Krediyi Kim Kullanıyor? Tüketici Sıfatı, Ticari Kredi Ayrımı ve 6502 Sayılı Kanunun Kapsamı

Kredi uyuşmazlığı yaşayan kişinin ilk sorusu genellikle şudur: “Bu kredide tüketici korumasından yararlanabilir miyim?” Cevap, kredinin kim tarafından ve hangi amaçla kullanıldığına bağlıdır. Aynı bankadan aynı tutarda çekilen iki kredi, biri kişisel ihtiyaç, diğeri işletme finansmanı için kullanıldığında farklı hukuki rejimlere tabi olabilir. 6502 sayılı Kanunun temel tanımları tüketici ve ticari kredi arasındaki sınırı çizer. Bu yazıda tüketici sıfatının ölçütünü, kredi veren tanımını, ticari kredi ayrımını ve genel hükümlere dönüşü anlatıyoruz.

Tüketicinin Tanımı

Kanunun 3. maddesinin (k) bendine göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Tanımın odak noktası kişinin mesleği veya unvanı değil, işlemin amacıdır. Bir doktor, kendi evi için konut kredisi çekiyorsa tüketicidir; aynı doktor muayenehanesini büyütmek için kredi kullanıyorsa mesleki amaç söz konusu olur. Tüzel kişiler de tüketici olabilir; örneğin bir apartman yönetimi veya dernek, ticari amaç gütmeden bir işlem yapıyorsa kanunun korumasına girebilir. Bu ölçüt, kanunun uygulama alanını belirlerken en çok başvurulan tanımdır.

Tüketici İşlemi ve Kredi Veren

Aynı maddenin (l) bendi tüketici işlemini, mal veya hizmet piyasalarında ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, bankacılık gibi sözleşmeler de dahil her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak tanımlar. Kredi sözleşmesi bu tanıma girer. (ğ) bendi ise kredi vereni, mevzuatı gereği tüketicilere kredi vermeye yetkili olan gerçek veya tüzel kişi olarak belirtir. Bankalar, finansman şirketleri ve yetkili diğer kuruluşlar kredi veren sayılır. Yetkisiz kişilerin kredi vermesi halinde kanunun korumasından söz edilmesi ayrı tartışma konusudur; bu konuda faizli ödünç sözleşmelerinde sınırlar yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici Kredisi Tanımı

22. madde tüketici kredisi sözleşmesini, kredi verenin tüketiciye faiz veya benzeri bir menfaat karşılığında ödemenin ertelenmesi, ödünç veya benzeri finansman şekilleri aracılığıyla kredi verdiği veya kredi vermeyi taahhüt ettiği sözleşme olarak tanımlar. Kredi kartı taksitlendirmesi belirli şartlarda bu tanıma girer. Tüketici kredisinin bu tanımı kişisel ihtiyaç, taşıt, konut ve benzeri amaçlarla kullanılan kredileri kapsar; işletme, ticari faaliyet ve mesleki amaçlı krediler ise tanımın dışındadır.

Ticari Kredide Uygulanacak Kurallar

Kredi ticari veya mesleki amaçla kullanılıyorsa tüketici kredisine ilişkin özel hükümler uygulanmaz. Bu durumda kredi sözleşmesi Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve sözleşme hükümlerine tabi olur. Faiz, temerrüt, muacceliyet ve erken ödeme gibi konularda tüketiciye tanınan özel korumalar burada geçerli olmaz; taraflar sözleşme özgürlüğü çerçevesinde daha geniş serbestiye sahiptir. Tacirlerin basiretli davranma yükümlülüğü ve ticari işlerde faiz kuralları farklıdır. Ticari alacaklarda temerrüt faizi için ticari alacaklarda temerrüt faizi oranı yazısına bakabilirsiniz.

Karma Amaçlı Krediler

Uygulamada kredinin kısmen kişisel, kısmen ticari amaçla kullanıldığı durumlar olur. Örneğin bir esnaf, aldığı krediyi hem ailesinin ihtiyaçları hem işi için kullanıyor olabilir. Bu tür karma amaçlı işlemlerde işlemin ağırlıklı amacının belirlenmesi gerekir. Ticari amaç işlemin genel niteliğine baskın ise tüketici koruması uygulanmayabilir; kişisel amaç ağır basıyorsa tüketici sayılabilir. Bu tespit, sözleşmedeki amaç beyanı, kredinin kullanıldığı yer ve işlemin bütünsel görünümüne göre yapılır. Bu nedenle kredi başvurusunda amaç beyanının doğru ve ayrıntılı yazılması önem taşır.

