Askerdeki Eşe Boşanma Davası Açılabilir mi? Askerlik Süresi Dava Hakkını Etkiler mi?

Eşiniz askerdeyse boşanma davası açabilirsiniz. Medeni Kanun’da askerlik hizmetini boşanma davası açmaya engel sayan bir hüküm yoktur; boşanma sebebiniz ve delilleriniz varsa dava açılabilir. Askerlik, davanın açılmasını değil, davanın yürütülmesinde bazı pratik konuları, yani tebligat, yetki ve duruşmaya katılımı etkiler.

Önce davanın açılabilmesini, sonra yetki ve tebligat başlıklarını, ardından anlaşmalı boşanma ile terk iddiasını anlatıyorum. Kanunda askerliğe özgü ayrıntılı bir boşanma usulü bulunmadığı için, burada genel boşanma kurallarının askerlik hâline nasıl uyarlandığını açıklıyorum.

Askerlik boşanma davası açmaya engel mi?

Hayır. Medeni Kanun’daki boşanma sebepleri zina (m. 161), hayata kast ve pek kötü ya da onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat (m. 163), terk (m. 164), akıl hastalığı (m. 165) ve evlilik birliğinin sarsılmasıdır (m. 166). Bu sebeplerden hiçbiri eşin askerde olması hâlinde askıya alınmaz. Boşanma davasını açabilmek için sebebin ve delillerin bulunması yeterlidir; eşin askerlik yapması bunun önünde bir engel oluşturmaz.

Pratikte karşılaşılan sorun, eşin ulaşılabilirliğidir. Eşiniz başka ilde ve belki ulaşılması zor bir birlikte görev yapıyor olabilir. Bu durum davanın açılmasını değil, tebligatı ve duruşma düzenini zorlaştırır. Dava açmadan önce eşinizin güncel birlik adresini, mümkünse görev yerini ve iletişim bilgilerini öğrenmek süreç boyunca zaman kazandırır.

Hangi mahkeme yetkilidir?

Boşanma ve ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (TMK m. 19). Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ise ana ve babasının ortak yerleşim yeridir (TMK m. 21).

Askerlik yaptığı yerde bulunmak, eşin yerleşim yerini kendiliğinden o yere taşıyıp taşımadığı sorusunu doğurur. Medeni Kanun, öğretim kurumuna devam etmek için bir yerde bulunma ya da eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmadığını söyler (TMK m. 22). Askerlik bu sayımda geçmez; ancak yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir ve eskisi yenisi edinilmeden değişmez (TMK m. 19, 20). Zorunlu askerlikte bu niyet kural olarak yoktur; bu nedenle askerlik yeri üzerinden yetki iddia ederken dikkatli olmak gerekir. En güvenli yol, dilekçede yetkiyi sizin yerleşim yerinize ya da davadan önce son defa altı ay birlikte oturduğunuz yere dayandırmaktır.

HMK m. 8, memur, işçi, öğrenci, asker gibi bir yerde geçici olarak oturanlara karşı açılacak davalar için orada bulunmalarının uzunca bir süre devam edebilmesi hâlinde bulundukları yer mahkemesini de yetkili kılar; ancak bu madde yalnızca alacak veya taşınır mal davaları için düzenlenmiştir. Boşanma davası bu kapsama girmez, yetki TMK m. 168’e göre belirlenir. Yetki konusunda ayrıntı için boşanma davasında yetkili ve görevli mahkeme yazısına bakabilirsiniz.

Tebligat askerdeki eşe nasıl yapılır?

Dava dilekçesi ve duruşma davetiyesi eşinize usulüne uygun tebliğ edilmelidir. Askerî kişilere tebligatın nasıl yapılacağı Tebligat Kanunu ve Yönetmeliği’nin özel hükümlerine tabidir. Kanunun ayrıntı maddelerine burada girmiyorum; önemli olan, mahkemeye eşin güncel adresini, birlik bilgisini ve gerekiyorsa vekilinin adresini doğru bildirmenizdir. Adresin bulunamaması ya da yanlış verilmesi tebligatın yapılamamasına yol açar; bu da dosyanın haftalarca bekletilmesine neden olur.

Eşinizin adresini bilmiyorsanız, mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılmasını isteyebilirsiniz. Eşin bilinmeyen adresi nedeniyle ilanen tebligat gündeme gelirse, bu çok sıkı koşullara bağlıdır ve her dosyada kabul edilmez. Terk iddiasında eve dönüş ihtarının ilanen yapılması ayrıca adresi bilinmeyen eşin eve dönüş ihtarı yazısında anlatılmıştır.

Askerdeki eş davada nasıl temsil edilir?

Çekişmeli boşanma davasında taraflar duruşmaya bizzat gelmek zorunda değildir; vekil aracılığıyla da dava yürütülebilir. Askerdeki eş bir avukata vekâlet verebilir ve cevap dilekçesini, delillerini ve savunmasını avukatı aracılığıyla sunabilir. Mahkeme gerekli gördüğü hâllerde tarafın bizzat dinlenmesine karar verebilir; bu durumda eşin duruşmada hazır bulunabilmesi için komutanlığından izin alınması gündeme gelir. İzin işlemleri birliğin kendi mevzuatına tabidir.

Davacı olarak sizin tarafınızda iş, eşin avukat tutup tutmayacağını bilmeden süreci planlamaktır. Avukat çalıştırma süreci hakkında boşanma sürecinde avukatla çalışmak yazısına bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanma askerdeki eşle olur mu?

