Çocuk Teslimine ve Görüşme Kararına Uymamanın Sonuçları

Mahkemenin verdiği velayet veya kişisel ilişki kararı, uygulanmadığı sürece ebeveyn ve çocuk için bir anlam ifade etmez. Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, velayet sahibi ebeveynin çocuğu görüşme günlerinde teslim etmemesi veya velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğu teslim almasına rağmen geri getirmemesidir. Türk hukuku bu durumlar için icra yoluyla uygulama ve tazyik hapsi gibi araçlar öngörür. Bu yazıda çocuk teslimine ilişkin kararlara uyulmamasının sonuçlarını açıklıyoruz.

Hangi Kararlar İcra Yoluyla Uygulanır?

Kişisel ilişki düzeninin nasıl belirlendiği için çocukla şahsi ilişki kurulması yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk Teslimi Nasıl Gerçekleştirilir?

Çocuk teslimi, para alacaklarının tahsilinden farklı olarak son derece hassas bir işlemdir. Bu nedenle uygulamada şu esaslar gözetilir:

Çocuğun üstün yararı: Teslim işlemleri, çocuğun ruhsal ve bedensel bütünlüğüne zarar vermeyecek şekilde yapılır.

Uzman desteği: Uygulamada teslim işlemlerine psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı gibi uzmanlar eşlik eder. Uzman, çocuğun durumunu gözlemler ve teslimin nasıl yapılacağı konusunda katkı sunar.

Uygun ortam: Teslimin kalabalık, gergin veya çocuğu korkutacak bir ortamda yapılmaması için uygun yerler tercih edilir.

Zor kullanma sınırları: Çocuğa yönelik zor kullanılması istenmez. Çocuğun teslime direnmesi veya yoğun kaygı yaşaması hâlinde durum tutanağa geçirilir.

Uygulamada teslim işlemleri adliyelerdeki birimler ve yetkili icra daireleri aracılığıyla, mevzuattaki düzenlemeler çerçevesinde yürütülür. Teslim başvurusu yapmadan önce yetkili birim ve usul hakkında bilgi alınması önerilir.

Tazyik Hapsi (İİK 341)

İcra ve İflas Kanunu m. 341, çocuk teslimine ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam veya tedbir kararlarına aykırı hareket eden kişiler hakkında yaptırım öngörür. Karara aykırı davranan kişi, şikâyet üzerine tazyik hapsiyle karşılaşabilir.

Tazyik hapsinin özellikleri

• Amacı cezalandırmak değil, karara uyulmasını sağlamaktır.
• Şikâyete bağlıdır; hak sahibi icra ceza mahkemesine başvurmalıdır.
• Kişi karara uyduğunda tahliye edilir.

Şikâyet süresi

İİK m. 347’ye göre şikâyet, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Bu süreler kaçırılırsa ilgili fiil için şikâyet hakkı kaybedilir.

Engellemenin Belgelenmesi

Çocuk teslimine veya görüşme düzenine uyulmadığında hak kaybı yaşamamak için olayların belgelenmesi önemlidir:

• Görüşme günlerinde çocuğun teslim edilmediği tarih ve saatlerin not edilmesi,
• İcra dairesi aracılığıyla teslim başvurusu yapılması ve tutanak düzenlenmesi,
• Gerekirse kolluk kaydı alınması,
• Karşı tarafla yapılan yazışmaların hukuka uygun şekilde saklanması,
• Tanıkların bulunması.

Kendiliğinden yapılan tespitler yerine resmî tutanaklar, ileride açılacak davalarda çok daha güçlü delil oluşturur.

Velayet Değişikliği ile İlişkisi

Velayet sahibi ebeveynin haklı bir sebep olmaksızın kişisel ilişkiyi ısrarla engellemesi, çocuğun her iki ebeveynle ilişki kurma hakkını ihlal eder. Yargıtay uygulamasında bu tür sistematik engellemelerin velayet değişikliği sebebi olarak değerlendirilebildiği görülmektedir. Bu konuda velayet değişikliği davası yazımıza bakabilirsiniz.

