Yurt Dışında Yaşayanlar Türkiye’de Nasıl Boşanır?

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının sayısı milyonlarla ifade edilir ve bu kişilerin önemli bir kısmı boşanma sürecinde Türkiye’de dava açmayı tercih eder. Bunun nedenleri arasında Türk hukukuna aşinalık, Türkiye’deki mallar, ailenin Türkiye’de bulunması veya yaşanılan ülkedeki yargılamanın maliyeti sayılabilir. Ancak yurt dışında yaşarken Türkiye’de boşanma davası açmak; yetki, uygulanacak hukuk, tebligat ve duruşmaya katılım gibi özel konular içerir. Bu yazıda bu süreci adım adım açıklıyoruz.

Türkiye’de Dava Açma Hakkı

Türk vatandaşları yaşadıkları ülkeden bağımsız olarak Türk mahkemelerinde boşanma davası açabilir. Türk mahkemelerinin yetkisi iki kaynaktan doğabilir:

1. Türkiye’de yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yer: Eşlerden birinin Türkiye’de yerleşim yeri varsa veya eşler davadan önce son altı ay Türkiye’de birlikte oturmuşsa, TMK m. 168’e göre bu yer mahkemesi yetkilidir.
2. MÖHUK m. 41: Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşları için kişi hâllerine ilişkin davalarda dava, ilgilinin Türkiye’de sakin olduğu yer mahkemesinde, yoksa Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da yoksa kanunda sayılan büyükşehir mahkemelerinden birinde açılabilir.

Yetki kurallarının ayrıntıları için boşanma davasında yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulanacak Hukuk

Türk mahkemesinde görülen bir boşanma davasında hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı MÖHUK m. 14’e göre belirlenir:

İki eş de Türk vatandaşıysa, yurt dışında yaşasalar bile boşanmaya kural olarak Türk hukuku uygulanır. Eşlerden biri çifte vatandaşsa ve Türk vatandaşlığı da varsa, Türk mahkemeleri bakımından Türk vatandaşlığı esas alınır. Eşlerden biri yabancıysa, ortak mutad meskenin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanabilir. Bu durumda yabancı hukukun içeriği mahkemece araştırılır ve süreç uzayabilir.

Vekâletname ile Davanın Takibi

Yurt dışında yaşayan kişinin her duruşma için Türkiye’ye gelmesi çoğu zaman mümkün değildir. Bu nedenle dava bir avukata verilen vekâletname ile takip edilebilir. Vekâletname şu yollarla alınabilir:

• Türk dış temsilcilikleri (konsolosluk): Düzenlenen vekâletname Türkiye’de doğrudan geçerlidir.
• Yabancı ülke noteri: Apostil şerhi (Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf ülkeler) veya konsolosluk onayı ile Türkçe tercüme gerekir.
• Türkiye’ye gelindiğinde Türk noteri.

Boşanma davası için verilen vekâletnamede davadan feragat, davayı kabul ve sulh gibi işlemler için özel yetki bulunması önerilir. Bu yetkiler olmadan vekilin bazı işlemleri yapması mümkün olmaz.

Tebligat Süreci

Davalı eş yurt dışında yaşıyorsa dava dilekçesinin ona tebliği uluslararası usullere tabidir. Türkiye ile davalının bulunduğu ülke arasında ikili adli yardım anlaşması veya 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi varsa tebligat bu çerçevede yapılır. Bu süreçte:

• Dilekçe ve eklerinin davalının bulunduğu ülkenin diline tercüme edilmesi gerekebilir,
• Tebligat Adalet Bakanlığı ve ilgili ülke makamları aracılığıyla gönderilir,
• Tebliğin tamamlanması aylar sürebilir.

Tebligat süresi, yurt dışı boşanma davalarının toplam süresini en çok etkileyen unsurdur. Davalının adresinin eksiksiz ve doğru bildirilmesi, tercümelerin baştan hazırlanması süreci hızlandırır. Davalının dava dilekçesini kendiliğinden tebellüğ etmesi veya vekil atayarak davaya katılması da süreyi kısaltabilir.

