Boşanmada Kıyafet, Telefon ve Kişisel Takı Gibi Kullanım Eşyaları Paylaşılır mı?

Boşanma davasında telefon, giysi, saat, kişisel takı ve benzeri eşyaların akıbeti genellikle büyük kavgalara yol açmaz, ama bir noktada mutlaka sorulur: “Bunlar da paylaşılacak mı?” Kanunun cevabı kısadır. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, kanun gereği kişisel maldır (TMK m. 220/1). Kişisel mal, katılma alacağı hesabına girmez; yani tasfiyede paylaşılmaz. Sorunun asıl zor kısmı kelimelerin ağırlığındadır: “yalnız” ve “kişisel kullanım”. Bu iki kelime hem koruyucudur hem de sınır çizer.

Kanun tam olarak ne diyor?

Kişisel mallar sayılırken kanun ilk sırada kişisel kullanım eşyasını anar. Ardından mal rejiminin başlangıcında sahip olunan malları, miras ve karşılıksız kazanmaları, manevi tazminat alacaklarını ve kişisel malların yerine geçen değerleri sayar (TMK m. 220). Edinilmiş mallar ise karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir (TMK m. 219).

Bu çerçeveye göre bir kıyafet satın alınırken ödenen para maaştan gelmiş olabilir, yani edinilmiş maldır. Ama aynı kıyafet yalnız sizin kişisel kullanımınıza yarıyorsa, kanunun özel hükmü devreye girer ve eşya kişisel mal olarak sınıflanır. Kısaca: kaynağı edinilmiş olsa da kullanım amacı kişisel olan eşya, kişisel mal kesimine yazılır. Bu, kişisel kullanım eşyalarının neden artık değer hesabında yer almadığını açıklar.

Hangi eşyalar kişisel kullanım sayılır?

Kanun örnek vermez, ama kişisel kullanımın tipik örnekleri anlaşılırdır: kıyafetler, ayakkabılar, kişisel bakım ürünleri, kişisel kullanılan telefon ve tablet, saat, gözlük, kişisel hobi eşyaları, sporda kullanılan ekipman. Bunların ortak noktası, eşyanın yalnız o eşin gündelik kullanımına hizmet etmesidir.

Mücevher ve takı gruplarında sınır biraz daha ince çizilir. Her gün takılan bir yüzük ya da kolye kişisel kullanım eşyası sayılabilir. Ancak yatırım amaçlı alınıp kasada tutulan, bozdurulabilir değer taşıyan altın külçeler yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya gibi görünmeyebilir. Bu ayrımda hâkim malın cinsine, değerine ve nasıl kullanıldığına bakar. Dolayısıyla “takıdır, kişisel eşyadır” demek her zaman yeterli olmaz; kullanım biçimi belirleyicidir.

“Yalnız” kelimesi neden kritik?

Kanun “yalnız kişisel kullanıma yarayan” eşyadan söz eder. Eşyayı eşlerin ikisi de kullanıyorsa ya da aile için alınmışsa kapsama girmez. Örneğin aile bilgisayarı, ortak kullanılan araç, oturma odası eşyası, mutfak gereçleri ve televizyon bu grupta yer almaz; bunlar boşanmada ev eşyalarının paylaşımı kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Bir telefon, yalnız bir eşin günlük iletişim aracıysa kişisel kullanım eşyasıdır. Aynı telefon işyeri için de kullanılıyorsa, ya da aile üyelerinin ortak hesabı gibi kullanılıyorsa, durum farklı değerlendirilebilir. Eşya iki farklı amaç taşıyorsa sonuç dosyaya göre belirlenir.

Değerli eşyada sınır nerede?

Pahalı bir saat, lüks bir çanta ya da yüksek modelli bir telefon yalnız kişisel kullanım eşyası olabilir. Kanunda eşyanın değerine bağlı bir üst sınır yoktur; ölçüt kullanım amacıdır. Ancak bir eşya bir yatırım aracı gibi alınmış, saklanmış ve zaman içinde değer kazanacağı düşünülerek tutulmuşsa, hâkim bunu kişisel kullanım olarak görmeyebilir. Koleksiyon amacıyla tutulan değerli saatler bu gruba girebilir.