Genel Hükümlerin Uygulanması

6502 sayılı Kanunun 83. maddesi, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde genel hükümlerin uygulanacağını belirtir. Bu, tüketici kredisi ilişkisinde özel hüküm bulunmayan konularda Türk Borçlar Kanunu’nun genel sözleşme ve borç hükümlerine dönüleceği anlamına gelir. Örneğin sözleşmenin yorumu, temerrüt faizinin genel esasları, kefalet ve ibra gibi konularda Türk Borçlar Kanunu devreye girer. Kefalet konusunda kredi kefilinin icra takibindeki sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz. Tüketicinin özel korumalarından yararlanamadığı hallerde dahi genel hükümlerdeki dürüstlük kuralı ve genel işlem koşulları denetimi savunma imkânı verir.

Sözleşmenin Niteliğini İspat

Tüketici sıfatı iddiasında ispat önem taşır. Tüketici, kredinin kişisel ihtiyaç için kullanıldığını, ticari amaçla ilgisi bulunmadığını belgelerle gösterebilir: kredi başvuru formundaki amaç beyanı, kredinin kullanım yeri, harcama belgeleri ve benzeri. Karşı taraf ise kredinin ticari amaçla kullanıldığını ileri sürebilir. Bu durumda mahkeme veya hakem heyeti somut olaya göre değerlendirme yapar. Tüketici hakem heyeti başvurularında da tüketici sıfatı ve işlemin niteliği ilk incelenen konulardandır. Başvuru öncesinde amaç ve belgelerin netleştirilmesi yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Ticari amaçla kullanılan krediye tüketici korumasını uygulamaya çalışmak,
• Kredi başvurusunda amaç beyanını özensiz doldurmak,
• Tüketici sıfatını yalnızca mesleğe bakarak yorumlamak,
• Genel hükümlerdeki savunma imkânlarını unutmak,
• Tüketici sıfatının ispatı için belge toplamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir serbest meslek sahibi, ev alımı için konut kredisi kullanır ve bu işlemde tüketici sayılır; kredi sözleşmesindeki erken ödeme ve temerrüt kurallarından yararlanır. Aynı kişi, işyerini yenilemek için ayrı bir kredi kullandığında bu kredi ticari veya mesleki amaç taşıdığından tüketici korumaları uygulanmaz ve genel hükümlere tabi olur. Kişi bu ayrımı bilerek sözleşmelerini buna göre incelemiş ve uyuşmazlıkta doğru hukuki yola başvurmuştur.

Tüzel Kişilerde Tüketici Sıfatı

Tüketici tanımında tüzel kişilerin de yer alması bazen şaşırtıcı bulunur. Tüzel kişi ile kastedilen, ticari amaç taşımayan dernek, vakıf, site yönetimi veya benzeri yapılardır. Örneğin bir apartman yönetimi, ortak alanların yenilenmesi için finansman kullanırsa ticari faaliyette bulunmadığı sürece tüketici korumasından yararlanabilir. Buna karşılık ticaret şirketleri, faaliyet konusuna giren işlemlerde genellikle tüketici sayılmaz. Bu nedenle kredi kullanan tüzel kişinin faaliyet alanı ve kredinin kullanım amacı birlikte değerlendirilmelidir. Uyuşmazlıkta tüketici sıfatını iddia eden tarafın, işlemin ticari veya mesleki nitelik taşımadığını ortaya koyması beklenir.

Başvuru Yolunun Belirlenmesi

Tüketici sıfatı, uyuşmazlığın hangi merciye götürüleceğini de etkiler. Tüketici işlemlerinde parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi görevlidir. Ticari kredi uyuşmazlıklarında ise genel mahkemeler ya da ticaret mahkemeleri devreye girer. Yanlış merciye başvuru, zaman kaybına ve masrafa neden olabilir. Bu yüzden dava veya başvuru öncesinde kredinin niteliği, kullanım amacı ve tarafların sıfatı belgelerle netleştirilmelidir. Şüphe halinde hukuki değerlendirme almak, doğru yolun seçilmesini kolaylaştırır.

Sonuç

Kredide tüketici sıfatı, işlemin ticari veya mesleki olmayan bir amaç taşımasına bağlıdır; ticari kredide özel koruma uygulanmaz, kanunda hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler devreye girer. Krediniz için hangi korumanın uygulanacağını öğrenmek istiyorsanız tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.