Eşin Borçlarından Sorumlu muyum? Evlilikte Borç ve Kefalet

Evlilikte eşlerden birinin borçlanması, diğer eşi de endişelendirir: eşimin kredi borcu için benim maaşıma haciz gelir mi, eşimin kredi kartı borcundan sorumlu muyum, boşanırsam onun borçları bana kalır mı? Türk hukukunda bu soruların temel cevabı, her eşin kendi borcundan sorumlu olduğudur. Ancak bu kuralın önemli istisnaları vardır. Bu yazıda evlilikte borç sorumluluğunun sınırlarını açıklıyoruz.

Temel Kural: Her Eş Kendi Borcundan Sorumludur

Evlilik, eşlerin malvarlıklarını birleştirmez. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş kendi malları üzerinde yönetim ve tasarruf hakkına sahiptir ve kendi borçlarından kendi malvarlığıyla sorumludur. Bu nedenle:

• Eşin kendi adına çektiği tüketici kredisi,
• Eşin kendi adına aldığı kredi kartının borcu,
• Eşin ticari faaliyetinden doğan borçları,
• Eşin vergi ve prim borçları

kural olarak yalnızca borçlu eşi bağlar. Alacaklılar diğer eşin mallarına bu borçlar nedeniyle haciz koyamaz.

İstisna 1: Ailenin Sürekli İhtiyaçları (TMK 188)

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 188’e göre eşlerden her biri, ortak hayat sürdükçe ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsil eder. Bu temsil yetkisinin kullanılmasından doğan borçlardan eşler müteselsilen sorumludur.

Ailenin sürekli ihtiyaçları şunları kapsar:

• Gıda ve temizlik alışverişi,
• Kira ödemeleri,
• Elektrik, su, doğalgaz, internet gibi faturalar,
• Çocukların okul ve sağlık giderleri,
• Olağan ev eşyası alımları.

Örneğin eşlerden birinin aile için market alışverişini veresiye yapması veya evin kirasını ödemek için borçlanması, bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu tür borçlar için alacaklı her iki eşe de başvurabilir.

Müteselsil sorumluluğun uygulanması için borcun gerçekten ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılmış olması ve üçüncü kişinin bu durumu bilebilecek olması gerekir.

İstisna 2: Sürekli İhtiyaçları Aşan İşlemler (TMK 189)

TMK m. 189’a göre eşlerden biri, ailenin sürekli ihtiyaçları dışında kalan konularda birliği ancak diğer eşin veya hâkimin izniyle temsil edebilir. Ancak birliğin yararının gecikmeyi kaldırmaması ve diğer eşin hastalık, yokluk veya benzeri sebeplerle rızasının alınamaması hâlinde izin aranmaz.

Örneğin eşlerden birinin diğerinin bilgisi olmadan pahalı bir araç veya lüks bir tatil satın alması, ailenin sürekli ihtiyaçlarını aşar. Bu tür işlemlerden doğan borçlar için diğer eş kural olarak sorumlu tutulmaz; üçüncü kişi, işlemin sürekli ihtiyaçları aşmadığını ve temsil yetkisinin bulunduğunu makul olarak kabul edebilecek durumda ise durum ayrıca değerlendirilir.

Temsil Yetkisinin Kaldırılması (TMK 190)

Eşlerden biri birliği temsil yetkisini aşar veya kullanmaya yetenekli olmadığını gösterirse, hâkim diğer eşin istemi üzerine temsil yetkisini tamamen veya kısmen kaldırabilir. Bu kararın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için kanunda öngörülen şekilde duyurulması gerekir. Özellikle savurgan harcamalarla aileyi borç altına sokan eşe karşı bu yol etkili bir koruma sağlar.

Kefalet ve Eşin Rızası (TBK 584)

Türk Borçlar Kanunu m. 584’e göre eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı bulunmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rızanın sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmesi gerekir.

Kanun bu kurala bazı istisnalar da öngörür; örneğin ticaret siciline kayıtlı işletme sahibinin veya ortaklarının işletmeyle ilgili kefaletleri gibi. İstisnaların kapsamı somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Eşin rızası olmadan yapılan kefalet sözleşmesi, istisnalar dışında geçersiz olabilir. Bu kural, bir eşin diğerinin haberi olmadan aileyi büyük bir riskle karşı karşıya bırakmasını önler.