Burada hâkimin takdiri devreye girer. Takdir, eşyanın niteliği, eşin yaşam tarzı, malın edinildiği sıradaki gelir seviyesi ve eşyanın günlük kullanımına bakılarak oluşur. Belge ve tanık beyanı bu değerlendirmeyi şekillendirir.

Eşin hediye ettiği eşya kime ait?

Evlilik içinde eşler birbirine hediye alabilir. Yıl dönümünde eşe alınan kolye ya da doğum gününde verilen saat gibi eşyalar, alınan eşin kişisel kullanımına yarıyorsa kişisel mal olarak değerlendirilebilir. Kanun, karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerleri de kişisel mal saydığından (TMK m. 220/2), hediye olan eşya hem karşılıksız kazanma hem kişisel kullanım yönünden korunur. Olağan hediyeler çerçevesinde bu kabul daha güçlüdür. Çok yüksek değerli hediyelerde ise dosyaya göre ayrıca değerlendirme gerekebilir.

Düğünde takılan ziynet eşyaları ayrı bir konudur. Uygulamada düğünde kadına takılan ziynetlerin kural olarak kadına ait sayıldığı kabul edilir; ziynetin geri alınması veya karşılığının istenmesi ayrı bir dava konusudur ve ziynet eşyası alacağı davası yazısında anlatılıyor. Çeyiz eşyası ise çeyiz ve kişisel eşya davası yazısında ele alınıyor.

Eşyanın kime ait olduğu nasıl ispat edilir?

Kanunun ispat kuralı burada da geçerlidir. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse bunu ispat etmekle yükümlüdür; eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır (TMK m. 222). Kişisel kullanım eşyalarının çoğu için ispat zorluğu yaşanmaz, çünkü eşyanın kime ait olduğu ve kimin kullandığı genellikle ortadadır. Ancak değerli eşyalarda ve tartışmalı durumlarda belge gerekebilir.

İspat için şu delillere başvurulabilir: satın alma faturası ve ödeme dekontu, eşyanın üzerindeki kişisel işaretler, eşyayla birlikte çekilmiş fotoğraflar, hediye mesajları, tanık anlatımı. Özellikle kayıt altına alınmamış küçük eşyalarda tanık ve fotoğraf öne çıkar. Sorunun daha geniş çerçevesi için kişisel mal iddiası için gereken belgeler yazısı kullanışlıdır.

Eşyaları geri almak: pratik adımlar

Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır (TMK m. 226/1). Bu hüküm kişisel eşyanızın diğer eşte kalması durumunda teslimini istemenizin dayanağıdır. Pratikte ilk adım, eşyaların listesini yazmaktır: giysiler, kişisel belgeler, elektronik cihazlar, takılar. Her kalemin yanına kısa bir not ve mümkünse fotoğraf eklemek ileride tartışmayı azaltır.

Anlaşma mümkünse eşyalar karşılıklı olarak teslim edilir. Anlaşma yoksa dava sürerken taleplerinizi dilekçeyle bildirebilirsiniz. Eşyalar eşin elindeyse ve kaybolma ihtimali varsa, bazı durumlarda geçici koruma talebi gündeme gelebilir. Bu konu boşanma sürecinde kişisel eşya ve belgeleri kolluk eşliğinde alma yazısında ayrıca ele alınıyor.

Kişisel eşya kişisel mal olunca hesaplamada ne değişir?

Kişisel mal sayılan eşya, artık değer toplamına girmez. Artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m. 231). Kişisel kullanım eşyası bu toplamdan çıktığı için eşin payı olan yarı hesaplanırken o eşyanın değeri hiç yer almaz. Bu yüzden bir eşin çok sayıda ya da pahalı kıyafet ve aksesuarı varsa, bunların değeri diğer eşin katılma alacağını artırmaz; aynı şekilde diğer eşin kişisel eşyaları da hesabı büyütmez.

