Yurt Dışından Gelen Boşanma Dava Evrakı: Tebligat Alınca Ne Yapmalı?

Yurt dışındaki bir mahkemeden adınıza boşanma davası evrakı geldiyse ilk kural sakin kalıp evrakı korumaktır. Evrak, eşinizin o ülkede dava açtığını ya da bir duruşmaya çağrıldığınızı gösteriyor olabilir. Evrakın içindeki süreler sizi yabancı mahkemenin kurallarına bağlar ve davaya hiç katılmazsanız karar yokluğunuzda verilebilir. Bu karar bir gün Türkiye’de de gündeme gelebilir; o aşamada itiraz hakkınız vardır, ama bu hak sınırlıdır.

Önce Elinizdeki Evrakın Ne Olduğunu Anlayın

Zarftan çıkan belge dava dilekçesi olabilir, duruşma çağrısı olabilir, geçici bir karar olabilir ya da çoktan verilmiş bir karar. Bunların her biri farklı bir işlem gerektirir. Belge yabancı dildeyse ilk işiniz içeriğin tam çevirisini almaktır; ilk okumada anladığınızı sandığınız bir cümle yanlış anlaşılmış olabilir.

Evrakla birlikte gelen bütün belgeleri tek bir dosyada toplayın: zarf, kargo veya posta etiketi, tebliğ tutanağı, çağrıda yazan mahkeme adı, dosya numarası ve tarihler. Bunlar yalnız süre hesabı için değil, ileride tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını tartışmak için de lazım olur. Teslim aldığınız günü ve kimden aldığınızı da not edin.

Süreler Hangi Ülkenin Kuralına Göre İşler?

Yabancı mahkeme kendi usul hukukunu uygular. Evrakta cevap vermek, duruşmaya katılmak ya da bir belge sunmak için bir süre yazıyorsa, o süre o ülkenin kurallarına göre başlar ve biter. Türk usul hukukundaki iki haftalık cevap süresini ya da başka bir Türk süresini oraya taşımanız doğru olmaz.

Yabancı ülke hukukunun ayrıntısına girmiyoruz; Türk hukuku bakımından anlatabileceğimiz kısım, sonraki Türkiye aşamasıdır. Sürenin ne zaman dolduğu ve nasıl cevap verileceği için o ülkenin hukukunu bilen bir meslektaşla görüşmeniz gerekir. Evrakı aldıktan sonra beklemek, süreyi kaçırma riskini artırır.

Tercüme: Hem Anlamak Hem İleride Kullanmak İçin

Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf, tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır; mahkeme kendiliğinden veya karşı tarafın talebi üzerine belgenin resmî tercümesini de isteyebilir (HMK m. 223). Bu kural Türk mahkemesinde belge kullanacağınız zaman devreye girer. Örneğin yabancı mahkemenin size gönderdiği evrakı Türk mahkemesine delil olarak sunmak isterseniz çeviriyi siz hazırlamak durumundasınız.

Tenfiz davasında ise kanun daha da net konuşur: dilekçeye ilamın o ülke makamlarınca onanmış aslı ya da örneği ile onanmış tercümesi, ayrıca ilamın kesinleştiğini gösteren belge ve onanmış tercümesi eklenir (MÖHUK m. 53). Çeviriyi baştan bu ihtimale göre yaptırmak, ileride aynı evrakı yeniden çevirtmek zorunda kalmanızı önler. Çeviri ayrıntıları için boşanma davasında yabancı belgelerin tercümesi yazısına bakabilirsiniz.

Davaya Hiç Katılmazsanız Ne Olur?

Cevap vermez ve duruşmaya gelmezseniz yabancı mahkeme, kendi hukukunun izin verdiği ölçüde karar verebilir. Böyle bir karar Türkiye’de çoğu zaman gıyabi karar diye anılır. Bu kararın Türkiye’de yerine getirilmesi ya da kayıtlara yansıması için eşinizin ayrıca bir başvuru yapması gerekir.

