Gazete ve Dergi Promosyonları Hangi Kurallara Tabidir? Kupon, Çekiliş ve İkinci Ürün Sınırları

Gazete ve dergilerin belirli günlerde ya da uzun süreli kampanyalarla sunduğu tabak takımı, ansiklopedi, kırtasiye ürünü ya da küçük ev eşyası gibi promosyonlar, okurlar için cazip görünür. Ancak bu kampanyalar uzun süre yayına bağlı kalmayı, kupon toplamayı ve çoğu zaman ek bedel ödemeyi gerektirir. Bu nedenle 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, süreli yayınlarla ilişkili promosyon uygulamaları için ayrı ve sıkı bir madde düzenlemiştir. Bu yazıda 53. madde çerçevesinde kuralları, sürelerin nasıl hesaplandığını ve bir sorun yaşandığında tüketicinin neler yapabileceğini anlatıyoruz.

Madde 53 Neyi Düzenler?

Kanunun 53. maddesi, süreli yayın kuruluşlarınca düzenlenen ve bilet, kupon, iştirak numarası, oyun, çekiliş ve benzeri yollarla süreli yayın dışında ikinci bir mal veya hizmetin verilmesinin taahhüt edildiği ya da verildiği promosyon uygulamalarını kapsar. Hüküm, yalnızca doğrudan gazete ve dergi satışıyla ilgili kampanyalarla sınırlı değildir. Aynı maddenin altıncı fıkrası, süreli yayın kuruluşları tarafından düzenlenmeyen ancak süreli yayınla doğrudan veya dolaylı olarak ilişkilendirilen promosyon uygulamalarının da bu hükümlere tabi olduğunu belirtir. Yani üçüncü bir şirket kampanyayı yürütse bile, kampanya yayına bağlanıyorsa aynı kurallar uygulanır.

Kuralların amacı, süreli yayınların asıl işlevi olan haber ve kültür hizmetinin geri planda kalmasını önlemek, tüketiciyi uzun süre yayına bağlayan agresif satış yöntemlerini sınırlamak ve promosyon vaadinin yerine getirilmesini güvenceye almaktır.

İkinci Ürün Sınırı

Maddenin birinci fıkrasına göre süreli yayın dışında verilecek ikinci mal veya hizmet, yönetmelikle belirlenen süreli yayıncılık amaçlarına uygun kültürel mal veya hizmetlerle sınırlıdır. Bu, promosyon olarak her tür ürünün verilemeyeceği anlamına gelir. Kanun, hangi ürünlerin kültürel sayılacağını yönetmeliğe bırakmıştır; dolayısıyla belirli bir promosyon ürününün uygun olup olmadığını değerlendirirken kanun metninin yanında ilgili yönetmelik hükümlerine bakmak gerekir. Bu yönetmelik metni bu çalışmadaki mevzuat dosyalarında bulunmadığı için, ürünlerin tek tek sayılması yerine genel çerçeveyi anlatıyoruz.

Promosyon Süresi Sınırları

İkinci fıkra, süreli yayının birden fazla sayıda satın alınmasını gerektiren ve belirli bir zamana yayılan promosyon uygulamalarının süresini sınırlar:

• Günlük süreli yayınlarda en fazla 75 gün,
• Haftalık süreli yayınlarda en fazla 18 hafta,
• Daha uzun aralıklarla çıkan yayınlarda en fazla 12 ay.

Bu sınırlar, tüketicinin haftalarca ya da aylarca kupon biriktirmesini gerektiren uzun kampanyalara karşı bir güvencedir. Örneğin günlük bir gazetenin seksen gün süren bir ansiklopedi kampanyası, kanundaki süre sınırını aşar. Sürenin nereden başladığı ise kampanyanın ilanında belirtilen başlangıç tarihi ve kuponların uygulamaya alındığı gün üzerinden değerlendirilir.

Kırk Beş Günlük Teslim Yükümlülüğü

Üçüncü fıkra, iki yükümlülük getirir. Birincisi, süreli yayın kuruluşunun promosyon reklamlarında, promosyona konu mal veya hizmetin Türkiye genelinde teslim ve ifa tarihlerine ilişkin programı ilan etmesidir. İkincisi, mal veya hizmetin teslim ve ifasının promosyon uygulamasının bitiminden itibaren kırk beş gün içinde yerine getirilmesidir.

Bu kural, kuponları toplayıp promosyonu beklemek zorunda kalan tüketicinin belirsizlik içinde bırakılmasını önler. Teslim programı ilan edilmediyse veya kırk beş gün içinde ürün verilmediyse, kanuna aykırı bir uygulama söz konusudur. Tüketici bu durumda kuruluşa yazılı başvuruda bulunabilir ve gerektiğinde tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurabilir.

