Belediye Meclisi Kararı Hukuka Aykırıysa Ne Olur? Başkanın Yeniden Görüşme İsteği ve İdari Yargı Yolu

Belediye meclisleri imar planlarından bütçeye, taşınmaz satışından ücret tarifelerine kadar kentin gündelik hayatını doğrudan etkileyen kararlar alır. Bu kararların hepsi hukuka uygun olmayabilir; bazen kararı alan meclisin kendi başkanı bile bir kararın kanuna aykırı olduğunu düşünür. Belediye Kanunu bu durumda başkana, meclisin yerine karar vermeden ama kararın hukuka uygunluğunu sorgulatabileceği özel bir yol tanır. Bu yazıda 5393 sayılı Kanun’un 23. maddesindeki iade ve ısrar sistemini, kararların yürürlüğe girmesi için gereken gönderim usulünü ve idari yargıya başvuru imkânlarını anlatıyoruz.

Meclisin Görev ve Yetkileri

Kararın nasıl denetlendiğini anlamak için önce meclisin hangi konularda karar verdiğine bakmak gerekir. Kanunun 18. maddesine göre meclis; stratejik planı ve yatırım programlarını kabul eder, bütçe ve kesin hesabı onaylar, imar planlarını görüşüp onaylar, borçlanmaya karar verir, taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine ve üç yıldan fazla kiralanmasına karar verir. Ayrıca ücret tarifelerini belirler, şartlı bağışları kabul eder, belediye yönetmeliklerini kabul eder, cadde ve sokaklara ad verir ve belediye şirketlerinin kurulmasına karar verir. Bu geniş yetki alanı, meclis kararlarının hem yurttaşların mülkiyet ve ticari faaliyetlerine hem de belediyenin mali durumuna etkisini gösterir. Kararların toplantı ve karar yeter sayısına ilişkin kuralı ise 22. maddededir: meclis üye tam sayısının en az üçte biri ile toplanır ve kararlar, kanunda aksi öngörülmedikçe hazır bulunanların salt çoğunluğuyla alınır; ancak karar sayısı üye tam sayısının dörtte birinden az olamaz.

Başkanın İade Yetkisi

5393 sayılı Kanun’un 23. maddesinin ilk fıkrası şöyledir: belediye başkanı, hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını gerekçesini de belirterek yeniden görüşülmek üzere beş gün içinde meclise iade edebilir. Bu yetki üç açıdan dikkat çekicidir. Birincisi, iade yalnızca hukuka aykırılık gerekçesiyle yapılabilir; başkanın kararı yerinde bulmaması yani yerindelik denetimi iade sebebi sayılmaz. İkincisi, iade gerekçeli olmalıdır; gerekçesiz bir iade işlemi sakat kalır. Üçüncüsü, sürenin beş gün olmasıdır. Başkanın bu süreyi kaçırması halinde iade hakkını kullanamayacağı kabul edilir ve karar kesinleşme sürecine girer.

İade, kararı ortadan kaldırmaz. Karar meclise geri döner ve meclis onu yeniden görüşür. Meclis, başkanın gerekçesini yerinde bulursa kararı değiştirebilir veya kaldırabilir. Bulmazsa kararında ısrar eder.

Israr ve Kesinleşme

Kanun, yeniden görüşülmesi istenilmeyen kararlar ile yeniden görüşülmesi istenip de belediye meclisi üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar edilen kararların kesinleşeceğini belirtir. Buradaki ölçüt önemlidir: ısrar için hazır bulunanların değil üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. Örneğin kırk üyeli bir mecliste ısrar için en az yirmi bir oy gerekir; toplantıya otuz kişi katılmış olsa bile on yedi oyla ısrar edilemez. Bu ağırlaştırılmış çoğunluk şartı, hukuka aykırılık iddiası taşıyan kararın yeniden savunulmasını zorlaştırır ve kararın gerçekten geniş bir destekle ayakta kalmasını sağlar.

Israr edilmeden beş günlük iade süresi de geçirilirse ya da başkan hiç iade etmezse karar kesinleşir. Kesinleşme, kararın artık meclis düzeyinde tartışılamayacağı anlamına gelir; ancak yargı denetimi sürer.

