Yabancı Unsurlu Boşanmada Hangi Hukuk Uygulanır? Ortak Millî Hukuk ve Mutad Mesken

Farklı vatandaşlıklardan iki kişinin evliliği sona erdirilmek istendiğinde en çok sorulan soru şudur: “Boşanma Türk hukukuna göre mi, yoksa diğer eşin ülkesinin hukukuna göre mi görülecek?” Cevap, MÖHUK m. 14’te bir bağlantı sırası hâlinde verilir. Bu sıra bilinmeden açılan davalarda yanlış hukuka dayanılması, talebin şekillenmesini ve sonucu etkileyebilir. Bu yazıda boşanmada uygulanacak hukukun belirlenmesini, nafaka ve velayet konularını ve geçici tedbir ayrımını anlatıyoruz.

Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi

MÖHUK m. 14/1’e göre boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır. Kural bir basamaklı sistemdir: önce ortak vatandaşlık, sonra ortak mutad mesken, en sonunda Türk hukuku. Türk mahkemesinin boşanma davasına bakması, mutlaka Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez; milletlerarası yetki ile uygulanacak hukuk birbirinden ayrı sorulardır.

Müşterek Millî Hukuk

Eşlerin ikisi de aynı devletin vatandaşıysa, boşanma sebepleri ve sonuçları o devletin hukukuna göre belirlenir. Örneğin Türkiye’de yaşayan ve aynı yabancı ülke vatandaşı olan iki kişi için, boşanma sebepleri o ülkenin hukukuna göre değerlendirilir. Eşlerden birinin çifte vatandaş olması hâlinde, “müşterek” millî hukukun tespiti için m. 4 kuralları devreye girer; Türk vatandaşı olan çifte vatandaş için Türk hukuku esas alınır. Bu konuda birden fazla vatandaşlıkta uygulanacak hukuk yazısına bakabilirsiniz.

Müşterek Mutad Mesken

Eşler farklı devletlerin vatandaşıysa, müşterek mutad mesken hukuku aranır. Mutad mesken, kişinin süreklilik arz eden fiilî yaşam merkezidir; kısa süreli ikametler bunu oluşturmaz. Eşler evlilik boyunca aynı ülkede birlikte yaşamışsa, o ülke hukuku belirleyici olur. Eşlerin ayrı ülkelerde yaşaması hâlinde ise ortak mutad mesken bulunmadığından Türk hukukuna gidilir. Dolayısıyla Türkiye’de yaşayan yabancı-Türk karma çiftlerin boşanmasında uygulamada sıklıkla Türk hukuku ile karşılaşılır.

Türk Hukukunun Son Basamak Olması

Her iki bağlantı da kurulamazsa Türk hukuku uygulanır. Bu, boşanma davasında ne mahkeme ne taraflar için ek bir ispat yükü doğurmaz; çünkü Türk hukukunu hâkim zaten bilir. Ancak yabancı hukuk uygulanacaksa, hâkimin re’sen araştırma görevi ve tarafların belge desteği önem kazanır. Bu konuda yabancı hukukun uygulanması ve hâkimin re’sen araştırma yükümlülüğü yazısına göz atabilirsiniz.

Nafaka ve Velayet

MÖHUK m. 14/2’ye göre boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri hakkında birinci fıkra hükmü uygulanır; bu hüküm ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de geçerlidir. Boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar da birinci fıkraya tabidir (m. 14/3). Bununla birlikte m. 19 nafaka taleplerini genel olarak nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna bağlar. Bu iki hükmün ilişkisi uygulamada tartışmalıdır: boşanmaya bağlı nafakada m. 14, boşanmadan bağımsız nafaka taleplerinde m. 19 esas alınabilir. Konunun ayrıntısı için yabancı unsurlu nafaka alacaklısının mutad meskeni hukuku yazısına bakın.