Ancak engellemenin haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı da değerlendirilir. Örneğin görüşme sırasında çocuğun zarar gördüğü yönünde somut bulgular varsa, velayet sahibi ebeveynin tepkisi farklı değerlendirilebilir. Bu durumda ebeveynin yapması gereken, kendiliğinden görüşmeyi engellemek yerine mahkemeden kişisel ilişkinin sınırlandırılmasını veya gözetim altında yapılmasını talep etmektir.

Çocuğun Geri Getirilmemesi

Kişisel ilişki için çocuğu teslim alan ebeveynin, görüşme süresi sonunda çocuğu geri getirmemesi de karara aykırılık oluşturur. Bu durumda:

• Velayet sahibi ebeveyn icra yoluyla çocuğun teslimini isteyebilir,
• İİK m. 341 kapsamında şikâyette bulunulabilir,
• Durum kişisel ilişki düzeninin sınırlandırılması talebine dayanak olabilir,
• Olayın niteliğine göre ceza hukuku bakımından da değerlendirme yapılabilir.

Karşı Tarafın Haklı Sebep İddiaları

Tazyik hapsi şikâyetinde veya velayet değişikliği davasında karşı taraf, çocuğu teslim etmemesinin haklı bir sebebe dayandığını ileri sürebilir. Uygulamada sık karşılaşılan iddialar şunlardır:

• Çocuğun hasta olması ve doktor raporu bulunması,
• Görüşme hakkı olan ebeveynin önceki görüşmelerde çocuğa zarar verdiği iddiası,
• Çocuğun görüşmeye gitmeyi kesin olarak reddetmesi,
• Görüşme hakkı olan ebeveynin belirlenen saat ve yerde bulunmaması.

Mahkeme bu iddiaları somut delillere göre değerlendirir. Belgelenmiş bir hastalık veya ciddi bir güvenlik riski haklı sebep olarak kabul edilebilirken, soyut gerekçeler veya çocuğun diğer ebeveyn tarafından etkilenmiş isteksizliği haklı sebep sayılmayabilir. Gerçek bir risk bulunduğunu düşünen velayet sahibi ebeveynin, görüşmeyi kendiliğinden engellemek yerine mahkemeye başvurarak düzenlemenin değiştirilmesini istemesi gerekir.

Pratik Öneriler

Görüşme hakkı engellenen ebeveyn için:

• Her görüşme gününde belirlenen yer ve saatte hazır bulunun.
• Engellemeleri icra tutanağıyla belgeleyin.
• Şikâyet sürelerini takip edin.
• Çocuğun yanında tartışmaya girmekten kaçının.

Velayet sahibi ebeveyn için:

• Kararda belirlenen görüşme düzenine uyun.
• Mazeret varsa önceden ve belgeli olarak bildirin.
• Risk olduğunu düşünüyorsanız mahkemeye başvurun.
• Çocuğu diğer ebeveyne karşı yönlendirmeyin.

Yurt Dışına Götürme Riski

Çocuğun diğer ebeveynin rızası olmadan yurt dışına götürülmesi veya yurt dışında alıkonulması, uluslararası çocuk kaçırma kapsamında değerlendirilebilir. Türkiye’nin taraf olduğu 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun kapsamında çocuğun iadesi talep edilebilir. Risk bulunan durumlarda mahkemeden çocuğa yönelik yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirler istenebilir. Bu konuda çocuğun yurt dışına götürülmesi ve Lahey Sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Çocuk teslimine ve görüşme kararlarına uyulmaması, icra yoluyla uygulama, tazyik hapsi ve velayet değişikliği gibi ciddi sonuçlar doğurabilir. Engellemeye maruz kalan ebeveynin olayları resmî yollarla belgelemesi ve süreleri kaçırmadan harekete geçmesi önemlidir. Aile hukuku alanında çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanması için bizimle iletişime geçebilirsiniz.