Boşanmada Eşin Adli Sicil Kaydı Velayeti Etkiler mi? Hangi Suçlar Önemlidir?

“Eşimin sabıka kaydı var, velayeti bana vermek zorundalar.” Bu düşünce çok yaygın, fakat hukuken doğru değil. Adli sicil kaydı, boşanma davasında velayet kararını kendiliğinden belirlemez. Hâkim kaydın arkasındaki suça, suçun işlendiği zamana, çocukla ilgisine ve ebeveynin bugünkü durumuna bakar. Çocuğa yönelik suçlar ise başka bir ağırlık taşır.

Sabıka kaydı velayet ölçütü müdür?

Velayetin kimde kalacağı, TMK m. 182 ve 336 uyarınca çocuğun menfaatine göre belirlenir. Medeni Kanun, adli sicil kaydı olan ebeveynin velayetini kaldıran genel bir hüküm içermez; velayet yoksunluğu yalnızca TCK m. 53’teki dar koşullara bağlıdır. Dolayısıyla “kaydı var mı” sorusu, “bu kayıt çocuğun bakımı ve güvenliği için ne ifade ediyor” sorusunun yanında ikinci planda kalır.

İki kaydı karşılaştıralım: on yıl önce işlenmiş, çocukla ilgisiz bir mal varlığı suçu ile yakın zamanda işlenmiş bir şiddet suçu. Her ikisi de adli sicilde görünse de hâkimin gözünde ağırlıkları aynı değildir. Bu fark, hukukun “kayıt” ile “risk” arasında yaptığı ayrımdır.

TCK m. 53: Kanuni netice itibarıyla velayetten yoksunluk

Velayet bakımından asıl hukuki sonuç, TCK m. 53’te düzenlenmiştir. Buna göre kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak, velayet hakkından, vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan yoksun bırakılır (m. 53/1-c). Kişi, mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz (m. 53/2).

Bu hükmün sınırları önemlidir. İlk olarak, yoksunluk kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetle bağlantılıdır; taksirli suçlar veya yalnızca adli para cezası bu kapsamda değildir. İkincisi, mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından bu hükümler uygulanmaz (m. 53/3). Üçüncüsü, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz (m. 53/4). Bu kuralların kimin lehine, kimin aleyhine olduğu dosyanın hukuki durumuna bağlıdır.

Yani sabıka kaydı ile m. 53 sonucu aynı değildir. Kayıtta bir mahkûmiyet olması, kişinin bugün velayet haklarını kullanamadığı anlamına gelmez; infaz süreci, cezanın türü ve ertelenip ertelenmediği belirleyicidir.

Çocuğa ve aileye karşı işlenen suçlar

Hâkimin en dikkatli baktığı kayıtlar, çocuğun güvenliğini doğrudan etkileyen suçlardır: çocuğa yönelik şiddet veya ihmal, eşe ve aile üyelerine karşı şiddet, tehdit, cinsel suçlar, çocuğun bulunduğu ortamda işlenen ağır eylemler. Bu durumda mesele ebeveynin sabıkası olmaktan çıkar, çocuğun korunması meselesi hâline gelir.

TMK m. 346, çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde hâkimin çocuğun korunması için uygun önlemleri almasını düzenler. Bu önlemlerden sonuç alınamayacaksa m. 348 gereği velayetin kaldırılması gündeme gelir; özellikle çocuğa yeterli ilgiyi göstermemek veya yükümlülükleri ağır biçimde savsaklamak bu hükmün kapsamındadır. Şiddet içeren ortamın velayete etkisi için çocuğun önünde şiddet ve velayet yazısına bakabilirsiniz.

Tarih ve değişim önemli

Hâkim, kaydın zamanına bakar. Çok eski bir kayıt, ebeveynin sonrasındaki yaşam düzeniyle birlikte değerlendirilir. Aradan geçen sürede istikrarlı iş, düzenli bakım, tedavi veya rehabilitasyon süreci varsa, geçmiş kayıt bugünkü riski yansıtmayabilir. Bunun tersi de doğru: yeni tarihli kayıtlar, süren soruşturmalar ya da tekrarlayan davranışlar çok daha ciddi okunur.