Geçici Tedbirler

MÖHUK m. 14/4 geçici tedbir taleplerine Türk hukukunun uygulanacağını belirtir. Yani boşanma esasına yabancı hukuk uygulansa bile, dava sürerken istenen geçici nafaka, velayetin geçici düzenlenmesi veya evin kullanımı gibi tedbirler Türk hukukuna göre değerlendirilir. Bu ayrım, acil ihtiyaçların Türk mahkemesince hızlı ve tanıdığı bir hukukla karşılanmasını sağlar.

Evlilik Mallarının Ayrı Bağlantısı

Boşanma sonucunda mal rejiminin tasfiyesi, MÖHUK m. 15’te ayrı düzenlenmiştir. Bu sebeple boşanmaya uygulanan hukuk ile mal rejimine uygulanan hukuk farklı olabilir. Örneğin boşanmaya Türk hukuku uygulanırken, mal rejimi eşlerin seçtiği veya evlenme anındaki müşterek millî hukuka tabi olabilir. Bu ayrım için yabancı unsurlu evlilikte mal rejimi ve hukuk seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Yurt Dışında Açılan Davalar

Boşanma davası yabancı bir ülkede açılmış ve karar verilmişse, bu kararın Türkiye’de tanınması ve tenfizi ayrı bir usule tabidir. Türk nüfus kayıtlarına işlenmesi için tanıma kararı gerekir. Bu süreçte kamu düzeni denetimi ve diğer tenfiz şartları incelenir. Bunun için yabancı mahkeme kararının tanınması ile tenfiz farkı yazısı yol gösterir. Ayrıca yurt dışından yabancı eşle boşanma davası yazısı da ilgili pratik bilgiler içerir.

Sık Yapılan Hatalar

• Türk mahkemesinin yetkisini uygulanacak hukukla karıştırmak,
• Ortak mutad meskenin varlığını belgelemeden hukuk iddia etmek,
• Geçici tedbire yabancı hukuk uygulanacağını sanmak,
• Nafaka ve mal rejimini aynı hukuka tabi zannetmek,
• Yabancı hukuk uygulanacaksa belgeleri sunmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Farklı vatandaşlıklara sahip bir çift, Türkiye’de birlikte yaşamış ve aynı adreste çocuk sahibi olmuştur. Boşanma davasında eşlerin müşterek millî hukuku yoktur; ancak müşterek mutad meskenleri Türkiye’dir. Bu nedenle boşanma sebepleri ve hükümleri Türk hukukuna göre değerlendirilir. Davanın devamı sırasında istenen geçici nafaka talebine de Türk hukuku uygulanır.

Hukukun Tespitinde Delil ve Süreç

Boşanma davasında eşlerin ortak mutad meskeninin bulunup bulunmadığı, çoğu zaman tartışmanın merkezindedir. Eşler evlilik boyunca birlikte yaşadıkları adresi, çocukların okul kayıtlarını, ortak kira sözleşmelerini ve nüfus kayıtlarını sunarak ortak yaşam merkezini gösterebilir. Eşlerden biri yurt dışında çalışıp ailesini başka bir ülkede yaşatıyorsa, mutad meskenin nerede olduğu ayrıca değerlendirilir. Mahkeme, uygulanacak hukuku belirledikten sonra yabancı hukuk gerekiyorsa hukukun içeriğini araştırır.

Uygulamada Dikkat Edilecek Nokta

Dava dilekçesinde uygulanacak hukuka ilişkin görüşü kısa ve gerekçeli belirtmek, hâkimin işini kolaylaştırır. Talep edilen boşanma sebebinin hem Türk hukukuna hem de ihtimal dahilindeki yabancı hukuka göre değerlendirilebilecek şekilde açıklanması, olası bir hukuk farkı tartışmasında talebin korunmasına yardımcı olur.

Sonuç

Yabancı unsurlu boşanmada sıra bellidir: müşterek millî hukuk, müşterek mutad mesken, Türk hukuku. Nafaka, velayet ve geçici tedbir gibi sorunlar ise kendi bağlantı kurallarıyla ayrışabilir. Boşanma sürecinizde hangi hukukun uygulanacağını öğrenmek için yabancılar hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.