Ticari Davalarda Basit Yargılama Usulü Ne Zaman Uygulanır? Parasal Sınır ve Deliller (TTK 4/2)

Ticari uyuşmazlıklar çoğu zaman hızlı çözüm gerektirir. Tacirlerin işlemleri süreklilik arz ettiğinden, uzun süren davalar hem alacaklıyı hem borçluyu zor durumda bırakabilir. Bu nedenle kanun, belirli değerin altındaki ticari davalarda daha sade ve hızlı bir yargılama usulü öngörmüştür. Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesinin ikinci fıkrası, ticari davalarda delillerin nasıl değerlendirileceğini ve hangi davalarda basit yargılama usulünün uygulanacağını belirtir. Bu yazıda kuralın kapsamını ve pratik sonuçlarını anlatıyoruz.

Ticari Davada Delil Rejimi

TTK m. 4/2’ye göre ticari davalarda da deliller ile bunların sunulması Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tabidir. Bu, ticari davalarda ayrı bir delil sistemi kurulmadığını, genel hukuk yargılamasındaki kuralların uygulanacağını gösterir. Ancak ticari defterlerin delil değerine ilişkin özel kurallar Türk Ticaret Kanunu’nda ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle bir ticari davada hem HMK’daki genel delil kuralları hem TTK’daki defter hükümleri birlikte uygulanır. Defterlerin delil gücü için ticari defterlerin delil niteliği yazısına bakabilirsiniz.

Basit Yargılama Usulünün Uygulanacağı Davalar

Kanunun ilgili fıkrasına göre miktar veya değeri kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır. Bu parasal sınır kanunun değişik dönemlerinde artırılmıştır; ayrıca Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan sınır, HMK ek madde 1 uyarınca yeniden değerleme oranında artırılır. Bu nedenle bir ticari davada basit yargılama usulünün uygulanıp uygulanmayacağını belirlerken, dava tarihinde geçerli güncel tutarın resmi kaynaklardan kontrol edilmesi gerekir. Yanlış usul seçimi süre kayıplarına yol açabilir.

Basit Yargılama Usulünün Özellikleri

Basit yargılama usulü, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen sade ve hızlı bir yargılama şeklidir. Başlıca özellikleri şunlardır:

• Dilekçeler: Tarafların dilekçeleri dava dilekçesi ve cevap dilekçesinden ibarettir; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez (HMK m. 317/3).
• Süreler: Cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır; mahkeme zorunlu hallerde bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre verebilir (HMK m. 317).
• Ön inceleme ve tahkikat: Mahkeme mümkün hallerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir; aksi halde ilk duruşmada dava şartları ve ilk itirazlar dinlenir, tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı hususlar tespit edilir (HMK m. 320).
• Tahkikat ve karar: Duruşma sayısı sınırlıdır ve hâkim yargılamayı hızlı yürütür.

Bu özellikler, düşük değerli ve basit uyuşmazlıklarda hızlı sonuç alınmasını amaçlar. Bu nedenle taraflar delillerini dilekçelerine eklemeli ve sürelere dikkat etmelidir; kaçırılan süreler telafi edilemeyebilir.

Arabuluculuk Dava Şartı ile İlişki

Yargılama usulü ne olursa olsun, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m. 5/A). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla iki hafta uzatılabilir. Basit yargılama usulü uygulanacak davalarda da arabulucuya başvuru zorunludur. Ayrıntı için ticari davada zorunlu arabuluculuk süreci yazısına bakabilirsiniz.

Görevli Mahkeme

Basit yargılama usulünün uygulanması, görevli mahkemeyi değiştirmez. Ticari davalar, dava değerine bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m. 5). Yani düşük değerli bir ticari davada da görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; sadece yargılama usulü sadeleşir. Ticari davanın niteliği için mutlak ticari dava ve nispi ticari dava farkı yazısı yol gösterir.

Delillerin Sunulması ve Hak Kaybı Riski

Basit yargılamada dilekçeler aşaması kısa olduğundan, tarafların delillerini dilekçeleriyle birlikte sunması ve bildirmesi önemlidir. Sonradan delil sunma imkânı sınırlıdır. Bu nedenle davacı; sözleşme, fatura, irsaliye, yazışmalar, banka dekontları ve ticari defter kayıtlarını dava dilekçesine eklemeli; davalı ise cevap dilekçesinde itirazlarını ve delillerini eksiksiz belirtmelidir. Faturanın sekiz gün içinde itiraz edilmemesi gibi ticari kurallar da delil değerlendirmesinde önemlidir; bkz. fatura ve teyit mektubunun hukuki önemi.

Yargılama Usulünün Belirlenmesi ve Dava Değeri

Dava değeri, talep edilen para alacağının miktarına göre belirlenir. Faiz, masraf ve vekalet ücreti gibi fer’i talepler bu hesaba dahil edilmez. Alacağın bir kısmı için dava açılması (kısmi dava) ve talebin artırılması halinde usul değişebilir mi sorusu uygulamada tartışılır. Bu nedenle davacı, taleplerini dava dilekçesinde doğru ve net belirtmelidir. Karşı taraf da değeri aşan talep varsa usul itirazında bulunabilir.

Zamanaşımı ve Süreler

Ticari alacakların zamanaşımı süreleri ve ticari hükümlerdeki sürelerin sözleşmeyle değiştirilememesi kuralı da dava öncesi değerlendirilmelidir. Bu konuda ticari işlerde zamanaşımı süreleri yazısına göz atabilirsiniz. Ayrıca alacağı takip için icra yolu da tercih edilebilir; ilamsız icra takibi ve itirazın iptali süreçleri ayrı süre ve usullere tabidir.

Pratik Öneriler

• Dava açmadan önce güncel parasal sınırı ve usul türünü kontrol edin.
• Zorunlu arabuluculuk son tutanağını temin edin.
• Delillerinizi dava veya cevap dilekçesine ekleyin.
• Cevap süresi olan iki haftayı kaçırmayın.
• Sözleşmede yetki ve tahkim şartını inceleyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Parasal sınırı eski tutara göre değerlendirmek,
• Basit yargılamada cevaba cevap hakkı olduğunu varsaymak,
• Delilleri dilekçeyle sunmayıp sonraya bırakmak,
• Arabuluculuk şartını atlamak,
• Faiz ve masrafları dava değerine eklemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tacir, tedarikçisinden olan alacağı için dava açmak ister. Alacak tutarı basit yargılama sınırının altında kalmaktadır. Tacir önce arabulucuya başvurur, anlaşma sağlanamayınca asliye ticaret mahkemesinde dava açar. Dilekçesine faturaları, irsaliyeleri ve banka dekontlarını ekler. Davalının iki haftalık cevap süresi içinde verdiği cevap dilekçesiyle dilekçeler aşaması tamamlanır ve mahkeme kısa sürede karar verir.

Sonuç

Ticari davalarda deliller HMK’ya tabidir ve kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen davalarda basit yargılama usulü uygulanır. Sınırın güncel tutarını kontrol etmek, delilleri baştan sunmak ve arabuluculuk şartını yerine getirmek gerekir. Ticari alacak davanızın usul ve delil planı için ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.