Nikâhsız Birliktelikte Mal Paylaşımı: Ortak Alınan Ev, Araç ve Birikimler Kime Ait?

Nikâhsız birlikte yaşayan çiftlerde ayrılık kararı verildiğinde en sık sorulan soru şudur: “Bu evi, arabayı ve biriktirdiğimiz parayı nasıl paylaşacağız?” Evlilikte bu sorunun bir cevabı vardır: mal rejimi. Nikâhsız birlikteliklerde ise böyle hazır bir düzen yoktur. Hukuk, ortak yaşamı değil, tek tek mülkiyet kayıtlarını ve katkıları esas alır. Bu yazıda tapu ve araç kayıtlarının rolünü, katkının nasıl ispatlanacağını ve açılabilecek davaları anlatıyoruz.

Neden Mal Rejimi Uygulanmaz?

Edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı ve diğer rejimler yalnızca evlilik birliği içindeki eşler için geçerlidir. Evlilik olmadığı için nikâhsız birlikte yaşayanlar arasında “edinilmiş mal”, “kişisel mal” ayrımı, katılma alacağı veya değer artış payı gibi kavramlar uygulanmaz. Bu farkı anlamak için edinilmiş mallara katılma rejimi ile kişisel mallar yazılarımıza bakılabilir.

Bunun pratik sonucu şudur: Mal kimin adına kayıtlıysa mülkiyet ona aittir. Diğer taraf ancak bu mal için yaptığı katkıyı ispat ederse mali bir talepte bulunabilir.

Tapulu Taşınmazlar: Adı Olan Malik Sayılır

Ortak yaşam süresince alınan ev, arsa veya iş yeri kimin adına tapuya yazılmışsa o kişi maliktir. Tapuda iki kişi birlikte yazılıysa paylı mülkiyet söz konusudur ve paylar tapudaki oranlara göredir. Bu durumda ayrılmak isteyen taraf, ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir; mahkeme taşınmazın aynen bölünmesine veya satışına karar verir. Ayrıntı için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Taşınmaz yalnızca bir tarafın adına kayıtlıysa, diğer tarafın elinde koruma mekanizması sınırlıdır. Çünkü aile konutu şerhi gibi bir koruma nikâhsız birliktelikte söz konusu değildir; malik taşınmazı tek başına satabilir.

Katkının İspatı: Alacak ve Sebepsiz Zenginleşme

Tapuda adı olmayan taraf, taşınmazın bedeline veya masraflarına katkısını ispat ederse iki yol izleyebilir:

• Alacak davası: Verdiği paranın ödünç olduğunu, geri ödeme sözü verildiğini ispat ederek dava açar.
• Sebepsiz zenginleşme davası: Katkısının bağış niyetiyle yapılmadığını, hukuki bir sebebe dayanmadığını ispatlayarak geri isteme hakkını kullanır.

Bu davalarda mahkeme, ödeme kayıtlarını, banka hesap hareketlerini ve tanık beyanlarını değerlendirir. Şunlar en güçlü deliller arasındadır:

1. Banka havale ve EFT dekontları,
2. Noter onaylı veya imzalı sözleşme, senet,
3. Mesaj ve e-posta yazışmaları (hukuka uygun elde edilmişse),
4. Kredi sözleşmelerinde kimin ödediğini gösteren kayıtlar.

Sebepsiz zenginleşme hükümlerinin genel çerçevesi için sebepsiz zenginleşme davasının şartları yazımıza göz atabilirsiniz.

Araç, Eşya ve Banka Hesapları

Araç: Trafik tescil kaydında adı geçen kişi maliktir. Diğer tarafın katkısı varsa alacak davasıyla talepte bulunulabilir.

Ev eşyası: Alım belgelerinden kimin aldığı belli değilse ve ayrı mülkiyet ispatlanamazsa, ortak kullanılan eşyalar paylı mülkiyete tabi kabul edilebilir. Hediye edilen eşyalar için bağış hükümleri devreye girer.

Banka hesapları: Ortak hesapta her iki tarafın da yetkisi vardır; ancak iç ilişkide hesaptaki paranın kime ait olduğu, kimin yatırdığına göre belirlenir. Bu nedenle ortak hesap kullanılıyorsa katkı oranlarını gösteren kayıtlar saklanmalıdır.

Zamanaşımı

Sebepsiz zenginleşmeden doğan geri isteme hakkı, zarar görenin bu hakkı öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde zenginleşmenin doğduğu tarihten itibaren on yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Alacak talepleri için ise ilgili hukuki ilişkiye göre genel zamanaşımı veya özel süreler söz konusu olabilir. Bu nedenle ayrılık hâlinde zaman kaybetmeden haklarını gözden geçirmek önem taşır. Ayrıntı için zamanaşımı süreleri ve hesaplanması yazımıza bakabilirsiniz.