Kişisel ile edinilmiş mal ayrımı, mal rejiminin sona erdiği andaki duruma göre yapılır (TMK m. 228). Boşanma davasında rejim, boşanmaya karar verilmesi hâlinde dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Dava tarihinden sonra alınan bir telefon ya da kıyafet ise zaten mal rejimi hesabının dışında kalır.

Dava sürerken eşyalara ne olur?

Boşanma davası açıldıktan sonra eşyalar çoğu zaman iki ev arasında dağılır. Biri çıkarken kendi eşyalarını alır, diğeri evde kalan eşyaları kullanmaya devam eder. Bu dönemde en sık karşılaşılan sorun, eşin kişisel eşyalarını teslim etmemesi, saklaması ya da zarar vermesidir. Bu davranışa karşı ilk yol, yazılı olarak eşyaların iadesini istemektir. Mesaj ya da noter ihtarı ile yapılan istek, ileride dava dosyasına delil olarak girebilir.

Eşyalar teslim edilmezse, malın aidiyeti uyuşmazlık konusuysa ayrı bir dava gündeme gelebilir. Aile mahkemesi boşanma davasına bakarken kişisel eşyaya ilişkin taleplerin nasıl değerlendirileceği dosyanın durumuna göre değişir. Eşyaların değerinin çok yüksek olmadığı hâllerde, anlaşarak eşyaları karşılıklı teslim etmek çoğu zaman dava yoluna göre daha hızlı ve az maliyetli sonuç verir.

Eşya listesini dava başlamadan önce hazırlamak, hangi kalemin kimde kaldığını sonradan tartışmasız göstermeye yarar. Listeyi iki taraf birlikte imzalarsa daha da sağlam olur.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Eşlerden Selin ve Murat boşanma davası sürerken ayrı evlere geçmiş. Selin’in giysileri, kişisel telefonu ve evlenmeden önce edindiği kol saati ortak evde kalmış. Murat ise ev dolabından Selin’in yatırım için aldığı altın külçelerini ayırmış. Selin giysilerini, telefonunu ve saatini kişisel mal olarak talep edebilir; bunlar yalnız kendi kullanımına yarar ve bazıları evlilikten önce edinilmiştir. Külçe altına gelince, bu mal yalnız kişisel kullanıma yarayan bir eşya olmadığından, hangi kesime yazılacağı edinim kaynağına bakılarak belirlenir. Eğer külçeler evlilik içindeki maaş birikiminden alındıysa edinilmiş mal sayılır ve artık değer hesabına girer. Bu örnekte sonucun ne olacağını önceden söylemek doğru olmaz; belgelere bakmak gerekir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, ev eşyasını kişisel kullanım sanmaktır. Ortak kullanılan eşyalar kişisel mal olmaz. İkinci hata, yatırım mücevherini kıyafet gibi görmek; kanun “yalnız kişisel kullanım” dediği için yatırım aracı ayrı değerlendirilir.

Üçüncü hata, fatura ve fotoğraf gibi delilleri saklamamaktır. Dördüncü hata, eşyayı eşin evinde bırakıp dava açılana kadar listelememektir. Beşinci hata, değerli bir eşyayı hediye diye tutup eşin bunu borç ya da emanet olarak sunmasına karşı belge toplamamaktır.

Kişisel malların genel listesi için boşanmada kişisel mallar nelerdir yazısına, hesabın bütünü için katılma alacağı nasıl hesaplanır yazısına bakabilirsiniz.

Eşyalarınızın durumunu birlikte değerlendirelim

Kişisel kullanım eşyalarının kapsamı, eşyanın cinsine, kullanım amacına ve değerine göre dosyadan dosyaya değişir. Elinizdeki eşyaların kişisel mal sayılıp sayılmayacağını, belgelerinizi ve durumunuzu görmeden net söylemek mümkün değildir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; ayrıntılar için iletişim sayfasını, genel bilgi için aile hukuku sayfasını kullanabilirsiniz.