Anlaşmalı Boşanmada Özel Durum

Anlaşmalı boşanmada TMK m. 166/3 uyarınca hâkimin eşleri bizzat dinlemesi gerekir. Bu şart, yurt dışında yaşayan eşler bakımından önemli bir pratik sorun oluşturur. Yargıtay uygulamasında eşlerin iradesinin hâkim huzurunda açıklanması şartı sıkı yorumlandığından, anlaşmalı boşanma planlanıyorsa eşlerin duruşma günü Türkiye’de bulunması en güvenli yoldur.

Uygulamada şu planlama önerilir:

• Protokol ve dava dilekçesi önceden hazırlanır.
• Dava, eşlerin Türkiye’de bulunacağı döneme uygun şekilde açılır.
• Duruşma gününün öne alınması için mahkemeye gerekçeli talepte bulunulabilir.
• Eşlerin kimlik ve pasaportları duruşmada hazır bulundurulur.

Anlaşmalı boşanmanın genel şartları için anlaşmalı boşanma şartları yazımızı inceleyebilirsiniz.

Çekişmeli Boşanmada Süreç

Çekişmeli boşanma davası vekil aracılığıyla davacı Türkiye’ye gelmeden takip edilebilir. Tanıkların Türkiye’de olması hâlinde duruşmalarda dinlenir. Yurt dışındaki tanıklar için istinabe yoluyla dinleme veya teknik imkânlar elverdiği ölçüde ses ve görüntü nakli yöntemleri değerlendirilebilir. Tarafların yurt dışındaki gelir durumunun araştırılması da ek yazışmalar gerektirebilir.

Çocuklarla İlgili Konular

Çocuklar yurt dışında yaşıyorsa velayet ve kişisel ilişki konularında ek değerlendirmeler gerekir:

• Sosyal inceleme raporu: Çocuğun bulunduğu ülkede inceleme yapılması veya konsolosluk aracılığıyla bilgi alınması gündeme gelebilir.
• Uluslararası çocuk kaçırma: Çocuğun diğer ebeveynin rızası olmadan ülkeden götürülmesi, Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi kapsamında iade süreçlerine yol açabilir.
• Kararın uygulanması: Türkiye’de verilen velayet kararının çocuğun yaşadığı ülkede uygulanabilmesi için o ülkede tanınması gerekebilir.

Türkiye’de Alınan Kararın Yurt Dışında Tanınması

Türk mahkemesinden alınan boşanma kararı Türkiye’de nüfus kayıtlarına işlenir. Ancak yaşanılan ülkede de medeni hâlin güncellenmesi, yeniden evlenme veya velayetin uygulanması için kararın o ülkede tanınması gerekebilir. Avrupa ülkelerinin önemli bir kısmında bu tanıma işlemi idari veya yargısal bir başvuruyla yapılır. Bu nedenle Türk mahkemesinden:

• Kesinleşme şerhli karar,
• Apostil şerhi,
• Yeminli tercüme

temin edilmesi gerekir. Tersi durumda, yurt dışında alınmış boşanma kararının Türkiye’de tanınması için yabancı boşanma kararının tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Ülkede Boşanmak Daha Uygun?

Bu soru her dosya için ayrı değerlendirilmelidir. Karar verirken şu unsurlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Mal varlığının hangi ülkede bulunduğu,
• Nafaka hesaplamalarında ülkeler arasındaki farklar,
• Çocukların yaşadığı yer ve velayet kararının uygulanabilirliği,
• Yargılama süresi ve maliyeti,
• Kararın diğer ülkede tanınma kolaylığı,
• Tarafların iletişim ve takip imkânları.

Sonuç

Yurt dışında yaşayanlar için Türkiye’de boşanma davası açmak mümkündür; ancak yetki, uygulanacak hukuk, vekâletname, uluslararası tebligat ve kararın yurt dışında tanınması gibi konuların baştan planlanması gerekir. Aile hukuku alanında yurt dışı bağlantılı boşanma sürecinizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.