Ticari Borcun Faizi Ne Zaman İşlemeye Başlar? Vade, İhtar ve Faiz Başlangıcı (TTK 10)

Ticari alacaklarda faiz, çoğu zaman anaparadan daha büyük bir tutara ulaşabilir. Bu nedenle faizin ne zaman başladığı, alacaklı ve borçlu açısından ciddi finansal sonuç doğurur. Türk Ticaret Kanunu’nun 10. maddesi, ticari borçlarda faizin başlangıç anını basit fakat önemli bir kuralla belirler. Bu yazıda kuralın kapsamını, ihtarın rolünü ve ispat konusundaki pratik önerileri anlatıyoruz.

Genel Kural: Vade ve İhtar

TTK m. 10/1’e göre aksine sözleşme yoksa, ticari bir borcun faizi, vadenin bitiminden ve belli bir vade yoksa ihtar gününden itibaren işlemeye başlar. Bu hükümden iki ayrı durum çıkar:

1. Vadesi belli borç: Faiz, vade sona erdiğinde işlemeye başlar. Alacaklının ayrıca ihtar göndermesi gerekmez; vade dolduğu anda borçlu temerrüde düşer. Örneğin faturada 30 gün vade yazıyorsa, otuzuncu günün sonunda faiz işlemeye başlar.
2. Vadesi belli olmayan borç: Faiz, alacaklının borçluya gönderdiği ihtarın tarihinden itibaren işler. Bu nedenle ihtarın gönderilme ve tebliğ tarihi hayati önem taşır.

Genel hukukta temerrüt için de benzer kurallar vardır; borçlu, vadesi belli borçta vade dolunca, belli olmayan borçta ihtarla temerrüde düşer. TTK m. 10, bu kuralın ticari işlerdeki uyarlamasıdır.

Faiz Oranı ve Kaynağı

Faiz başlangıcı kadar faiz oranı da önemlidir. TTK m. 8/1’e göre ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenir. Oran belirlenmemişse, kanuni ve temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır (m. 9). Faiz oranı ve bileşik faiz sınırları için ticari işlerde bileşik faiz şartı ve faizin faizi yasağı ve ticari alacaklarda temerrüt faizi oranı yazılarına bakabilirsiniz.

Aksine Sözleşme Hükmü

Kanun, “aksine sözleşme yoksa” ifadesini kullanır. Taraflar faiz başlangıcını sözleşmede başka bir şekilde belirleyebilir; örneğin faturanın düzenlenme gününden itibaren faiz işleyeceğini veya vade sonunda ihtar şartı aranacağını kararlaştırabilir. Sözleşmede faiz başlangıcının açıkça yazılması, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları önler. Ancak hazır sözleşme formlarındaki ağır faiz hükümlerinin genel işlem koşulları denetimine tabi olabileceği unutulmamalıdır.

İhtarın Şekli

Tacirler arasında borçluyu temerrüde düşürmeye ilişkin ihbarlar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılır (TTK m. 18/3). Bu şekil kuralı, ihtarın yapıldığının ve içeriğinin ispatı için önem taşır. Adi e-posta veya telefon mesajı ile yapılan ihtar, faiz başlangıcı bakımından tartışma doğurabilir. Bu nedenle vadesi belli olmayan borçlarda ihtarın kanunda sayılan araçlardan biriyle gönderilmesi tavsiye edilir. Ayrıntı için tacirler arası ihtarnamenin önemi yazısını okuyabilirsiniz.

Fatura ve Vade İlişkisi

Ticari işlerde vade çoğu zaman fatura üzerinde belirtilir. Fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m. 21). Bu nedenle faturada yazılı vade, itiraz edilmemişse borçlu bakımından bağlayıcı hale gelebilir. Vade ve faiz başlangıcı tartışmasında fatura, irsaliye ve sipariş yazışmaları temel delillerdir. Bu konuda fatura ve teyit mektubunun hukuki önemi yazısına bakabilirsiniz.

Cari Hesap ve Faiz

Cari hesap sözleşmesinde faiz, hesap döneminde alacak kalemlerinin hesaba işlenmesi ve hesabın kesilmesiyle ilgili özel kurallara tabidir. Bu durumda genel faiz başlangıcı yerine cari hesap hükümleri esas alınabilir. Cari hesaplarda faiz ve hesap kesme için cari hesap sözleşmesinden doğan alacaklar yazısı yol göstericidir.