Başkanın On Günlük Dava Hakkı

Meclis ısrar ettiğinde başkanın son çaresi idari yargıdır. Kanuna göre başkan, meclisin ısrarı ile kesinleşen kararlar aleyhine on gün içinde idari yargıya başvurabilir. Buradaki on günlük süre, İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki genel dava açma süresinden (idari uyuşmazlıklarda altmış gün) farklı, özel bir süredir. Başkanın bu hakkı kullanması, kendi meclisine karşı dava açması anlamına gelir; bu, kurumsal denge bakımından nadir görülen bir durumdur. Uygulamada başkan davayı belediye tüzel kişiliği adına değil, hukuka uygunluğun denetlenmesi amacıyla açtığı için, davanın konusu kararın hukuka aykırılığıdır. İdare mahkemesi kararı iptal edebilir, yürütmesini durdurabilir ya da davayı reddedebilir.

Mülki İdare Amirine Gönderim ve Yürürlük

23. maddenin dördüncü fıkrası, kesinleşen kararların kesinleştiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde mahallin en büyük mülki idare amirine gönderileceğini hükme bağlar. Kanun ayrıca şunu ekler: mülki idare amirine gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. Bu, gönderimin sıradan bir bildirim değil, yürürlük şartı olduğunu gösterir. Örneğin bir taşınmaz satışı kararı meclisten çıkmış ve kesinleşmiş olsa da vali veya kaymakama gönderilmemişse belediye kararı uygulayamaz; uygulanırsa işlem, yürürlükte olmayan bir karara dayandığı için hukuka aykırı olur. Kesinleşen kararların özetleri de yedi gün içinde uygun araçlarla halka duyurulur.

Yurttaşın Başvuru Yolları

Meclis kararı bir idari işlemdir. Bu nedenle kararla hukuki menfaati ihlal edilen kişi, İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Genel dava açma süresi, özel kanununda ayrı bir süre gösterilmeyen hallerde altmış gündür ve süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Kararlar herkese bildirilmediği için, ilan ya da duyuru tarihi süre başlangıcı bakımından tartışma konusu olabilir. Dava açmadan önce üst makama veya işlemi yapan makama başvurarak işlemin kaldırılması, geri alınması ya da değiştirilmesi istenebilir; bu başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK m. 11). Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İmar planı gibi kararlarda ayrıca özel usul kuralları uygulanır; bu konuda imar planına itiraz davası yazımız yol gösterebilir.

Yürütmenin Durdurulması

Kararın uygulanması telafisi güç zararlar doğuracaksa, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenebilir. Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması koşullarını birlikte arar. Belediye meclisi kararlarında bu talep özellikle taşınmaz tahsisi, ücret tarifesi ve imar değişikliği gibi konularda gündeme gelir.

Sık Yapılan Hatalar

• Beş günlük iade süresini kaçırıp sonradan iade etmeye çalışmak,
• Israr oyunu hazır bulunanlara göre hesaplamak,
• Kararı mülki idare amirine göndermeden uygulamaya koymak,
• Dava açma süresini yanlış kararlaştırmak (başkan için on gün, diğer ilgililer için genel süre),
• Yerindelik itirazını hukuka aykırılık sanmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir belediye meclisi, belediyeye ait bir arsanın belirli bir şirkete tahsisine karar verir. Başkan, kararın ihale usulüne aykırı olduğunu düşünerek dört gün içinde gerekçeli bir yazıyla kararı meclise iade eder. Meclis, kırk üyeden yirmi ikisinin oyuyla kararında ısrar eder ve karar kesinleşir. Başkan, kesinleşme tarihinden itibaren on gün içinde idare mahkemesinde dava açar ve yürütmenin durdurulmasını ister. Mahkeme, ihale mevzuatına aykırılığı tespit ederse kararı iptal edebilir.

Sonuç

5393 sayılı Kanun’un 23. maddesi, meclis kararlarında hukuka uygunluk denetimini önce belediyenin kendi organları arasında, sonra yargı önünde yapmayı öngörür. İade süresi, ısrar çoğunluğu, gönderim zorunluluğu ve on günlük dava hakkı doğru bilinmezse kararlar ya yürürlüğe giremez ya da iptal edilir. Bir meclis kararına karşı hangi yolun izleneceğini belirlemek için idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.