İnternet ve Medya Yoluyla Kişilik Hakkı İhlalinde Hangi Hukuk Uygulanır? Zarar Görenin Seçim Hakkı

Bir kişi hakkında yabancı bir haber sitesinde yayımlanan iddialar, sosyal medyada sınır ötesi yayılan bir paylaşım veya yurt dışı kaynaklı bir video, kişilik haklarını ihlal edebilir. Yayıncı bir ülkede, zarar gören başka bir ülkede, içeriğe erişen kişiler ise dünyanın her yerinde olabilir. Bu karmaşık tabloda hangi hukukun uygulanacağı sorusunu MÖHUK m. 35 özel bir kuralla çözer. Bu yazıda maddenin sunduğu seçim hakkını, cevap hakkını ve kişisel verilerle ilişkisini anlatıyoruz.

Neden Özel Bir Kural Gerekli?

Genel haksız fiil kuralı olan m. 34, fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği ülke hukukunu gösterir. Ancak internet yayınlarında bu yerler belirsizdir: içerik bir ülkeden yayımlanıp her yerden okunabilir. Bu nedenle kanun koyucu, medya ve internet yoluyla kişilik hakkı ihlalleri için zarar görene bir seçim hakkı tanıyan özel bir düzenleme getirmiştir. Böylece zarar gören, ihlalle en yakın bağlantısı olan hukuku seçerek korunma talep edebilir.

Kapsam: Hangi Araçlar?

MÖHUK m. 35/1, kişilik haklarının basın, radyo, televizyon gibi medya yoluyla, internet veya diğer kitle iletişim araçları ile ihlalinden doğan talepleri kapsar. Bu geniş ifade, sosyal ağ paylaşımlarını, çevrim içi haber sitelerini, video platformlarını ve diğer dijital yayın araçlarını içerir. Kişilik haklarının ihlali; şeref ve haysiyete saldırı, özel hayatın ifşası, görüntü ve ses hakkı ihlalleri gibi değişik biçimlerde ortaya çıkabilir. Türk hukukunda manevi tazminat ve kişilik hakkı koruması için kişilik haklarına saldırı nedeniyle tazminat yazısına bakabilirsiniz.

Zarar Görenin Seçebileceği Hukuklar

Talepler, zarar görenin seçimine göre üç hukuktan birine tabidir: (a) zarar veren, zararın bu ülkede meydana geleceğini bilecek durumdaysa zarar görenin mutad meskeni hukuku; (b) zarar verenin işyeri veya mutad meskeninin bulunduğu ülke hukuku; (c) zarar veren, zararın bu ülkede meydana geleceğini bilecek durumdaysa zararın meydana geldiği ülke hukuku. İlk ve üçüncü seçenekteki “bilecek durumda olma” şartı, yayıncının öngörülemez bir ülkenin hukukuna tabi tutulmasını önler. İkinci seçenek ise yayıncının kendi ülkesi hukuku olduğundan her zaman kullanılabilir.

“Zararın Orada Meydana Geleceğini Bilecek Durumda Olma”

Bu ifade, yayıncının yayınını hangi ülkedeki kitleye hedeflediğiyle ilgilidir. Türkçe içerik yayımlayan, Türkiye’deki olayları konu edinen ve Türkiye’den ziyaretçi çeken bir site, zararın Türkiye’de meydana geleceğini bilecek durumda sayılabilir. Buna karşılık yalnızca yerel bir kitleye hitap eden yabancı bir yayın, başka bir ülkede meydana gelen zarardan öngörülebilir biçimde sorumlu tutulamayabilir. Bu değerlendirme somut olaya göre yapılır ve dil, hedef kitle, reklam ve içerik gibi unsurlar delil olarak sunulabilir.

Cevap Hakkı

Kişilik haklarının ihlalinde cevap hakkı, süreli yayınlarda münhasıran baskının yapıldığı ya da programın yayınlandığı ülke hukukuna tabidir (m. 35/2). Cevap ve düzeltme hakkı, hızlı bir başvuru yolu olduğundan yayın ülkesi hukukuna bağlanmıştır. Bu hüküm, cevap hakkının kullanılması için hangi ülkenin usul ve sürelerine uyulacağını gösterir. Türkiye’de yayımlanan bir yayına karşı cevap hakkı Türk hukukuna, yabancı bir ülkede basılan dergiye karşı ise o ülke hukukuna göre işlenir.