Nüfus kaydı yolu şöyle işler. Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma kararları, tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurması, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartıyla nüfus kütüğüne tescil edilir; yalnız taraflardan biri ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan taraf tek başına başvurabilir (5490 sayılı Kanun m. 27/A). İki eş de Türk vatandaşıysa eşiniz bu yolu sizin katılımınız olmadan kullanamaz. Bu şartlar sağlanmadığı için tescil reddedilirse, kararın Türkiye’de tanınması MÖHUK’a göre yapılır. Ayrıntıyı yabancı boşanma kararının tanınması yazısında anlattık.

Tenfiz veya Tanıma Davasında İtiraz Hakkınız

Yabancı kararın Türkiye’de mahkemece tanınması veya tenfizi istenirse, dilekçe duruşma günü ile birlikte karşı tarafa, yani size tebliğ edilir (MÖHUK m. 55/1). Siz de ancak tenfiz şartlarının bulunmadığını ya da kararın kısmen veya tamamen yerine getirildiğini ya da yerine getirilmesine engel bir sebep çıktığını öne sürerek itiraz edebilirsiniz (m. 55/2).

Gıyabi karar bakımından en önemli şart MÖHUK m. 54/1-ç’dedir. Hükmü veren mahkemenin yer kanunlarına göre kendisine karşı tenfiz istenen kişinin usulüne uygun çağrılmamış veya orada temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı biçimde gıyabında hüküm verilmiş olması ve bu kişinin tenfiz isteminde bunlardan birine dayanarak itiraz etmemiş olması tenfize engeldir. Yani itiraz etmezseniz mahkeme bu sebebi kendiliğinden gündeme getirmez; itiraz etmeniz gerekir. Ayrıca tenfizde karşılıklılık, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması ve hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması da aranır (m. 54/1-a, b, c). Aynı (b) bendine göre, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi olmadığı hâlde kendine yetki tanıyan bir mahkemenin kararı da tenfiz edilmez; ancak bu sebep de yalnız sizin itiraz etmeniz hâlinde dikkate alınır. Tanımada karşılıklılık şartı uygulanmaz (m. 58/1).

Bu tablonun bir sınırı var. Usulüne uygun biçimde çağrıldığınız hâlde cevap vermediyseniz ya da katılmadıysanız, 54/1-ç sebebi sizin için çalışmaz. O yüzden tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını gösteren belgeleri saklamak, itiraz hakkının asıl dayanağıdır.

Yabancı Mahkemede Temsil ve Savunma

Yabancı mahkemede kendinizi savunmak istiyorsanız o ülkenin mahkemesi önünde temsil konusunda o ülkenin kurallarına uymanız gerekir. Bu genellikle o ülkenin barosuna kayıtlı bir hukukçu bulmak anlamına gelir. Hangi hâllerde kimin vekil olabileceği o ülkenin hukukuna bağlıdır ve burada ayrıntıya girmiyoruz. Vekâletname düzenlenecekse onun şekli için yurt dışından boşanma davası için vekâletname yazısı yol gösterir.

Türkiye’de de aynı konuda dava açıp açmamak ayrı bir sorudur. Hangi davanın önce açıldığı, hangi ülke mahkemesinin yetkili olduğu ve kararın Türkiye’ye etkisi dosyaya göre değişir; bunun için yurt dışında açılan dava varken Türkiye’de dava açmak yazısına bakabilirsiniz. Tebligatın nasıl yapıldığına dair Türkiye tarafındaki kuralları ise yurt dışındaki eşe tebligat yazısında bulabilirsiniz.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Ayşe Türkiye’de yaşıyor. Eşi başka bir ülkede çalışıyor ve orada boşanma davası açmış. Bir sabah Ayşe’ye o ülkenin mahkemesinden bir zarf geliyor; içinde yabancı dilde bir dilekçe ve bir duruşma çağrısı var. Ayşe önce zarfı ve postadaki teslim fişini saklıyor, sonra evrakın tam çevirisini yaptırıyor.

Çeviride duruşmanın tarihi ve cevap için tanınan süre görünüyor. Ayşe bu bilgiyi o ülkede dava takip edebilecek bir hukukçuya götürüyor ve cevap verip vermeyeceğine, kendisi gitmeyecekse kimi temsilci göstereceğine onunla birlikte karar veriyor. Türkiye tarafında ise ayrı bir soru var: o ülkede bir karar çıkarsa nüfus kaydına nasıl işlenir, işlenmezse ne olur.

