Limited Şirket Kendi Paylarını Alabilir mi? Yüzde On ve Yüzde Yirmi Sınırı (TTK 612)

Bir ortak limited şirketten ayrılmak istediğinde veya payını satmak istediğinde, payı diğer ortaklar ya da üçüncü bir kişi almazsa, şirketin bu payı bizzat iktisap etmesi gündeme gelebilir. Ancak şirketin kendi paylarını satın alması, sermaye koruma ilkesiyle çelişen hassas bir işlemdir. Türk Ticaret Kanunu’nun 612. maddesi, limited şirketlerin kendi paylarını iktisabını sıkı koşullara ve üst sınırlara bağlar. Bu yazıda kuralları, istisnaları ve pratik sonuçlarını anlatıyoruz.

Neden Sınırlama Var?

Şirket kendi payını satın aldığında, payın bedelini ortağa ödediğinden şirket malvarlığı azalır ve alacaklıların güvencesi zayıflar. Ayrıca şirketin kendi payları üzerinde oy ve kâr payı haklarını kullanması ilke olarak mantıksızdır. Bu nedenle kanun, iktisabı belirli özkaynak, yüzde ve süre sınırlarıyla kısıtlar. Anonim şirketlerdeki benzer sınırlamalar için anonim şirketin kendi paylarını iktisap etmesi yazısına bakabilirsiniz.

Genel Kural: Yüzde On Sınırı

TTK m. 612/1’e göre şirket kendi esas sermaye paylarını, sadece bunları alabilmek için gerekli tutarda serbestçe kullanabileceği özkaynaklara sahipse ve alacağı payların itibari değerlerinin toplamı esas sermayenin yüzde onunu aşmıyorsa iktisap edebilir. İki şart birlikte aranır:

1. Serbest özkaynak: Şirketin, iktisap bedelini karşılayacak, dağıtılabilir nitelikte özkaynağı olmalıdır. Sermaye ve kanuni yedek akçeler gibi bağlı kaynaklar bu amaçla kullanılamaz.
2. Yüzde on sınırı: İktisap edilecek payların itibari değerlerinin toplamı, esas sermayenin yüzde onunu aşmamalıdır.

Bu şartlardan biri yoksa iktisap kanuna aykırı olur ve sonuçları doğurabilir.

Ortağın Çıkması veya Çıkarılması Halinde Yüzde Yirmi Sınırı

Kanun, ortak çıkması hallerinde daha esnek bir sınır öngörür. TTK m. 612/2’ye göre şirket sözleşmesinde öngörülen veya mahkeme kararıyla hükme bağlanmış bulunan bir şirketten çıkma ya da çıkarma dolayısıyla esas sermaye paylarının iktisabı halinde, birinci fıkradaki üst sınır yüzde yirmi olarak uygulanır. Şirket esas sermayesinin yüzde onunu aşan bir tutarda iktisap edilen esas sermaye payları iki yıl içinde elden çıkarılır veya sermaye azaltılması yoluyla itfa edilir. Yani yüzde onu aşan kısım şirketin elinde uzun süre kalamaz; iki yıllık süre içinde başka bir kişiye devredilmeli veya sermaye azaltımıyla yok edilmelidir. Sermaye azaltımı için anonim şirket kuralları kıyasen uygulanır; ayrıntı için anonim şirkette sermaye azaltımı yazısına göz atabilirsiniz.

Yedek Akçe Ayırma Zorunluluğu

TTK m. 612/3’e göre şirket kendi esas sermaye payları için ödediği tutar kadar yedek akçe ayırır. Bu yedek akçe, iktisap edilen payların bedeli kadar tutarın dağıtılamaz halde bekletilmesini sağlar. Böylece iktisap, sermayenin gizli iadesi sonucunu doğurmaz. Yedek akçenin çözülmesi, payların devredilmesi veya itfa edilmesiyle mümkün olur.

Oy Hakkının ve Ek Yükümlülüklerin Donması

Şirketin elindeki kendi payları hak sağlamaz. TTK m. 612/4’e göre şirketin iktisap ettiği kendi esas sermaye paylarından kaynaklanan oy hakları ile buna bağlı diğer haklar, paylar şirketin elinde bulunduğu sürece donar. Aynı şekilde şirketin iktisap ettiği kendi payları için ek ve yan ödeme yükümlülükleri, söz konusu paylar şirketin elinde bulunduğu sürece istenemez (m. 612/5). Bu düzenleme, şirketin kendi payları üzerinden genel kurul kararlarını etkilemesini ve kendi kendinden ek ödeme talep etmesini önler. Ek ödeme ve yan edim kuralları için limited şirkette ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri yazısını okuyabilirsiniz.

