Konut Kredisinde İki Eş Borçluysa Boşanmada Evi Alan Eş Borcu Üstlenebilir mi?

Boşanma protokolünün ya da kesinleşen kararın en çok yanlış anlaşılan maddelerinden biri kredi maddesidir: “Ev B’ye kalır, B krediyi ödemeyi üstlenir.” Bu cümle eşler arasında bağlayıcı olabilir; ama bankaya karşı kendiliğinden bir sonuç doğurmaz. Bankanın alacağı bakımından kredi sözleşmesinde yer alan herkes borçlu olmaya devam eder, ta ki banka borç devrine rıza gösterip diğer eşi borçtan kurtarana kadar.

Neden banka protokolle bağlı değil?

Banka, boşanma protokolünün tarafı değildir. Borçlar hukukunun temel ilkesi sözleşmenin yalnız tarafları arasında sonuç doğurmasıdır. Eşlerin kendi aralarında yaptıkları paylaşım, bankanın alacak hakkını kendiliğinden sınırlayamaz.

Türk Borçlar Kanunu’nda bu durum iki ayrı mekanizmayla açıklanır. Birincisi iç üstlenme sözleşmesidir: borçlu ile iç üstlenme sözleşmesi yapan kişi, borcu bizzat ifa ederek veya alacaklının rızasıyla borcu üstlenerek borçluyu borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girer (TBK m. 195/1). Borçlu, iç üstlenme sözleşmesinden doğan borçlarını ifa etmedikçe diğer tarafın yükümlülüğünü yerine getirmesini isteyemez. Borçlu henüz kurtarılmamışsa, diğer taraftan güvence isteyebilir (TBK m. 195/2-3). Eşler arasındaki protokol maddesi çoğunlukla bu niteliktedir.

İkincisi dış üstlenme sözleşmesidir: borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve eskisinin borcundan kurtulması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak sözleşmeyle olur (TBK m. 196/1). Banka bu sözleşmenin tarafı olmadan borç devri yoktur. Yani eşlerin iç anlaşması, ancak banka devri kabul ettiğinde bankaya karşı da geçerli hâle gelir.

Bankanın rızası nasıl verilir?

Kanuna göre iç üstlenme sözleşmesinin üstlenen veya onun izni ile borçlu tarafından alacaklıya bildirilmesi, dış üstlenme sözleşmesinin yapılmasına ilişkin bir öneri anlamına gelir (TBK m. 196/2). Alacaklının kabulü açık ya da örtülü olabilir. Alacaklı, çekince ileri sürmeksizin üstlenenin ifasını kabul eder veya onun borçlu sıfatıyla yaptığı başka bir işleme rıza gösterirse, borcun üstlenilmesini kabul etmiş sayılır (TBK m. 196/3). Öneriyi alacaklı her zaman kabul edebilir; ancak üstlenen veya önceki borçlu, kabul için bir süre koyarsa ve alacaklı süre bitimine kadar susarsa öneri reddedilmiş sayılır (TBK m. 197/1).

Burada önemli bir ayrım var: bankanın sessiz kalması rıza anlamına gelmez; kabul için süre konulmuşsa ve banka süre bitimine kadar susarsa öneri reddedilmiş sayılır (TBK m. 197/1). Bu nedenle borcu devralacak eşin bankaya yazılı başvuru yapması ve bankanın cevabını belgelemesi yararlıdır. Kanun bankayı bu başvuruyu olumlu sonuçlandırmaya zorlamadığı için, devir mümkün olmayabilir ve ortak borç olduğu gibi devam edebilir.

Evi alan eş krediyi ödemezse ne olur?

Banka, kredi sözleşmesinde borçlu olarak görünen herkese başvurabilir. Birden çok borçludan her biri, alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmayı kabul ettiğini bildirirse müteselsil borçluluk doğar (TBK m. 162/1). Kredi sözleşmesinde iki eş de müşterek ve müteselsil borçlu olarak imza atmışsa, banka borcun tamamını dilediği eşten isteyebilir (TBK m. 163/1).