Fiyat Artırma ve Ek Ödeme Yasağı

Dördüncü fıkra iki önemli koruma getirir. Birincisi, promosyon uygulaması süresince süreli yayının satış fiyatı, ikinci ürün olarak verilmesi taahhüt edilen mal veya hizmetin yol açtığı maliyet artışı nedeniyle artırılamaz. Yani kampanya nedeniyle gazete fiyatına gizli bir zam yansıtılamaz. İkincisi, promosyona konu olan mal veya hizmet bedelinin tamamının veya bir bölümünün tüketici tarafından karşılanması istenemez. Uygulamada sık görülen “sadece kargo bedeli” veya “montaj katkı payı” gibi ek ödeme talepleri, bu hükme aykırılık yönünden dikkatle incelenmelidir.

Bölünerek Verme ve Bağımsız Promosyon

Beşinci fıkra, promosyona konu mal veya hizmet taahhüdü ve dağıtımının bölünerek yapılamayacağını, ayrılmaz ya da tamamlayıcı parçaların ayrı bir promosyon konusu haline getirilemeyeceğini belirtir. Örneğin bir yemek takımının tabaklarının bir hafta, çatal bıçaklarının bir sonraki hafta ayrı promosyon olarak sunulması, tüketiciyi yeniden yeniden satın almaya zorlayan bir yöntemdir ve bu hükümle engellenmek istenmiştir. Ayrıca ikinci ürün olarak verilmesi taahhüt edilen her bir mal veya hizmete ilişkin işlemler bağımsız bir promosyon uygulaması sayılır; bu da sürelerin ve şartların her ürün için ayrı ayrı değerlendirileceği anlamına gelir.

Tüketici Ne Yapabilir?

Promosyon vaadi yerine getirilmediğinde ya da kurallara aykırı davranıldığında tüketici şu yolları izleyebilir:

1. Kampanya duyurusunu, kuponları, faturayı ve yazışmaları saklayarak delil toplamak,
2. Süreli yayın kuruluşuna yazılı başvuru yaparak teslim talep etmek,
3. Yanıt alınamazsa, dava değeri hakem heyeti sınırının altındaysa tüketici hakem heyetine başvurmak; üstündeyse tüketici mahkemesinde dava açmak,
4. Kanuna aykırı uygulamayı ilgili idareye bildirmek.

Tüketici hakem heyeti ve mahkeme yolları için tüketici mahkemesinde görev ve yetki yazısını, hakem heyeti kararlarının niteliği için hakem heyeti kararlarının tarafları bağlaması yazısını okuyabilirsiniz.

Diğer Kampanya Türleriyle Farkı

53. madde yalnızca süreli yayınlarla ilişkilendirilen promosyonları düzenler. Mağazaların kendi kampanyaları, indirimli satışlar, fiyat etiketi uygulamaları ve reklam kuralları ise ayrı hükümlere tabidir. Fiyat etiketi konusunda fiyat etiketi ile kasa fiyatı farklı çıkarsa yazısına, aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulama için haksız ticari uygulama nedir ve ispat yükü yazısına bakılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kampanya kuponlarını ve ilan metnini saklamamak,
• Süre sınırının aşıldığını fark etmeyip kampanyaya devam etmek,
• Kırk beş günlük teslim süresinin dolduğunu takip etmemek,
• Ek ödeme taleplerini kanuna uygun sanmak,
• Promosyon ürününü almak için sözleşmenin yazılı şartlarını okumamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Haftalık çıkan bir dergi, yirmi haftaya yayılan bir yemek takımı kampanyası ilan eder ve her hafta bir parça vereceğini söyler. Ayrıca kargo için ek bir bedel talep eder. Okur her iki uygulamanın da kanuna aykırı olabileceğini fark eder: haftalık yayınlarda promosyon süresi on sekiz haftayı geçemez ve promosyon bedelinin bir kısmı tüketiciden karşılanamaz. Okur kampanya ilanını ve kuponlarını saklar, kuruluşa yazılı başvuruda bulunur ve yanıt alamayınca tüketici hakem heyetine başvurur.

Sonuç

Süreli yayınlarla ilişkilendirilen promosyonlar, kanunda açık sınırlara bağlanmıştır: ikinci ürünün niteliği, sürenin uzunluğu, kırk beş günlük teslim süresi, fiyat artırma ve ek ödeme yasağı. Bir promosyon nedeniyle mağdur olduysanız, belgelerinizi toplayıp haklarınızı doğru mercide kullanmak önemlidir. Tüketici uyuşmazlıklarında dosyanızı birlikte değerlendirmek için tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfasındaki telefon numarasından ya da mesajla bize ulaşabilirsiniz.