Çocuğu Olmayan Çiftler İçin Anlaşmalı Boşanma Protokolü Ne İçermeli?

Çocuğunuz yoksa boşanma protokolünün gövdesi, ağırlıklı olarak mal, para ve konut konularından oluşur. Kanun, anlaşmalı boşanmada hâkimin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmasını ister (TMK m. 166/3); çocuk yoksa ikinci başlık kendiliğinden düşer ve mali sonuçlar protokolün esas konusu olur. Bu başlıkların her birini ayrı ayrı ve açık yazmak, ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların önemli kısmını önler.

Protokol çocuksuz çiftte neden daha sade, ama daha dikkatli olmalı?

Çocuk olmadığında velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi konular gündemden çıkar. Bu, protokolün kısa olabileceği anlamına gelir; ama hata payı azalmaz. Çünkü mali konuların hepsi iki taraf arasında kalır ve çocuğun yararı gibi ayrı bir ölçü devreye girmez. Tarafların kendi çıkarlarını açıkça yazması gerekir. Hâkim yine de tarafları bizzat dinler ve protokolü uygun bulmayabilir; gerekli gördüğü değişiklikleri yapar, tarafların kabulü hâlinde boşanmaya hükmeder (TMK m. 166/3). Ayrıca boşanmanın yan sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5).

Anlaşmalı boşanmanın ön koşulu, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasıdır. Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi gerekir. Bu şartların ayrıntısı için anlaşmalı boşanma şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Mal rejimi: ne paylaşılacak, hangi tarihe göre?

Kanuna göre eşler arasında aksi kararlaştırılmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m. 202). Bu rejimde her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236) ve rejimin sona erdiği sırada mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Kişisel mallar ayrıca korunur; örneğin evlenmeden önce edinilen veya miras yoluyla gelen mal kişisel maldır (TMK m. 220). Protokolde bu ayrımın dikkatle yapılması gerekir; hangi malın kişisel, hangisinin edinilmiş mal sayıldığı, ödeme tutarını etkiler.

Evlilik 1 Ocak 2002’den önce yapıldıysa farklı bir durum söz konusudur: eşler yürürlük tarihine kadar tabi oldukları rejimle devam eder; bir yıl içinde başka rejim seçilmezse bu tarihten sonrası için yasal rejim kabul edilmiş sayılır (4722 sayılı Kanun m. 10). Uzun süreli evliliklerde hesap bu yüzden iki döneme ayrılabilir. Hangi tarihin esas alınacağını protokolde açıkça yazmak gerekir.

Protokolde mal rejimi tasfiyesini ele almak mümkündür; alınmazsa konu ayrı bir mal rejimi tasfiyesi davasına kalabilir. Mal rejiminin ne zaman sona erdiği ve tasfiyenin nasıl işlediği ayrı bir konudur; ayrıntı için boşanmada kişisel mallar yazımızdan başlayabilirsiniz.

Tazminat ve nafaka: hangi haklardan vazgeçiliyor?

Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf uygun bir maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf da kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m. 175).

Protokolde taraflar bu haklardan vazgeçebilir ya da bir bedel kararlaştırabilir. Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan ya da irat biçiminde ödenebilir; manevi tazminat ise irat biçiminde ödenemez (TMK m. 176). Karşılıklı feragat yazıyorsanız, her iki tarafın da hangi haktan vazgeçtiğini ve karşılığında ne aldığını açık yazın. Yalnızca “tazminat ve nafaka istemiyoruz” gibi kısa bir ifade, ileride tartışma yaratabilir. Anayasa Mahkemesi Haziran 2026’da yoksulluk nafakasındaki “süresiz olarak” ibaresinin iptaline karar vermiştir; iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre içinde yasama düzenlemesi beklenmektedir. Bu süre içinde mevcut hüküm uygulanır; kesinleşmiş nafaka kararları kendiliğinden kalkmaz. Süreç netleşene kadar nafaka maddesini daha dikkatli yazmak yerinde olur.

Soyadı, ortak konut ve borçlar

Soyadı konusu protokolde kolayca atlanır. Boşanma hâlinde kadın evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur ama evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; kocanın soyadını kullanmakta menfaati bulunan kadın, bu menfaati ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkimden izin isteyebilir (TMK m. 173). Protokolde bu konuda bir uzlaşı varsa yazılması iyidir.

Ortak konut için en kritik soru, evin kime kalacağı ve diğer tarafa ne ödeneceğidir. Aile konutu söz konusuysa, eşlerden biri diğer eşin açık rızası olmadan konutu devredemez (TMK m. 194). Protokolde devir kararlaştırılıyorsa tapu işlemi ve bedelin ödeme şekli ayrı ayrı yazılmalıdır. Evlilik içinde çekilen krediler, ortak borçlar ve kefaletler ise banka ile yapılan sözleşmelere bağlıdır; protokol, bankayı otomatik olarak bağlamaz. Bu konuda boşanma protokolündeki kredi borcu bankaya karşı geçerli mi yazımıza göz atabilirsiniz.

Araç, ev eşyası ve ziynet gibi taşınırlar için liste yapmak işe yarar. Hangi eşyanın kimde kalacağı, teslim tarihi ve yeri yazıldığında uygulama kolaylaşır. Çeyiz ve kişisel eşyaların iadesi konusunda boşanmada çeyiz ve kişisel eşyaların iadesi yazısı yardımcı olur.

Miras, yargılama gideri ve diğer küçük başlıklar

Boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybederler (TMK m. 181). Bu konuda protokole yazılacak bir şey yoktur; ama eşlerin vasiyet ya da sigorta lehtarlığı gibi düzenlemeleri güncellemesi gerekir.