Kişisel Veriler

MÖHUK m. 35/3, birinci fıkrayı kişisel verilerin işlenmesi veya kişisel veriler hakkında bilgi alma hakkının sınırlandırılması yolu ile kişiliğin ihlalinden doğan taleplere de uygulanır. Bu, yabancı bir platformda kişisel verilerinin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle zarar gören kişinin de m. 35/1’deki seçim hakkından yararlanabileceği anlamına gelir. Kişisel verilerin korunması hakkında Türkiye’de yaşayan yabancıların hakları için yabancıların KVKK kapsamındaki hakları yazısına bakabilirsiniz.

Türk Mahkemesinin Yetkisi

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yetki kurallarına göre belirlenir (m. 40). Kişilik hakkı ihlallerinde Türk hukukunda haksız fiil yeri veya zarar gören yerleşim yeri mahkemesi yetkili olabilir. Bu sayede Türkiye’de yaşayan zarar gören, Türk mahkemesinde dava açma imkânına sahip olabilir. Ancak yabancı platformlara karşı verilen kararların icrası, platformun bulunduğu ülkede ayrı bir süreç gerektirebilir. Bunun yanında içeriğin erişimin engellenmesi gibi idari yollar da düşünülebilir.

Delil Toplama

İnternet içeriklerinin ispatı için içeriğin ekran görüntüsü, tarih ve saat bilgisi, bağlantı adresi ve mümkünse noter veya bilirkişi aracılığıyla tespit önemlidir. İçerik silinmeden önce delil toplanmalıdır. Ayrıca zarar görenin mutad meskenine ilişkin belgeler ve içeriğin Türkiye’deki kitleye yönelik olduğunu gösteren deliller (dil, hedef kitle, Türkiye bağlantıları) seçilen hukukun belirlenmesinde önem taşır.

Sık Yapılan Hatalar

• İçerik silinmeden delil toplamamak,
• Seçim hakkını kullanmayıp yalnızca yayıncının ülkesi hukukuna göre değerlendirmek,
• Cevap hakkı ile tazminat davasını karıştırmak,
• Zararın Türkiye’de meydana geleceğinin öngörülebilir olduğunu göstermemek,
• Kararın yurt dışı icrası konusunu unutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Türkiye’de yaşayan bir kişi hakkında yabancı bir sitede Türkçe yayımlanan ve Türkiye’deki okurlara yönelik bir içerik, kişinin şeref ve haysiyetini zedeler. Zarar gören, zararın Türkiye’de meydana geleceğini bilecek durumda olan yayıncıya karşı kendi mutad meskeni hukukunu seçer. Böylece Türk hukukuna göre tazminat talep eder ve içeriğin kaldırılması yollarını da araştırır.

Tazminat ve Diğer Talepler

Kişilik hakkı ihlalinde manevi tazminatın yanında içeriğin kaldırılması, yayından çıkarılması, cevap ve düzeltme yayımı ve maddi zararın giderilmesi gibi talepler ileri sürülebilir. Hangi taleplerin hangi hukuka göre değerlendirileceği, seçilen hukukun içeriğine bağlıdır. Zarar gören, seçim yaparken hangi hukukun tazminat ve önleme talepleri bakımından daha korumacı olduğunu dikkate almalıdır. Bu nedenle seçim yapılmadan önce ilgili hukukların karşılaştırılması yararlıdır.

Sonuç

MÖHUK m. 35, internet ve medya yoluyla kişilik hakkı ihlallerinde zarar görene üç hukuk arasında seçim hakkı tanır ve cevap hakkını yayın ülkesi hukukuna bağlar. Delillerin erken toplanması ve seçimin bilinçli yapılması önemlidir. Yabancı unsurlu bir kişilik hakkı ihlaliniz için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.