İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Ne Zaman Kurulur? Elli Çalışan ve Altı Ay Şartı

İş sağlığı ve güvenliği yalnızca işverenin ve uzmanların kararlarıyla yürütülen bir alan değildir; çalışanların sürece katılımı da kanunun temel ilkelerindendir. Büyük işyerlerinde bu katılım, iş sağlığı ve güvenliği kurulu ile sağlanır. Kurul, işveren, işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve çalışan temsilcilerinin bir araya gelerek işyerinin iş sağlığı ve güvenliği konularını görüştüğü ve kararlar aldığı organdır. 6331 sayılı Kanun m. 22, hangi işyerlerinin kurul kurmak zorunda olduğunu belirler. Bu yazıda kurul kurma şartlarını, alt işveren ilişkilerindeki özel durumları ve kurulun önemini anlatıyoruz.

Kurul Kurma Şartları

6331 sayılı Kanun m. 22/1’e göre elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturur. Bu hüküm iki şartı birlikte arar: işyerinde en az elli çalışan bulunması ve yapılan işlerin altı aydan fazla süren sürekli işler olması. Yani kısa süreli veya mevsimlik işler için kurul zorunluluğu doğmaz. Kurul, işverene işin iş sağlığı ve güvenliği bakımından izlenmesi, önerilerin değerlendirilmesi ve tedbirlerin görüşülmesi için bir platform sağlar. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun kurul kararlarını uygulamakla yükümlüdür.

Çalışan Sayısının Hesabı

Elli çalışan şartının hesabında işyerindeki tüm çalışanlar dikkate alınır. Çalışan kavramı, kamu veya özel sektörde iş sağlığı ve güvenliği bakımından işverenin yönetimi altında çalışan kişileri kapsar. Stajyerler ve çıraklar gibi bazı öğrenci statüsündeki kişiler ise hizmet süresinin belirlenmesinde çalışan sayısına dahil edilmeyebilir. Uygulamada çalışan sayısının sınıra yakın olduğu işyerlerinde bu hesaplama önem taşır. İşveren, çalışan sayısındaki değişiklikleri takip etmeli ve eşiğe ulaşıldığında kurulu oluşturmalıdır.

Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinde Kurul

Kanun, altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hallerde özel esaslar getirir. Asıl işveren ve alt işveren tarafından ayrı ayrı kurul oluşturulmuşsa, faaliyetlerin yürütülmesi ve kararların uygulanması konusunda iş birliği ve koordinasyon asıl işverence sağlanır. Asıl işveren tarafından kurul oluşturulmuşsa, kurul oluşturması gerekmeyen alt işveren, koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar. İşyerinde kurul oluşturması gerekmeyen asıl işveren ise alt işverenin oluşturduğu kurula iş birliği ve koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar. Ayrıca kurul oluşturması gerekmeyen asıl işveren ve alt işverenin toplam çalışan sayısı elliden fazla ise, koordinasyonu asıl işverence yapılmak kaydıyla, asıl işveren ve alt işveren tarafından birlikte bir kurul oluşturulur. Bu düzenleme, taşeron çalışanlarının da iş sağlığı ve güvenliği yönetimine dahil edilmesini sağlar.

Birden Fazla İşverenin Aynı Alanı Paylaşması

Aynı çalışma alanında birden fazla işverenin bulunması ve bu işverenlerce birden fazla kurulun oluşturulması hâlinde işverenler, birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında diğer işverenleri bilgilendirir. Bu hükmün amacı, örneğin bir iş merkezi veya sanayi sitesinde farklı işletmelerin birbirlerinin güvenliğini etkileyecek kararlar almasını önlemektir. Ayrıca m. 23’e göre aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda işverenler iş hijyeni ile iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar ve birbirlerini ve çalışan temsilcilerini riskler konusunda bilgilendirir. İş merkezleri, iş hanları ve sanayi siteleri gibi yerlerde koordinasyon yönetim tarafından sağlanır.

Kurulun Görev ve İşleyişi

Kurulun işleyişi, üyeleri, toplantı sıklığı ve görevleri kanunun verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Kurul genellikle işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, insan kaynakları veya idari işler sorumlusu, çalışan temsilcisi ve sendika temsilcisi gibi üyelerden oluşur. Kurul, iş sağlığı ve güvenliği programını hazırlar, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını inceler, risk değerlendirmesini izler ve eğitim çalışmalarını değerlendirir. Kurulun alacağı kararlar işveren tarafından uygulanmak zorundadır; işveren mevzuata uygun kurul kararlarını yerine getirmezse yaptırımla karşılaşabilir.

Çalışmaktan Kaçınma ve Kurul İlişkisi

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanır, işveren ise derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu dönemdeki ücreti ile diğer hakları saklıdır. Bu mekanizma, kurulun çalışanlar için gerçek bir koruma yapısı olduğunu gösterir. Çalışmaktan kaçınma hakkının ayrıntıları için işçinin çalışmaktan kaçınma hakkı ağır ve yakın tehlike yazısına bakabilirsiniz.

Kurul Olmayan İşyerlerinde Çalışan Temsilcisi

Elli çalışanın altındaki işyerlerinde kurul zorunluluğu yoktur; ancak çalışan temsilcisi görevlendirilmesi gerekir. Kanun m. 20’ye göre iki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir çalışan temsilcisi bulunur. Kurul olan işyerlerinde de çalışan temsilcileri kurulun üyeleri arasında yer alır. Çalışan temsilcisi konusunda ayrıntı için çalışan temsilcisi seçimi görevleri ve güvencesi yazısına bakabilirsiniz. Yetkili sendikanın bulunduğu işyerlerinde işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar.

Kurul Toplantı Tutanaklarının Önemi

Kurul kararları ve toplantı tutanakları, iş kazası veya denetim halinde işverenin ve kurulun çalışmalarını gösteren önemli belgelerdir. Tutanaklarda görüşülen konular, alınan kararlar, sorumlu kişiler ve uygulama tarihleri yer almalıdır. Kararların yerine getirilip getirilmediği takip edilmelidir. Bir kaza sonrası yapılan incelemede kurul tutanaklarının bulunmaması veya kararların uygulanmamış olması, işverenin kusurunu ağırlaştırabilir. İş kazasında işverenin sorumluluğu için iş kazasında işverenin cezai sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Elli çalışan eşiğine ulaşıldığında kurul kurmamak,
• Kurulu kâğıt üzerinde tutup toplanmamak,
• Kurul kararlarını uygulamamak,
• Alt işveren koordinasyonunu ihmal etmek,
• Toplantı tutanaklarını saklamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir üretim tesisinde asıl işverenin kırk, alt işverenin yirmi beş çalışanı bulunmaktadır. Hiçbiri tek başına elli çalışana ulaşmadığı için ayrı ayrı kurul kurmak zorunda değildir. Ancak toplam çalışan sayısı elliden fazla olduğundan, koordinasyonu asıl işverence yapılmak kaydıyla ortak bir kurul oluşturmaları gerekir. Ortak kurul kurulmazsa, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında koordinasyon eksikliği doğar ve denetimde yaptırım söz konusu olabilir.

Sonuç

Elli ve daha fazla çalışanı olan ve altı aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurulmalı, kararları uygulanmalı ve alt işveren koordinasyonu sağlanmalıdır. İş sağlığı ve güvenliği kurulu konusunda destek almak için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.