Ayşe’nin yaptığı iki iş önemli. Birincisi, süreyi ve evrakı kaybetmeden ele almış olması. İkincisi, yabancı davayı ve Türkiye’deki sonuçlarını birbirinden ayırması. Kararın içeriği eşinin taleplerine, Ayşe’nin verdiği cevaba ve o ülkenin hukukuna bağlı olduğundan burada bir sonuç tahmini yapılmaz.

Tebliğin Usulüne Uygun Olup Olmadığını Neden Önemseriz?

Yabancı mahkemeden size ulaşan evrak bir tebligatsa, tebligatın hangi yolla yapıldığı ileride önem kazanır. MÖHUK m. 54/1-ç, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığına bakar. Yani evrakın size posta ile mi, bir görevli eliyle mi, hangi adrese ve kimin eline ulaştığı, itiraz sebebinin dayanağıdır.

Bu nedenle evrakı teslim alırken adınızı, tarihi ve teslim şeklini kontrol edin. Evrak yanlış adrese gitmiş ya da size ulaşmadan işlem yapılmışsa bunu daha ilk gün not edin. Yurt dışı tebligat kuralları için yurt dışındaki eşe tebligat yazısına, usulsüz tebligatın Türk mahkemesindeki sonuçları için usulsüz tebligat yazısına bakabilirsiniz.

Türkiye’de Dava Açma Seçeneği

Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkemede görülür (MÖHUK m. 41). Bu hüküm, yabancı mahkemede dava açılmış olmasının Türkiye’deki imkânlarınızı nasıl etkilediği sorusunu gündeme getirir. Türkiye’de ayrıca dava açıp açmamak, yabancı davanın durumu ve tarihler gibi etkenlere göre değerlendirilir; bu karar evrakı okumadan verilmez.

Evrak Geldiğinde Sık Yapılan Hatalar

İlk hata evrakı yabancı dil olduğu için bir kenara koymaktır. İkinci hata, zarfı ve tebliğ belgesini atıp yalnız dilekçeyi saklamaktır; tebliğin usulüne uygun olup olmadığı sonradan bu belgelerle tartışılır. Üçüncü hata, ne yazdığını anlamadan evrakın bir yerini imzalayıp geri göndermektir. İmzanızın sonucu, davanın görüldüğü ülkenin hukukuna göre belirlenir.

Dördüncü hata Türk sürelerini yabancı davaya uygulamaktır. Beşinci hata, yabancı bir karar geldikten sonra Türkiye’de neden hâlâ evli göründüğünüzü sorgulayıp kararın tescil edilip edilmediğine bakmamaktır. Kararın nüfusa işlenmemesi, yeniden evlenme gibi sonraki adımlarda sorun çıkarabilir; bu konuyu Türkiye’de nüfus tescili belgeleri yazısında ayrıca işledik.

Evrakı Aldıktan Sonraki İlk Hafta İçin Kısa Plan

Birinci gün evrakı ve zarfı fotoğraflayın, aslını dosyalayın. İkinci gün tam çeviri için bir tercüman bulun. Çeviri geldiğinde cevap süresini, duruşma tarihini ve eşinizin taleplerini not edin. Ardından o ülkede dava takip edebilecek bir hukukçuyla görüşüp cevap verip vermeyeceğinize karar verin. Türkiye tarafında ise nüfus kaydınızın durumunu ve çocuklarınızın pasaport veya yurt dışı çıkış gibi işlemlerini aklınızda tutun. Bu sıralama bir kanun hükmü değil, evrakın kaybolmaması ve sürenin kaçmaması için önerilen bir düzendir.

Dosyanız İçin Nereden Başlamalı?

Her dosyada evrakın türü, tarihi ve eşinizin talepleri farklıdır. Elinizdeki evrakı, zarfı ve varsa teslim belgesiyle birlikte getirerek ya da fotoğrafını göndererek durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim bilgileri için iletişim sayfasına, genel çerçeve için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Yabancı ülke hukukunun gerektirdiği kısımlar için o ülkede çalışan bir meslektaşla birlikte hareket etmeniz gerekebilir.