Eşim Anlaşmalı Boşanma Teklif Etti: İmzalamadan Önce Nelere Bakmalıyım?

Eşiniz size “anlaşmalı boşanalım” dediyse ve elinize bir protokol tutuşturduysa, karşınızdaki asıl soru boşanıp boşanmamak olmayabilir. Çoğu zaman asıl soru, o kâğıtta yazan şartlarla boşanmanın sizin için ne anlama geldiğidir. İmza attığınız metin hâkim onayından geçince karara girer ve yıllarca uygulanır.

Aşağıda protokolü maddelere ayırarak, her biri için kendinize sormanız gereken soruları anlatıyoruz. Önce hukuki çerçeveyi, sonra protokolde bakmanız gereken konuları, en sonda da imzayı geciktirmenin yolunu ele alıyoruz.

Teklifi kabul etmek zorunda mısınız?

Hayır. Anlaşmalı boşanmanın şartı, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesidir ve evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Hâkimin ayrıca tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve mali sonuçlar ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m. 166/3). Bu, teklifi reddetme, değiştirme ya da zaman isteme hakkınızın kanuni zemini.

Teklifi reddetmeniz boşanmayı engellemez; eşiniz çekişmeli dava açabilir ve boşanma sebebini ispatlaması gerekir. İki yolun farkını anlaşmalı mı çekişmeli mi boşanma yazısında anlattık. Eşinizin boşanma iradesinin sizin karar sürecinizi baskılamaması önemlidir.

Çocuğun durumu: velayet, görüşme ve nafaka

Çocuk varsa protokolün en kritik bölümü burasıdır. Şunlara bakın: Çocuk kimde kalacak? Diğer ebeveynle görüşme günleri, saatleri, bayram ve yaz tatili düzeni açık mı? Çocuk için ödenecek nafaka yazılmış mı, ne zaman, kimin hesabına ödenecek? Çocuğun eğitimi ya da sağlığı için ek masraflar ayrıca düzenlenmiş mi?

Velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). Çocuğun bakım ve eğitim giderlerinden doğan yükümlülük ana ve babada devam eder ve çocuğun ergin olması hâlinde bile eğitimi sürüyorsa devam edebilir (TMK m. 328). Bu nedenle çocuk nafakasını “gerek yok” diye geçen bir madde sizi korumaz; hâkim de böyle bir maddeyi çocuğun menfaati açısından denetler. Çocuğa ilişkin maddelerin sınırı için çocuğun menfaatine aykırı boşanma protokolü maddeleri yazısına bakın.

Nafaka ve tazminat maddeleri

Protokolde nafakadan ve tazminattan vazgeçme maddesi varsa, bunun ne anlama geldiğini anlayın. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174).

Nafaka kurumunda güncel bir gelişme de var: Anayasa Mahkemesi Haziran 2026’da TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresinin iptaline karar vermiştir; iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre içinde yasama düzenlemesi beklenmektedir. Bu süre içinde mevcut hüküm uygulanır; kesinleşmiş nafakalar kendiliğinden kalkmaz. Protokolde nafaka alacaksanız, bu gelişmeyi ve nafakanın hangi şartlarda sona ereceğini bilerek yazılı süreyi, artış esasını ve ödeme biçimini gözden geçirin. Nafakanın yeniden evlenme hâlinde kendiliğinden kalktığını, fiilen evliymiş gibi yaşama hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılabildiğini unutmayın (TMK m. 176).

Nafakadan ve tazminattan vazgeçecekseniz hâkim önünde bunun gerekçesini sorabilir. Vazgeçmenin bir karşılığı var mı, yoksa baskıyla mı yapılıyor? Hâkim iradenin serbest olup olmadığına bakar. Ayrıntılı bilgi için anlaşmalı boşanmada yoksulluk nafakasından feragat ve boşanma protokolünde “hiçbir şey talep etmiyoruz” yazarsa başlıklı yazılara göz atabilirsiniz.

Mal paylaşımı: asıl ayrıntı burada

Mal rejimi sözleşmesi yapılmamışsa kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m. 202 vd.); 1 Ocak 2002’den önce kurulan evliliklerde de bu rejim o tarihten itibaren geçerlidir, öncesi için mal ayrılığı esas alınır (4722 sayılı Kanun m. 10). Mal rejimi boşanmaya karar verilirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Tasfiyede edinilmiş mallar rejimin sona erdiği andaki durumlarıyla, değerleri ise tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Protokolün bu bölümüne bakarken şunları sorun:

• Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, sigorta ve emeklilik birikimleri tek tek listelenmiş mi?
• Her mal için kime kaldığı ve devrin ne zaman, nasıl yapılacağı yazılı mı?
• Ortak borç veya kredi varsa kim ödeyecek, bankaya karşı durum ne olacak?
• “Mal rejiminden doğan tüm alacaklar karşılıklı sona ermiştir” gibi geniş bir vazgeçme ifadesi var mı?
• Eşin gelir ve mal varlığına ilişkin bilgi eksiklikleriniz var mı?

Son soru önemli. Eşinizin neye sahip olduğunu bilmeden vazgeçme yazarsanız, sonradan ortaya çıkan bir mal için dava açma hakkınızı kaybedebilirsiniz. Katılma alacağı ve değer artış payı çoğunlukla boşanma davasından ayrı bir mal rejimi tasfiyesi davasında istenir; protokolde bunu saklı tutan bir hüküm mümkündür. Bu konuyu boşanma protokolünde mal rejimi tasfiyesi saklı tutulursa yazısında anlattık.

Eşinizin mali durumunu nasıl öğrenirsiniz?

