek masaya kaydolunur.

Sonuç

İflas, taşınmaz rehinli alacaklar hariç bütün borçları muaccel kılar; işlemiş faiz ana paraya eklenir ve vadesi gelmemiş faizsiz borçlarda iskonto yapılır. İflas sonrası faiz ana paralar ödendikten sonra kalan tutar üzerinden ödenir; şarta bağlı ve para dışı alacaklar özel kurallarla kaydedilir. İflasta alacak hesaplaması konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.