Eşin Borcu İçin Ortak Konuta Haciz Gelirse

Eşin kişisel borcu nedeniyle ortak konuta haciz gelmesi durumunda, diğer eşe ait eşyaların da haczedilmesi riski doğar. Bu durumda:

• İstihkak iddiası: Haczedilen eşyanın kendisine ait olduğunu ileri süren eş, İcra ve İflas Kanunu m. 96 vd. uyarınca istihkak iddiasında bulunabilir.
• İspat: Eşyaların kendisi adına alındığını gösteren faturalar, çeyiz listeleri ve tanıklar önemlidir.
• Aile konutu: Aile konutu borçlu eşin mülkü olsa bile, haciz ve satış süreçlerinde kanunun öngördüğü sınırlar ve haczedilemezlik kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

Evde bulunan eşyaların borçlu eşe ait olduğu yönünde karineler bulunduğundan, eşyaların aidiyetine ilişkin belgelerin saklanması önemlidir.

Ortak Borçlar

Eşlerin birlikte imzaladığı kredi sözleşmeleri, birlikte açtıkları hesaplar veya birlikte üstlendikleri borçlar için her iki eş de sözleşme gereği sorumludur. Örneğin konut kredisinde eşlerden biri borçlu, diğeri müşterek borçlu veya kefil olarak imza atmışsa, alacaklı her ikisine de başvurabilir. Boşanma bu sözleşmeden doğan sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Erkek eş, eşinin bilgisi dışında birden fazla kredi kartı kullanarak şans oyunlarına para harcamış ve yüksek bir borç biriktirmiştir. Bankalar icra takibi başlatmış, icra memuru ortak konuta gelerek ev eşyalarını haczetmiştir. Kadın eş, haczedilen buzdolabı, çamaşır makinesi ve yatak odası takımının evlenirken ailesi tarafından kendisine alındığını gösteren faturalar ve çeyiz listesiyle istihkak iddiasında bulunmuştur. İcra mahkemesi, eşyaların kadına ait olduğunun ispatlanması hâlinde bunları hacizden kurtarabilir. Kadın ayrıca eşinin aileyi borç altına sokmasını önlemek için aile mahkemesinden temsil yetkisinin kaldırılmasını ve malvarlığına ilişkin tasarrufların kısıtlanmasını talep edebilir.

Borçlara Karşı Önleyici Adımlar

• Kendinize ait değerli eşyaların faturalarını ve belgelerini saklayın.
• Ortak kredilere müşterek borçlu veya kefil olarak imza atmadan önce riskleri değerlendirin.
• Eşinizin kefalet işlemlerine rıza vermeden önce borcun kapsamını öğrenin.
• Adınıza açılmış kredi ve kartları düzenli olarak kontrol edin.
• Eşin savurgan harcamaları aileyi tehlikeye sokuyorsa TMK m. 195-199 kapsamındaki önlemleri değerlendirin.

Boşanmada Borçların Durumu

Boşanma, eşlerden birinin borcunu diğerine geçirmez. Ancak borçlar mal paylaşımında önemli rol oynar:

• Edinilmiş mallarla ilgili borçlar: Artık değer hesaplanırken edinilmiş malların değerinden düşülür.
• Kişisel mallarla ilgili borçlar: Kişisel malların hesabında dikkate alınır.
• Denkleştirme: Bir mal grubunun borcu diğer mal grubundan ödenmişse denkleştirme yapılır.

Örneğin evlilik süresince alınan evin kalan kredi borcu, katılma alacağı hesabında evin değerinden düşülür. Kredilerin boşanmada nasıl değerlendirildiği hakkında boşanmada kredi ve borçların paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Evlilik, eşlerin birbirinin bütün borçlarından sorumlu olması anlamına gelmez. Ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan borçlar ve eşlerin birlikte üstlendiği yükümlülükler dışında her eş kendi borcundan sorumludur. Eşin rızası olmadan yapılan kefaletler ve temsil yetkisini aşan işlemler için de özel korumalar bulunur. Aile hukuku alanında evlilikte borç sorumluluğuna ilişkin durumunuzu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.