Mal paylaşımı ve nafaka maddelerini değerlendirmek için eşinizin gelirini ve mal varlığını bilmeniz gerekir. Kendi adınıza kayıtlı malları ve borçları zaten görebilirsiniz; ama eşinizin kayıtlarına doğrudan ulaşmanız sınırlıdır. Bu durumda en pratik yol, protokol görüşmesi sırasında eşinizden belge istemektir: tapu kayıtları, araç ruhsatı, banka hesap özetleri, maaş bordroları, kredi ve borç belgeleri. Eşiniz bu belgeleri vermekten kaçınıyorsa, mali durumu görmeden imza atmanın riskini ayrıca tartmanız gerekir.

Belgeler eksik kalırsa iki seçenek vardır. Birincisi, protokole mal rejiminin tasfiyesini saklı tutan bir hüküm koymaktır; böylece boşanma kararı çıksa bile mal paylaşımı ayrıca istenebilir. İkincisi, eşinizin bilgi vermediği bir dosyada anlaşmalı yolun uygun olup olmadığını yeniden düşünmektir; çünkü çekişmeli dava, mahkeme aracılığıyla bilgi toplama imkânı verir. Hangisinin sizin için uygun olduğu, malların türüne ve tutarına, evlilik süresine ve eşinizin tutumuna bağlıdır.

Çalışmayan veya düşük gelirli eş için ayrı bir not düşelim: edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236). Bu hakkın protokolde nasıl karşılanacağı ya da hangi gerekçeyle başka biçimde düzenlendiği açık yazılmalıdır. Çalışmayan eşin protokoldeki durumu için anlaşmalı boşanmada eşlerden biri çalışmıyorsa protokol yazısı yararlı bir kaynak.

Ev, eşya ve yargılama giderleri

Ortak evin kime kalacağı, kira ise kimin devam edeceği, eşyaların nasıl paylaşılacağı ve evde belirli bir süre kalma hakkı varsa bunun nasıl uygulanacağı protokolde ayrı bir madde olmalıdır. Yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı da yazılmalıdır; yazılmazsa mahkeme kanuni esaslara göre karar verir. Protokolde cezai şart (uymayana ödeme yükümlülüğü) varsa, bunun miktarı ve tetikleyicisi dikkatle okunmalıdır.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Deniz altı yıllık evli, iki çocuğu var ve çalışmıyor. Eşi bir akşam protokol taslağı getiriyor; taslakta çocukların velayeti Deniz’de, nafaka çocuklar için yazılmış, Deniz için yoksulluk nafakası talep edilmeyecek, ev eşin adına kalacak ve “mal rejiminden doğan tüm alacaklar karşılıklı olarak sona ermiştir” deniyor. Deniz çalışmıyor ve eşinin gelirini tam bilmiyor.

Bu taslağı imzalamadan önce Deniz’in şu soruları sorması mantıklı olur: Ev gerçekten sadece eşin adına mı edinilmiş? Eşin banka hesapları ve birikimleri nedir? Deniz çalışmadan ev işi ve çocuk bakımıyla evliliğe katkı yaptıysa mal rejimi hesabında bunun karşılığı olmalı mı? Yoksulluk nafakasından vazgeçmenin bir karşılığı protokolde var mı? Bu soruların yanıtı bilinmeden “tüm alacaklar sona ermiştir” cümlesini imzalamak Deniz’in lehine olmayabilir. Hangi sonucun doğacağı dosyadaki gerçek verilere bağlıdır.

Hâkim onayı sizi korur mu?

Boşanma kararı için hâkimin protokolü uygun bulması şarttır ve hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m. 166/3); boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184). Ancak hâkim, her ekonomik dengesizliği düzeltmek zorunda değildir. Yetişkin ve ayırt etme gücüne sahip iki kişinin serbest iradesiyle yaptığı bir feragati, açıkça çocuğun menfaatine aykırı ya da iradeyi bozan bir durum yoksa onaylayabilir. Onaydan sonra karar kesinleşirse, boşanmadan doğan dava hakları kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğrar (TMK m. 178); mal rejimi tasfiyesi bu bir yıllık süreye tabi değildir. Yine de “sonra bakarım” yaklaşımı her zaman işe yaramaz, çünkü protokoldeki açık vazgeçmeler size karşı ileri sürülebilir.

İmzalamadan önce yapılacaklar

Protokolü hemen imzalamak yerine bir kopyasını alıp inceleme için zaman isteyin. Eşinizin gelir ve mal varlığına dair belgeleri (tapu kayıtları, araç ruhsatı, banka dökümü) istemeniz meşrudur. Protokolde anlamadığınız bir ifade varsa açıklattırın. Protokolün yeniden yazılması, hazırlık sürecinin doğal bir parçasıdır. Dengesiz bir protokolün nasıl ele alınacağını boşanma protokolü dengesiz ise düzeltilebilir mi yazısında bulabilirsiniz.

İmza sonrasında vazgeçme konusunda da bir ayrım var. Duruşmada boşanma iradenizden vazgeçerseniz anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Karar verildikten sonra ise kanunda açık hüküm yoktur; uygulamada hüküm kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönülebileceği kabul edilir ve bu dönüş, kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi içinde yapılacak başvuruda açıkça yazılmalıdır (HMK m. 345). Süre kaçarsa karar kesinleşir. Sonrası için anlaşmalı boşanma kararı verildikten sonra vazgeçmek yazısına bakın.

Teklifi aldıktan sonra kendi dosyanızı konuşmak

Eşinizin teklifi bir fırsat da olabilir, bir tuzak da; hangisi olduğu protokolün içeriğine ve sizin durumunuza bağlı. İmza atmadan önce durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Aile hukukundaki diğer süreçler için aile hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.