Protokolde yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kim tarafından karşılanacağı da yazılır. Bu konuda protokolde dava masrafı ve vekâlet ücreti maddesi yazısını inceleyebilirsiniz.

Ödeme zamanı, taksit ve teslim: uygulamayı baştan düşünün

Protokolde yalnızca “şu kadar ödenecek” demek yetmez. Ödemenin hangi tarihte, hangi hesaba ve hangi biçimde yapılacağı, taksit varsa her taksidin tarihi, gecikme hâlinde ne olacağı yazılırsa uygulama kolaylaşır. Taşınmaz devri varsa tapu işleminin hangi tarihe kadar yapılacağı ve masrafların kim tarafından karşılanacağı ayrı ayrı belirtilmelidir. Eşyanın teslimi için gün, saat ve yer yazmak, sonradan çıkabilecek küçük anlaşmazlıkları önler.

Hâkim onayıyla karara geçen madde, uygulanmadığında icra yoluyla istenebilir. Para borcu için ilamlı takip, eşya teslimi için teslim emri gibi yollar vardır; bunları boşanma protokolüne uymayan eşe karşı icra yolları yazımızda anlattık. Ancak karara girmemiş bir madde bu yolla istenemez; bu yüzden protokolün hâkim önünde okunduğu duruşmada maddelerin tam olarak onaylandığından emin olmak gerekir.

Duruşma günü: hâkim mali konuda ne sorabilir?

Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinler. Boşanma iradenizin serbest olup olmadığını, protokolü okuyup anlayıp anlamadığınızı ve mali maddeleri bilerek kabul edip etmediğinizi sorabilir. Çocuk yoksa mal, nafaka, tazminat ve konut gibi mali maddeler öne çıkar. Protokolde bir tarafa ağır gelen ya da anlaşılması güç bir madde varsa hâkim açıklama isteyebilir; uygun görmediği kısımlarda değişiklik önerir, tarafların kabulü hâlinde boşanmaya hükmeder (TMK m. 166/3).

Duruşmadan önce protokolün her maddesini kendi cümlelerinizle açıklayabilecek durumda olmanız önemlidir. Duruşmada izleyeceğiniz sıra için anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazısına bakabilirsiniz.

Eşlerden biri çalışmıyorsa ne değişir?

Evlilik boyunca bir eş çalışmayıp ev ve bakım işlerini üstlenmişse mali tablo dengesizleşir. Böyle bir durumda yoksulluk nafakası, katılma alacağı ve tazminat konuları birlikte düşünülmelidir. Yoksulluk nafakası için boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olma ve kusurun daha ağır olmaması şartı aranır (TMK m. 175). Protokolde nafakadan feragat edilecekse, bunun karşılığında bir bedel ya da mal paylaşımı yazılıp yazılmayacağı önceden düşünülmelidir. Bu konuyu çalışmayan eşin olduğu anlaşmalı boşanma protokolü yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Çocuğu olmayan Eş A ve Eş B altı yıllık evliliklerini anlaşmalı sonlandırmak istiyor. Ortak konut A’nın evlilik içinde aldığı bir daire. B, evlilik boyunca çalışmış ve tasarruf yapmış. A, evliliğin başında annesinden miras kalan bir araziye sahip.

Protokolde şu başlıklar sıralanabilir: araziye A’nın kişisel malı olduğu için dokunulmayacağı, dairenin edinilmiş mal olarak değerlendirilerek B’ye ne ödeneceği, B’nin tasarruflarının hesabı, karşılıklı tazminat ve nafaka feragati, soyadı, eşya listesi ve kredi borcunun taksit planı. Her kalem için rakam ya da hesaplama yöntemi ve ödeme tarihi yazılır. Bu bir örnek düzendir; her dosya kendi koşullarına göre kurgulanır.

Çocuksuz protokolde sık yapılan hatalar

İlk hata, “aramızda mali bir mesele yok” diyerek protokolü iki sayfaya indirip mal rejimini hiç ele almamaktır. İkinci hata, borçları unutmaktır. Üçüncü hata, taşınmazın tapu işlemini kimin yapacağını ve masrafı kimin karşılayacağını belirtmemektir. Dördüncü hata, tazminat ve nafakayı protokolde hiç düzenlemeden “sonra dava ederiz” diye düşünmektir. Anlaşmalı boşanmada mali sonuçlar hâkimin onayladığı düzenlemeyle belirlendiği için, protokolde yer almayan tazminat ve nafakanın sonradan ayrı davayla istenip istenemeyeceği kanunda açıkça düzenlenmemiştir ve talebin dinlenmeme riski vardır; istenebilse bile bir yıllık süre boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işler (TMK m. 178). Bu hakları istiyorsanız protokole yazın.

Daha ayrıntılı bir kontrol listesi için anlaşmalı boşanma protokolü rehberi ve protokolde sık yapılan hatalar yazılarına bakabilirsiniz. Protokolün noterde yapılıp yapılamayacağını merak ediyorsanız boşanma protokolü noterde yapılabilir mi yazısı sorunuzu cevaplar.

Kendi protokolünüz için destek almak isterseniz

Mal varlığı, borç ve konut durumu eşler arasında çok farklı olabilir; bu nedenle şablon bir metin eksik kalabilir. Durumunuzu anlatmak için büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler yer alıyor; boşanma sürecine genel bakış için aile hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; sizin dosyanız için sonuç, belgelerin ayrıntılı incelenmesine bağlıdır.