İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışan Temsilcisi Nasıl Seçilir? Sayısı, Görevleri ve Güvencesi

İşyerindeki tehlikeleri en yakından gören, çoğu zaman işçilerin kendisidir. Makinenin sesinin değiştiğini, zeminin kaygan olduğunu veya koruyucu ekipmanın yetersiz kaldığını fark eden çalışanın bu bilgiyi işverene iletebileceği düzenli bir kanal olması önemlidir. 6331 sayılı Kanun bu ihtiyacı çalışan temsilcisi kurumuyla karşılar. Çalışan temsilcisi, iş sağlığı ve güvenliği konularında çalışanları temsil eden kişidir. Bu yazıda temsilcinin nasıl belirlendiğini, kaç kişi olacağını, hangi yetkilere sahip olduğunu ve nasıl korunduğunu anlatıyoruz.

Çalışan Temsilcisi Kavramı

6331 sayılı Kanun’un tanımlar maddesine göre çalışan temsilcisi, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda çalışanları temsil etmeye yetkili, çalışanlar arasından seçilen veya seçimle belirlenemediği durumda atanan kişidir. Temsilci, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili görüş ve önerilerini işverene iletir ve tehlikelerin giderilmesi için baskı oluşturabilir. İşveren, çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması konusunda çalışanlarla veya temsilcileriyle istişare eder. Temsilci, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği bilincinin gelişmesinde de rol oynar.

Görevlendirme Usulü: Seçim veya Atama

Kanun m. 20/1’e göre işveren, işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek kaydıyla, çalışanlar arasında yapılacak seçim veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla belirtilen sayılarda çalışan temsilcisini görevlendirir. Kural olarak temsilciler çalışanlar tarafından seçilir; atama yalnızca seçimle belirlenemediği durumlarda başvurulan ikincil bir yoldur. Bu düzenleme, temsilcinin çalışanların gerçek güvenini taşımasını amaçlar. İşveren temsilci dağılımını yaparken işyerinin farklı bölümlerinin risk düzeylerini ve çalışan sayılarını gözetmelidir.

Temsilci Sayıları

Kanun temsilci sayısını çalışan sayısına göre belirler: iki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir, elli bir ile yüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde iki, yüz bir ile beş yüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde üç, beş yüz bir ile bin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde dört, bin bir ile iki bin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde beş, iki bin bir ve üzeri çalışanı bulunan işyerlerinde altı temsilci görevlendirilir. Birden fazla çalışan temsilcisinin bulunması durumunda baş temsilci, çalışan temsilcileri arasında yapılacak seçimle belirlenir. Tek çalışanı olan işyerlerinde temsilci zorunluluğu yoktur.

Temsilcinin Yetkileri

Kanun m. 20/3’e göre çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için, işverene öneride bulunma ve işverenden gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir. Bu yetki, temsilcinin yalnızca gözlemci değil, aktif bir rolü olduğunu gösterir. Temsilci, işyerinde gördüğü eksikliği yazılı olarak işverene bildirebilir ve düzeltilmesini talep edebilir. Kurul bulunan işyerlerinde temsilci kurulda çalışanlar adına görüş bildirir. Temsilci ayrıca risk değerlendirmesi çalışmalarında çalışanların görüşünü aktarır ve iş kazası incelemelerine katkı sağlar.

Görev İçin Eğitim ve İmkânlar

Kanun m. 17’ye göre çalışan temsilcileri özel olarak eğitilir. İşveren, temsilcilerin görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli imkânları sağlar. Eğitim maliyeti çalışanlara yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitim sürelerinin haftalık çalışma süresinin üzerinde olması hâlinde, bu süreler fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma olarak değerlendirilir. Temsilcinin bilgi ve becerisi arttıkça, işyerindeki iş sağlığı ve güvenliği kültürü de gelişir. İş sağlığı ve güvenliği eğitimi konusunda iş güvenliği eğitimi ve işverenin yükümlülükleri yazısına bakabilirsiniz.