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmak zorundadır (TMK m. 166/3). Hâkimin bizzat dinleme zorunluluğu, askerdeki eş için en önemli pratik engeldir: eşin duruşma gününde mahkemede bulunabilmesi gerekir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanmayı planlıyorsanız, eşinizin izin alabileceği bir tarihi önceden belirlemek, protokolü hazır tutmak ve gerekli belgeleri duruşmadan önce tamamlamak gerekir. Anlaşmalı boşanmanın şartları için anlaşmalı boşanma şartları yazısına, duruşmaya gelmeme sonuçları için anlaşmalı boşanma duruşmasına gelmemek yazısına bakabilirsiniz.

Askerdeki eş terk etmiş sayılır mı?

Terk, kanunda belirli koşullara bağlanmıştır: eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam etmeli, istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış olmalıdır (TMK m. 164). Kanunun aradığı maksat unsuru, zorunlu askerlik hizmeti nedeniyle ayrı kalan eşte bulunmaz; çünkü ayrılık eşin kendi iradesiyle yükümlülüklerden kaçınmak istemesinden değil, kanuni bir görev yüzünden doğmuştur. Dolayısıyla askerlik süresi, kural olarak terk iddiasına dayanak yapılamaz.

Askerlik bittikten sonra eşin haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi ise ayrı bir değerlendirme konusudur. Ayrıntı için eve dönüş ihtarından sonra iki ay ve boşanma davası açma yazısına bakabilirsiniz.

Dava sürerken geçici önlemler

Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Askerdeki eşin sağladığı gelir, yükümlülüğü ve çocukların bakımı bu önlemlerin kapsamında değerlendirilir. Askerlik süresince eşin geliri düşük olabilir; bu durum nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınır. Geçici önlemler hakkında boşanma davasında geçici önlemler yazısına bakabilirsiniz.

Ortak çocuk varsa askerlik velayeti etkiler mi?

Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182). Çocuğun yararı, bu düzenlemenin esasıdır. Eşinizin askerlik hizmetini yapıyor olması tek başına velayet kararını belirlemez; mahkeme çocuğun bakımını, eğitimini ve güvenliğini fiilen kimin sağlayabildiğine bakar. Askerlik geçici bir dönemdir ve hizmetin bitiminde ebeveynin çocukla ilişkisinin nasıl süreceği de hâkimin gözünde olabilir. Çocukla kişisel ilişki düzenlenirken askerlik süresi içindeki görüşme imkânları, ayrı ve geçici bir düzenleme gerektirebilir.

Velayet kararını etkileyen unsurlar için velayet kime verilir yazısına, boşanma süresince çocuğun durumuna ilişkin kararlar için boşanma davasında çocuk için geçici velayet kararı yazısına bakabilirsiniz.

Askerdeki eşin geliri nafakayı nasıl etkiler?

Askerlik süresince eşin geliri sınırlı olabilir. Nafaka ve katkı payı yükümlünün malî gücü oranında belirlendiği için (TMK m. 175, m. 182), askerlik süresince elde edilen geliri ve dışarıdaki başka kazançları gösteren belgeler önem kazanır. Eşiniz askerlik öncesinde çalışıyorsa maaş kayıtları, kira geliri, ticari faaliyet veya mal varlığı bulunup bulunmadığı araştırılabilir. Karşı tarafın gelirini bilmiyorsanız, mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılmasını isteyebilirsiniz. Gelir ispatı konusunda ayrıntı için nafaka miktarı nasıl belirlenir yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Evli bir çift, eşlerden birinin zorunlu askerlik hizmeti için başka bir ilde bulunduğu sırada anlaşmazlığa düşüyor. Evde kalan eş boşanma davası açmak istiyor. Eşlerin askerlikten önce son defa altı aydan uzun süre birlikte oturdukları yer, evde kalan eşin hâlâ yaşadığı yer.

Davayı bu yerdeki aile mahkemesine (aile mahkemesi kurulmamışsa, aile mahkemesi sıfatıyla bakan asliye hukuk mahkemesine) açmak mümkündür. Dilekçede eşin askerlik yaptığı birlik adresi bildirilir. Eşin davayı kabul edip etmemesi, avukat tutup tutmaması ve komutanlıktan izin alıp alamaması davanın seyrini etkiler. Anlaşmalı yol seçilirse duruşma tarihinin eşin izin dönemine denk getirilmesi gerekir. Çekişmeli yolda vekil aracılığıyla yargılama sürdürülebilir. Davanın nasıl sonuçlanacağı, boşanma sebebinin ispatına ve tarafların delillerine bağlıdır.

Sık yapılan hatalar

Askerlik bitene kadar beklemek gerektiğini varsaymak ilk hatadır; kanunda böyle bir bekleme zorunluluğu yoktur. İkincisi, birlik adresini eksik ya da yanlış bildirerek tebligatı geciktirmektir. Üçüncüsü, askerlik süresini terk gerekçesi yapmaya çalışmaktır; terkin koşulları askerlik için oluşmaz. Dördüncüsü, yetkiyi askerlik yapılan yere göre belirlemeye çalışmaktır; yerleşim yeri kuralları (TMK m. 19, 22, 168) bunu kolayca vermez. Beşincisi de anlaşmalı boşanma için eşin duruşma günü izin almasını geç düşünmektir.

Askerdeki eşe dava açmadan önce

Askerlik, boşanma sürecinin hukuki sonucunu değiştirmez ama takvimi etkileyebilir. Hangi mahkemede, hangi adresle ve hangi yöntemle ilerleyeceğiniz dosyanıza özgüdür. Kendi durumunuzu anlatarak telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; bilgiler için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz. Büronun çalışma alanlarını aile hukuku sayfasında bulabilirsiniz.