Boşanmada Kredi ve Borçların Paylaşımı: Konut Kredisi Kime Kalır?

Boşanma sürecinde mal paylaşımı kadar önemli ancak çoğu zaman göz ardı edilen konu, borçlardır. Evlilik süresince alınan evin konut kredisi, aracın taşıt kredisi, kredi kartı borçları ve tüketici kredileri boşanmadan sonra ne olacaktır? Borcu kim ödeyecek, banka kime başvuracak, bu borçlar mal paylaşımını nasıl etkileyecek? Bu yazıda boşanmada kredi ve borçların hukuki durumunu açıklıyoruz.

İki Ayrı İlişki: Banka ile Eşler, Eşler Arası

Borçların boşanmadaki durumunu anlamak için iki farklı ilişkiyi ayırmak gerekir:

Boşanma, bankaya karşı sorumluluğu değiştirmez. Kredi sözleşmesinde kim borçlu, müşterek borçlu veya kefil olarak yer alıyorsa, boşanmadan sonra da sorumluluğu devam eder. Eşler arasındaki paylaşım ise mal rejimi kurallarına ve eşlerin anlaşmasına göre yapılır.

Kredi Türlerine Göre Durum

Konut kredisi

• Tek eş adına: Banka yalnızca borçlu eşe başvurur. Evin mal paylaşımındaki durumu, kredinin hangi dönemde ve hangi kaynaktan ödendiğine göre belirlenir.
• Her iki eş adına: Her iki eş de bankaya karşı sorumludur. Protokolde krediyi bir eşin üstlenmesi kararlaştırılsa bile, bankanın onayı olmadan diğer eşin sorumluluğu sona ermez.

Taşıt kredisi

Taşıt kredilerinde araç genellikle rehinli olduğundan, borcun ödenmemesi hâlinde banka rehinli aracı paraya çevirebilir. Aracın boşanmada kime kalacağı ve kredinin kim tarafından ödeneceği birlikte düzenlenmelidir. Araçların paylaşımı hakkında boşanmada araç paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Kredi kartı borçları

Kredi kartı borcu kart sahibinin borcudur. Ek kart kullanımında ise sözleşme koşullarına göre ek kart sahibinin sorumluluğu değerlendirilir. Harcamalar ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılmışsa TMK m. 188 kapsamında müteselsil sorumluluk gündeme gelebilir.

Tüketici kredileri

Tüketici kredisi, sözleşmedeki borçlunun sorumluluğundadır. Kredinin hangi amaçla kullanıldığı ise mal paylaşımında önem taşır: aile için bir mal edinilmişse o mal grubunun borcu olarak değerlendirilir.

Mal Paylaşımında Borçların Etkisi

Edinilmiş mallara katılma rejiminde borçlar, tasfiye hesabında doğrudan etkilidir. TMK m. 231’e göre artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasıyla bulunur.

Basit örnek

Bu örnek basitleştirilmiştir; gerçek dosyalarda diğer mallar, denkleştirme ve değer artış payı hesaplamayı değiştirir.

Borcun ilgili olduğu mal grubu

Borçların hangi mal grubuna ait olduğu önemlidir:

• Edinilmiş malın alımı için yapılan borç → edinilmiş malların borcu,
• Kişisel malın alımı veya bakımı için yapılan borç → kişisel malların borcu,
• Bir mal grubunun borcu diğer mal grubundan ödenmişse → TMK m. 230 uyarınca denkleştirme.

Artık değer eksi çıkarsa sıfır kabul edilir. Yani borçları mallarından fazla olan eşin diğer eşe borcu yansıtılmaz; diğer eş yalnızca katılma alacağı talep edemez. Ancak borçlu eşin de diğer eşin artık değerine katılma hakkı devam eder.

Dava Tarihinden Sonra Ödenen Taksitler

TMK m. 225’e göre mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Bu nedenle:

• Dava tarihine kadar ödenen taksitler edinilmiş mallardan yapılmış kabul edilir,
• Dava tarihinden sonra ödenen taksitler, ödeyen eşin rejim dışı katkısı olarak değerlendirilir,
• Borç miktarı tasfiyede dava tarihi itibarıyla dikkate alınır.