Temsilcilerin Haklarının Korunması

Kanun m. 20/4’e göre görevlerini yürütmeleri nedeniyle çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yerine getirebilmeleri için işveren tarafından gerekli imkânlar sağlanır. Bu hüküm temsilcileri işveren baskısına karşı korur. Temsilci, önerilerinde bulundu diye ücreti düşürülemez, görev yeri gerekçesiz değiştirilemez veya iş sözleşmesi feshedilemez. Bu tür bir işlem yapılırsa temsilci kanuni haklarına dayanarak işlemin geçersizliğini ve tazminat hakkını ileri sürebilir. Temsilcinin korunması, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği sorunlarının korkusuzca dile getirilmesini sağlar. Fesih işlemleri için gecerli fesih ve haksiz fesih farki yazısına da bakabilirsiniz.

Yetkili Sendika Bulunan İşyerleri

İşyerinde yetkili sendika bulunması hâlinde, işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar. Bu hüküm, sendikalı işyerlerinde ayrı bir temsilci seçimine gerek bırakmaz ve iş sağlığı ve güvenliği alanında sendika yapısının etkin kullanılmasını sağlar. Sendikalı işyerlerinde sendika temsilcilerinin iş güvencesi ayrıca sendikal mevzuatla korunur. Sendikal güvence için sendika üyeliği ve güvencesi yazısına bakabilirsiniz.

Çalışanların Görüşlerinin Alınması

Kanun m. 18’e göre işveren, görüş alma ve katılımın sağlanması konusunda, çalışanlara veya temsilcilerine iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm konularda görüşlerini bildirme ve önerilerde bulunma imkânı verir. İşveren bunu; yeni teknolojilerin işyerine getirilmesi, iş ekipmanının seçimi, çalışma ortamının düzenlenmesi gibi konularda yapar. Çalışanların görüşünün alınması, işverenin yalnızca formalite gereği bir istişare yapması olarak değil, gerçek bir katılım süreci olarak uygulanmalıdır. Çalışanların bilgilendirilmesi de kanunun aradığı bir yükümlülüktür.

Çalışanların Yükümlülükleri

Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. Makine, cihaz ve kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak, güvenlik donanımını gelişigüzel çıkarmamak ve tehlikeli durumu derhal işverene bildirmek çalışanın yükümlülüğüdür. Çalışan temsilcisi bu yükümlülüklerin işyerinde bilinmesine de katkı sağlar. Çalışanın yükümlülüklerini yerine getirmemesi işverenin sorumluluğunu tamamen kaldırmaz.

Sık Yapılan Hatalar

• Temsilcinin çalışanlarca seçilmesi gerekirken doğrudan atanması,
• Temsilci sayısını çalışan sayısına göre belirlememek,
• Temsilciye eğitim vermemek,
• Temsilcinin önerilerini yazılı olarak cevapsız bırakmak,
• Temsilciyi görevi nedeniyle olumsuz işleme tabi tutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yetmiş çalışanlı bir işyerinde tek bir çalışan temsilcisi görevlendirilmiştir. Kanun elli bir ile yüz arasındaki çalışan sayısı için iki temsilci öngördüğünden görevlendirme yetersizdir. Ayrıca temsilci çalışanlara sorulmadan işverence atanmıştır. Temsilci yazılı bir uyarıda bulunduğunda işveren onu başka bir bölüme nakleder. Bu işlem, görev nedeniyle hakların kısıtlanması anlamına gelebilir ve temsilci itiraz hakkını kullanabilir.

Sonuç

Çalışan temsilcisi, iş sağlığı ve güvenliği alanında çalışanların sesi olan kişidir; sayısı çalışan sayısına göre belirlenir, kural olarak seçimle belirlenir ve hakları kısıtlanamaz. Temsilci mekanizmasının etkin işletilmesi iş kazası riskini azaltır. İş sağlığı ve güvenliği temsilciliği konusunda destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.