Yavru Şirketler

TTK m. 612/6, şirketin kendi paylarını iktisap etmesine ilişkin sınırlamaların, esas sermaye paylarının şirketin çoğunluğuna sahip bulunduğu yavru şirketlerce iktisabı halinde de uygulanacağını belirtir. Böylece şirketin, çoğunluk hissesine sahip olduğu bağlı şirket aracılığıyla kendi paylarını dolaylı iktisap etmesi engellenir. Şirketler topluluğundaki sorumluluk kuralları için şirketler topluluğu ve hakim şirket sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Pay Devri ve İktisap İlişkisi

Limited şirkette pay devri, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe genel kurul onayı gibi şartlara bağlıdır. Ortak, payını satmak isterse önce diğer ortaklara veya şirket sözleşmesindeki kayıtlara göre alıcıya sunar. Şirketin payı iktisap etmesi ancak bu şartlar ve yukarıdaki sınırlar çerçevesinde mümkündür. Pay devrinin şekli ve şartları için limited şirkette pay devri şartları yazısına göz atabilirsiniz. Devir sözleşmelerinde garanti ve taahhütlere ilişkin bilgi için ortaklar arası hisse devir sözleşmesi ve garanti taahhütleri yazısı yararlıdır.

İktisap Kararının Alınması ve Kayıt

İktisap işlemi için genel kurul kararı alınması, payların devrinin pay defterine işlenmesi ve mali kayıtların düzenlenmesi gerekir. Pay defteri kayıtlarının doğru tutulması, iktisap edilen payların şirket adına kayıtlı olduğunu gösterir. Ayrıca iktisabın şirketin finansal tablolarına yansıtılması, denetim açısından önemlidir. Bu konuda ticari defterlerin açılış ve kapanış onayı yazısındaki defter kuralları da yol gösterir.

Yönetimin Sorumluluğu

Kanunun izin verdiği sınırları aşan iktisaplar, müdürlerin sorumluluğunu doğurabilir. Müdürler, şirketin serbest özkaynağını ve yüzde sınırlarını kontrol etmeden iktisap yaparsa, şirkete ve alacaklılara verdikleri zarardan kusuru oranında sorumlu olurlar. Bu sorumluluk için limited şirket müdürünün sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Pratik Öneriler

• İktisap öncesi şirketin serbest özkaynaklarını mali tablolardan doğrulayın.
• Yüzde on ve yüzde yirmi sınırlarını hesaplayın.
• İktisap edilen paylar için yedek akçe ayırın.
• Yüzde onu aşan payları iki yıl içinde devretmeyi veya itfa etmeyi planlayın.
• Pay defterini ve genel kurul defterini güncel tutun.

Sık Yapılan Hatalar

• Serbest özkaynak olmadan pay iktisap etmek,
• Yüzde on sınırını aşan payı iki yıldan uzun elde tutmak,
• İktisap edilen payların oy hakkını kullanmaya çalışmak,
• Yedek akçe ayırmamak,
• Yavru şirket aracılığıyla dolaylı iktisap yapmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir limited şirketin sermayesi yüz bin liradır ve şirket, şirket sözleşmesindeki hüküm uyarınca bir ortağın ortaklıktan çıkışı dolayısıyla payını iktisap eder. Pay, esas sermayenin yüzde on beşine denk gelmektedir. Çıkma halinde üst sınır yüzde yirmi olduğundan iktisap mümkündür; ancak yüzde onu aşan kısım iki yıl içinde başka bir kişiye devredilmeli veya sermaye azaltımıyla itfa edilmelidir. Şirket ayrıca iktisap bedeli kadar yedek akçe ayırır ve paylar elinde bulunduğu sürece oy hakkı kullanılamaz.

Sonuç

Limited şirket, serbest özkaynaklarıyla ve esas sermayenin yüzde onunu aşmayacak şekilde kendi paylarını iktisap edebilir; ortak çıkışında sınır yüzde yirmidir ve aşan kısım iki yıl içinde elden çıkarılır. İktisap edilen paylarda oy hakları donar. Pay iktisap işlemleriniz için ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.