Boşanma davası uzun sürdüğünde bu kural büyük önem taşır. Dava süresince krediyi ödeyen eş, ödemelerini banka dekontlarıyla belgelemelidir.

Anlaşmalı Boşanmada Borçların Düzenlenmesi

Anlaşmalı boşanma protokolünde borçlar mutlaka düzenlenmelidir. Önerilen düzenleme başlıkları şunlardır:

• Her kredinin hangi eş tarafından ödeneceği,
• Kredi karşılığı malın hangi eşte kalacağı,
• Ortak kredilerde bankayla yapılacak yeniden yapılandırma veya borçlu değişikliği için taraflarca yapılacak işlemler,
• Bir eşin üstlendiği borcu ödememesi hâlinde diğer eşin ödeme yapması durumunda rücu hakkı,
• Kredi kartlarının ve ek kartların kapatılması.

Protokolde yazılan bu hükümler eşler arasında bağlayıcıdır; ancak bankayı bağlamaz. Protokolün genel yapısı için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz.

Gizli Borçlar ve Mal Kaçırma Amaçlı Borç Gösterme

Boşanma sürecinde eşlerden birinin gerçekte bulunmayan borçlar yaratarak artık değeri düşük göstermeye çalışması da karşılaşılan bir durumdur. Örneğin yakın bir akrabaya borçlu olduğunu gösteren senetler düzenlenmesi veya dava tarihine yakın dönemde açıklanamayan krediler çekilmesi bu kapsamdadır. Mahkeme, tasfiyede dikkate alınacak borçların gerçek olup olmadığını, hangi amaçla doğduğunu ve paranın nereye harcandığını araştırabilir. Gerçek olmadığı veya aileyle ilgisi bulunmadığı anlaşılan borçlar hesaba katılmaz. Kredi paralarının katılma alacağını azaltmak amacıyla başkalarına aktarıldığı ispatlanırsa, eklenecek değerler kuralı da gündeme gelebilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Eşler evliliklerinin beşinci yılında her ikisinin müşterek borçlu olduğu bir konut kredisiyle ev almıştır. Tapu kadın eş adına kayıtlıdır. Anlaşmalı boşanma protokolünde evin kadında kalacağı ve kalan kredi borcunun tamamını kadının ödeyeceği kararlaştırılmıştır. Boşanmadan bir yıl sonra kadın taksitleri ödeyemeyince banka, müşterek borçlu olan erkek eşe de ödeme ihtarı göndermiştir. Erkek eş bankaya karşı sorumluluğu devam ettiğinden ödeme yapmak zorunda kalmış, ardından protokoldeki hükme dayanarak ödediği tutarı kadın eşten rücuen talep etmiştir. Bu örnek, protokolde borç üstlenmenin bankaya karşı sorumluluğu ortadan kaldırmadığını ve boşanma sırasında banka ile yeniden yapılandırma yapılmasının önemini gösterir.

Rücu Hakkı

Müteselsil borçlu olan eşlerden biri borcun tamamını veya kendi payından fazlasını bankaya öderse, TBK m. 167 uyarınca fazla ödediği kısım için diğer eşe rücu edebilir. Boşanma protokolünde iç ilişkideki paylar belirlenmişse rücu hesabı bu paylara göre yapılır.

Pratik Öneriler

• Boşanma sürecinde tüm kredi ve borçların listesini çıkarın.
• Hangi borcun hangi malın alımında kullanıldığını belgeleyin.
• Dava tarihinden sonra yaptığınız ödemelerin dekontlarını saklayın.
• Ortak kredilerde bankayla görüşerek yeniden yapılandırma imkânlarını araştırın.
• Ek kartları ve ortak hesap yetkilerini boşanma sürecinde kapatmayı değerlendirin.

Sonuç

Boşanmada borçlar, bankaya karşı sorumluluk ile eşler arasındaki paylaşım olmak üzere iki ayrı düzlemde değerlendirilmelidir. Borçların mal paylaşımındaki etkisini doğru hesaplamak ve protokolde açıkça düzenlemek, boşanma sonrası yeni uyuşmazlıkları önler. Aile hukuku alanında boşanmada kredi ve borçlarınızın durumunu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.