Burada bir inceliği belirtelim: Adlî Sicil Kanunu adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet bilgilerinin kaydedilmesini düzenler (5352 sayılı Kanun m. 1, 4); devam eden soruşturma ya da kovuşturma sicilde görünmeyebilir. Kanun ayrıca adli para cezalarının ve cezanın ertelenmesine ilişkin hükümlerin adli sicile alınmadan doğrudan arşive kaydedileceğini (m. 9/3), hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının da yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı istemde verileceğini (m. 6) öngörür. Devam eden bir ceza davası, velayet davasında ayrı bir olgu olarak ileri sürülebilir; ancak kesinleşmemiş bir suçlamanın kesinleşmiş bir mahkûmiyetle aynı ağırlıkta olmadığını bilmek gerekir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: baba, yedi yıl önce bir güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezası almış, ceza ertelenmiş ve süre sorunsuz geçmiş. Anne, boşanma davasında “babanın sabıkası var, velayet bende kalmalı” diyor. Bunun yanında bir başka dosyada, baba hakkında çocuğun önünde anneye şiddet uyguladığına dair kolluk tutanağı bulunuyor.

Hâkim bu iki olguyu ayrı değerlendirecektir. Yedi yıllık, çocukla ilgisiz ve ertelenmiş bir kayıt, velayet değerlendirmesinde sınırlı bir ağırlık taşıyabilir. Şiddet tutanağı ise çocuğun güvenliği bakımından çok daha önemlidir; delillerin gücü, olayın tekrar edip etmediği ve uzman incelemesi birlikte tartılır. Gerçek bir dosyada sonuç, bu olguların toplamına göre belirlenir.

Adli sicil kaydı nasıl delil olur?

Adli sicil bilgisi yalnız kişinin kendisine ya da vekâletnamede açıkça yetkili kılınan vekiline verilir (5352 sayılı Kanun m. 7); eşinizin kaydını kendiniz alıp sunamazsınız. Kaydın dosyaya girmesi için mahkemeden ilgili makamlara yazı yazılmasını istersiniz; mahkeme de resen isteyebilir. Kayıttaki suçun ayrıntıları için mahkûmiyet kararının örneği ya da soruşturma ve kovuşturma dosyası gerekebilir. Hâkim yalnızca kayıttaki başlığa değil, kararın içeriğine, suçun mağdurunun kim olduğuna ve sonraki infaz sürecine bakar.

Çocuğa karşı işlenmiş bir suç iddiası söz konusuysa, uzman incelemesi (psikolog, pedagog ya da sosyal çalışmacı) da devreye girebilir. Aile mahkemeleri bu uzmanlardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m. 5). Bu süreç için sosyal inceleme raporu yazısına bakabilirsiniz.

Ebeveynin kaydı varsa görüşme hakkı

Adli sicil kaydı olan ebeveyn velayeti almasa bile çocukla kişisel ilişki hakkını kaybetmez. TMK m. 323 bu hakkı ana ve babaya tanır. Ancak kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse ya da başka önemli sebepler varsa, hak reddedilebilir veya kendisinden alınabilir (TMK m. 324). Çocuğa karşı işlenmiş suç söz konusuysa hâkim kişisel ilişkinin kapsamını ve koşullarını çocuğun yararını esas alarak düzenler (TMK m. 182/3). Ayrıntı için çocukla kişisel ilişki kurulması yazısına bakın. Eşin cezaevinde bulunduğu hâller için eşin cezaevinde olması ve velayet yazısı yol gösterir.

Cezasını tamamlayan ebeveynin durumu

Velayet bir kez diğer ebeveyne bırakıldıktan sonra bile yeni olgular çıkarsa durum değişebilir. TMK m. 183’e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim gerekli önlemleri alır. Cezasını tamamlamış, düzenli bir yaşam kurmuş ve çocukla bağını sürdürmüş ebeveyn için değişiklik talebinin zemini oluşabilir; ancak hâkim yine çocuğun menfaatini ölçü alır. Konuyu velayet değişikliği davası yazısında ayrıca işliyoruz.