Faiz Alacağının İspatı

Faiz talep eden alacaklı, faizin başlangıç tarihini ve oranını ispatlamak zorundadır. Bu amaçla vade tarihini gösteren sözleşme veya fatura, ihtarname ve tebliğ belgesi, varsa faiz oranını gösteren sözleşme maddesi ve ödeme kayıtları sunulmalıdır. Mahkeme faiz hesabını çoğu zaman bilirkişi aracılığıyla yaptırır. Defter kayıtları, faizin başlangıcını gösteren delillerden biri olabilir; bkz. ticari defter kayıtlarına dayalı alacak davası.

Zamanaşımı ile İlişki

Faiz alacağı, asıl alacağa bağlı olarak zamanaşımına uğrar. Ticari alacaklar için özel zamanaşımı süreleri de bulunur; ayrıca ticari hükümler koyan kanunlarda öngörülen zamanaşımı süreleri, kanunda aksine düzenleme yoksa sözleşmeyle değiştirilemez (TTK m. 6). Bu nedenle alacaklı, faiz alacağının zamanaşımı süresini de takip etmelidir. Ayrıntı için ticari işlerde zamanaşımı süreleri yazısına bakabilirsiniz.

Alacaklı İçin Pratik Öneriler

• Sözleşme ve faturada vade tarihini açıkça yazdırın.
• Vadesi belli olmayan borçlarda kanunda sayılan araçlarla ihtar gönderin.
• İhtarname ve tebliğ belgelerini saklayın.
• Faiz oranı ve başlangıcını sözleşmede belirleyin.
• Alacak takibinde faiz hesabını tablo halinde hazırlayın.

Borçlu İçin Pratik Öneriler

• Vadeyi ve faiz başlangıcını sözleşmeye göre kontrol edin.
• Ödemeyi vade sonunda yapmak yoksa faiz doğacağını unutmayın.
• Faiz hesabındaki tarih ve oran hatalarına itiraz edin.
• İhtar tebliğinin usule uygun olup olmadığını inceleyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Vadesi belli borçta ayrıca ihtar gerektiğini varsaymak,
• Vadesiz borçta ihtar göndermeden faiz talep etmek,
• İhtarı adi mesajla yapıp ispat edememek,
• Faiz başlangıcı için sözleşmedeki aksi hükmü gözden kaçırmak,
• Faiz hesabını denetlemeden ödemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tacir, müşterisine mal satar ve fatura düzenler; faturada vade yazılıdır. Müşteri vade sonunda ödeme yapmaz. Alacaklı, vadenin bitiminden itibaren faiz talep eder; ayrıca ihtar göndermeye gerek yoktur. Başka bir olayda ise hizmet bedeli için vade belirlenmemiştir; alacaklı noter ihtarı gönderir ve faiz ihtarın tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Kısmi Ödeme ve Faiz Hesabı

Borçlu vadesinde borcun yalnızca bir kısmını öderse, ödenen tutarın önce masraf ve faize, sonra ana paraya mahsup edilip edilmeyeceği sıkça tartışılır. Ödeme sırasında borçlunun hangi borca mahsup edileceğini açıkça belirtmesi ve alacaklının bunu yazılı kabul etmesi, faiz hesabını sadeleştirir. Faiz, geriye kalan anapara üzerinden ve her ödeme tarihinden itibaren yeniden hesaplanır. Bu nedenle kısmi ödeme yapan borçlu, dekonta ödemenin hangi faturaya ilişkin olduğunu yazmalı; alacaklı da faiz tablosunu her ödeme sonrası güncellemelidir. Bu düzen, sonradan yapılacak bilirkişi incelemesinde hesap hatalarını en aza indirir.

Sonuç

Ticari borcun faizi, aksine sözleşme yoksa vadenin bitiminden, vade yoksa ihtar gününden itibaren işlemeye başlar; ihtar da kanunda sayılan usullerle yapılmalıdır. Ticari alacak ve faiz uyuşmazlıklarınız için ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.