Ödemeyi yapan eş, kendisine düşen paydan fazlasını ödediğinde diğer borçlulardan fazlasını isteme hakkına sahip olur ve borçlulardan her biri, aksi kararlaştırılmadıkça veya ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça, eşit paylarla sorumludur (TBK m. 167). Ancak protokolde “borcun tamamını B ödeyecek” yazıyorsa, iç ilişkide payın nasıl dağıldığı protokole göre belirlenir. Bu nedenle borcu üstlenmeyen eşin, ödemeyi yapmak zorunda kaldığı durumda geri isteme hakkı baştan açıkça yazılmalıdır.

Mal rejimi hesabıyla ilişkisi

Mal rejimi tasfiyesi bakımından kredi borcu, ilişkin olduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230/2). Ev hangi eşin edinilmiş malı olarak hesaba girecekse, o eve ilişkin kalan kredi borcu da kural olarak aynı eşin artık değerinden düşülür; çünkü artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılarak bulunur (TMK m. 231). Yani evi alan eşin borcu üstlenmesi, mal rejimi hesabında tutarlı bir ekonomik denge sağlar. Bu denge ancak bankaya karşı da gerçekleşirse tam anlamıyla tamamlanır.

Hesabın ayrıntıları için kredili konutta ödenmiş taksitler ve kalan borç yazısına bakabilirsiniz. Protokoldeki borç maddesi örnekleri için boşanma protokolünde kredi ve borç maddesi ile protokoldeki kredi borcu bankaya karşı geçerli mi sayfaları da okunabilir.

Hâkimin onayı bankayı bağlar mı?

Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmasını onaylar; hâkim onaylamadıkça bu anlaşmalar geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Onay, eşler arasında anlaşmanın geçerliliğini sağlar. Banka ise kararın tarafı değildir. Boşanma kararı ya da protokol onayı, bankayı borçlu değişikliğine zorlamaz. Bu fark, protokolü imzalarken kredi maddesine neden özel önem verilmesi gerektiğini gösterir.

Anlaşmalı boşanmanın şartlarını hatırlamak isterseniz anlaşmalı boşanma şartları yazısı ve genel protokol hazırlığı için anlaşmalı boşanma protokolü yazısı kullanışlıdır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Selin ve Burak evlilikleri sırasında bir daire almış, konut kredisini ikisi birlikte çekmiştir; kredi sözleşmesinde ikisi de borçlu görünür. Boşanma protokolünde dairenin Burak’a kaldığı, kalan kredinin de Burak tarafından ödeneceği yazılmıştır. Hâkim protokolü onaylamıştır.

Burak üç ay sonra taksitleri aksatır. Banka, sözleşmede borçlu olarak yer alan Selin’e de ödeme çağrısı gönderebilir; çünkü kredi sözleşmesindeki borçlu sıfatı protokolle kendiliğinden kalkmamıştır. Selin, Burak’a karşı iç anlaşmaya dayanarak kurtarılmayı ya da güvence verilmesini isteyebilir; ödemek zorunda kalırsa ödediği miktar için Burak’a başvurabilir. Selin baştan bankaya başvurup borç devrini istemiş ve banka bunu kabul etmiş olsaydı, durum değişirdi. Bu örnekte dosyanın sonucu, kredi sözleşmesinin içeriğine ve ödemelerin seyrine bağlıdır.

Protokole ve sürece neler eklenmeli?

Aşağıdaki hususlar, kredi maddesini ayrıntılı yazmak isteyenler için yol gösterir:

• Borcu devralacak eşin bankaya yapacağı devir başvurusunun tarihi ve bankanın kabul etmemesi hâlinde ne olacağı.
• Bankanın devre rıza göstermemesi durumunda ödemenin hangi hesaptan, kimin tarafından, hangi tarihte yapılacağı.
• Gecikme hâlinde diğer eşe derhâl bildirim yapılması ve belgelerin paylaşılması.
• Ödeme yapılmazsa diğer eşe tanınacak geri isteme ve güvence hakkı.
• Tapu devri yapılacaksa ipotek durumu ve bankanın tapu işlemleri için vereceği izin; konut üzerindeki aile konutu şerhi de bu aşamada önem kazanır.
• Kredi ek hesap, kefil, kredi hayat sigortası gibi bağlı sözleşmelerin akıbeti.