Sık yapılan hatalar

Kaydı olan eşin karşı tarafında sık görülen hatalardan biri, kaydı tek başına yeterli sanıp çocuğa dönük somut bir risk göstermemektir. Hâkim, kaydın velayet açısından ne ifade ettiğini sorar. İkinci hata, kesinleşmemiş soruşturmayı kesinleşmiş mahkûmiyet gibi sunmaktır; bu, güvenilirliği zedeler.

Kaydı olan ebeveynin hatası ise geçmişi küçümsemek ya da gizlemektir. Kayıt zaten resmî yoldan ortaya çıkar; değişimi, düzenli bakımı ve çocukla ilişkisini belgelemek daha yararlıdır. Üçüncü hata, çocuğu diğer ebeveyn aleyhine yönlendirmektir. Dördüncü hata ise TCK m. 53’ü yanlış okumaktır: ertelenen ceza, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme durumlarında altsoy üzerindeki velayet yönünden yoksunluk uygulanmaz.

Kaydın dosyaya etkisi nasıl ölçülür?

Hâkim adli sicil kaydıyla karşılaştığında birkaç soruyu birlikte sorar. Kayıt çocuğa ya da aile üyelerine karşı işlenmiş bir suça mı ilişkin? Suç kasten mi işlendi, taksirle mi? Ceza infaz edildi mi, ertelendi mi, denetimli serbestlik uygulandı mı? Suçtan sonra ne kadar zaman geçti ve bu sürede ebeveynin yaşamı nasıl şekillendi? Çocuk bu süreçte kiminle ve nasıl bir düzende yaşıyor?

Bu sorulara verilen cevaplar, kaydın ağırlığını belirler. Aynı başlık altındaki iki kayıt, bu cevaplar yüzünden bambaşka değerlendirilebilir. Bu nedenle kaydı sunan taraf, yalnızca belgeyi dosyaya koymakla yetinmemeli; kaydın çocuğun bakımı ve güvenliği açısından neden önemli olduğunu somut olgularla açıklamalıdır. Kaydı olan taraf da, geçmişin bugünkü bakım yeterliliğine yansımadığını belgelerle göstermelidir.

Dava sürerken ve geçici düzende kayıt

TMK m. 169 uyarınca boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır. Ebeveynin sicilinde çocuğun güvenliğini ilgilendiren ağır bir suç varsa, geçici düzende çocuğun diğer ebeveynle kalmasına ya da kişisel ilişkinin sınırlı yapılmasına karar verilmesi mümkündür. Daha hafif ve çocukla ilgisiz kayıtlarda ise geçici düzende bir değişiklik gerekmeyebilir. Bu aşamada alınan karar, nihai velayet kararını bağlamaz; ancak dava boyunca çocuğun düzeni geçici kararlarla şekillenir.

Çocuk dinlenirken kaydın yeri

Çocuğun dinlenmesinde esas olan, ebeveynin sicilindeki olayları çocuğa sormak değil, çocuğun ebeveynle ilişkisini ve günlük hayatını anlamaktır. Çocuğun yaşına uygun biçimde görüşü alınır, ancak görüş bağlayıcı değildir. Çocuğun ebeveyn hakkında anlattıklarının yönlendirmeden bağımsız olup olmadığı uzman tarafından değerlendirilir. Bu süreç için velayet davasında çocuğun dinlenmesi yazısına göz atabilirsiniz.

Dosyanızı hangi belgelerle hazırlarsınız?

Adli sicil konusu hem hukuki hem ayrıntılı bir alandır; kayıttaki suçun türü, cezanın infaz şekli ve çocukla ilgisi dosyadan dosyaya değişir. Elinizdeki mahkeme kararlarını, adli sicil belgesini ve çocuğun günlük düzenine dair kayıtları bir araya getirmek iyi bir başlangıçtır. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; ayrıntılar için iletişim sayfasına, genel çerçeve için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.