Ayrılık Öncesi Yapılması Gerekenler

• Ortak alınan mallara ilişkin belge ve dekontların bir dosyada toplanması,
• Ortak hesaplardan yapılan para hareketlerinin kayıt altına alınması,
• Ortak kredilerde kimin borçlu olduğunun netleştirilmesi,
• Mümkünse yazılı bir paylaşım protokolünün imzalanması.

Ortak Yaşam Sırasında Yapılan Harcamalar Geri İstenebilir mi?

Ortak yaşam sırasında günlük harcamalar (kira, gıda, faturalar) genellikle karşılıklı bir aile yaşamının doğal parçası olarak değerlendirilir ve bunların sonradan geri istenmesi zordur. Buna karşılık yüksek tutarlı ve tek seferlik harcamalar (taşınmaz için ödenen peşinat, araç bedeli, işletme yatırımı) yazılı belge ve banka kaydıyla ispat edilebiliyorsa, alacak veya sebepsiz zenginleşme davasına konu olabilir. Yargı uygulamasında, katkının hangi amaçla yapıldığı (ödünç mü, bağış mı, ortak alım mı) hâkimin dikkat ettiği başlıca noktadır.

Bağış ve Hediye Ayrımı

Nikâhsız birlikte yaşayan kişiler birbirine hediyeler verebilir. Hediye verilen mallar (takı, elektronik eşya, araç) bağış niteliği taşıyorsa geri istenemeyebilir. Ancak taşınmaz bağışı resmî şekil şartına tabidir; tapuda yapılmamış vaatler geçerli sayılmaz. Bu nedenle “sana ev alacağım” gibi sözlü vaatler bağlayıcı olmaz, yazılı ve resmî işlem yapılması gerekir. Konuyla ilgili bilgi için bağışlama sözleşmesinin şekli ve türleri yazısına bakabilirsiniz.

Mal Paylaşımında Alınacak Pratik Önlemler

• Ortak mal alırken tapuya her iki tarafın adını da yazdırın.
• Peşinat ve taksitlerin kim tarafından ödendiğini belgelendirin.
• Araç veya iş yeri gibi malvarlıklarında ortaklık sözleşmesi imzalayın.
• Ayrılık kararı alındığında, mümkünse noterde paylaşım protokolü yapın.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek yalnızca kuralı göstermek için kurgulanmıştır. İki kişi nikâhsız olarak altı yıl birlikte yaşar; ev, tek taraf adına alınır ve peşinat diğer tarafın banka hesabından ödenir. Ayrılık sonrasında peşinatı ödeyen taraf, tapuda adı olmadığı için evi doğrudan geri isteyemez. Ancak banka dekontlarıyla ödemeyi kendisinin yaptığını, bunun bağış olmadığını ve ödünç niteliğinde olduğunu ispatlarsa alacak veya sebepsiz zenginleşme davası açabilir. Mahkeme, ödemenin niteliğini ve tarafların beyanlarını değerlendirir; ev üzerinde mülkiyet kazanılmasına karar vermez, ancak ödenen bedelin iadesine hükmedebilir. Bu örnek, yazılı sözleşmenin ve dekont kayıtlarının neden önemli olduğunu gösterir.

Araç ve Kredi Borçlarında Dikkat Edilecekler

Ortak kullanılan araç bir tarafın adına kayıtlıysa, ayrılıkta araç üzerinde tasarruf yetkisi malik olan tarafta kalır. Kredi sözleşmelerinde ise borçlu, sözleşmeyi imzalayan taraftır; diğer taraf borcu ödemiş olsa bile bunu ancak rücu veya alacak davasıyla isteyebilir. Kefil olarak imza atan kişi, borçlu ödemezse kendisinin takibe maruz kalacağını unutmamalıdır. Kefalet konusunda ayrıntı için kefalet sözleşmesi ve geçerlilik şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Nikâhsız birlikteliklerde mal paylaşımı için kanunda özel bir düzen yoktur; kayıtlar ve katkının ispatı belirleyicidir. Tapu ve ruhsat kayıtları, ödeme dekontları ve yazılı sözleşmeler hakkınızı korumanın en etkili aracıdır. Ayrılık sürecinde alacağınızı veya mülkiyet hakkınızı nasıl ileri süreceğinizi netleştirmek isterseniz aile hukuku kapsamında belgelerinizi birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki numaradan arayabilir veya mesaj bırakabilirsiniz.