Kredi bir kefile dayanıyorsa, borçlunun değişmesi hâlinde borcun güvencesi olarak rehin veren üçüncü kişinin ve kefilin sorumlulukları, ancak onların borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza göstermeleri hâlinde devam eder (TBK m. 198/2). Evli bir kişi kefil olacaksa, diğer eşin yazılı rızası gerekir (TBK m. 584).

Banka devre yanaşmazsa hangi yollar kalır?

Banka borç devrine rıza göstermezse protokolün kredi maddesi tamamen değersiz hâle gelmez; yalnız bankaya karşı etkisiz kalır. Eşler bu durumda birkaç yoldan birini seçebilir. Evi alan eş, kendi adına yeni bir kredi kullanarak eski krediyi kapatabilir; böylece eski sözleşme sona erer ve diğer eş borçtan kurtulur. Ev satılıp kredi kapatıldıktan sonra kalan para paylaşılabilir; bu seçenekte evin kimde kalacağı sorusu ortadan kalkar. Üçüncü olarak, borç ortak kalmaya devam eder ve eşler ödeme düzenini, güvence ve bilgi verme yükümlülüklerini protokolde ayrıntılı yazar. Bu üçüncü yol, diğer eş açısından en riskli olanıdır; çünkü ödemeler aksarsa bankaya karşı sorumluluğu sürer.

Hangi yolun seçileceği, ailenin ekonomik durumuna, evin değerine ve borç miktarına bağlıdır; hangisi uygun olursa olsun, protokole yazılacak her adımın tarihi ve sorumlusu belli olmalıdır. Hâkimin onayı, ödemelerin uygulanmasını izleyen bir mekanizma değildir. Bu nedenle iç anlaşmayı hazırlarken, uygulanamaz bir hükmün sonradan yeni bir uyuşmazlığa dönüşebileceğini düşünmek gerekir.

Eşin kefaleti ve rızası

Kredi, birlikte çekilmek yerine tek eşin adına kullanılmış, diğer eş kefil olarak imzalamış olabilir. Kanun, evli bir kişinin kefil olabilmesi için diğer eşin yazılı rızasını arar; bu rıza sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olmalıdır (TBK m. 584/1). Rıza yoksa kefalet geçerli olmayabilir; ticari işletme sahibinin işletmeyle ilgili kefaleti gibi bazı hâllerde ise eşin rızası aranmaz (TBK m. 584/3). Bu değerlendirme sözleşmenin biçimine, eşlerin ayrı yaşama hakkı doğup doğmadığına ve mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı bulunup bulunmadığına göre yapılır. Kefaletin geçersizliğini ileri sürmeyi düşünen eş, kredi dosyasının tamamını incelemeden hareket etmemelidir.

Sık yapılan hatalar

• Protokolün bankayı bağladığını sanmak. En yaygın yanılgı budur; banka ile yazışılmadıkça borç ortak kalır.
• Bankaya hiç başvurmamak. Devir başvurusunun yapılmaması, rızanın alınmaması anlamına gelir.
• Ödemeleri yalnız sözlü takip etmek. Dekont ve hesap ekstreleri saklanmalıdır.
• Kredi notunu düşünmemek. Ortak borçta gecikme her borçluyu ilgilendirir.
• Tapu devrini yapıp ipotek konusunu atlamak. İpotek tapuda duruyorsa banka ile iletişimi netleştirmek gerekir.

Sizin kredi dosyanız için

Kredi sözleşmesi, ipotek durumu ve protokol taslağı birlikte okunduğunda hangi adımın hangi sırayla atılacağı netleşir. Dosyanız ayrıntıya bağlıdır; telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler yer alıyor; genel bilgi için aile hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.