İş Kazası Tazminat Davası Nasıl Açılır?

İş kazaları, hem işçi hem de işveren açısından ağır hukuki sonuçlar doğurabilen olaylardır. Bu yazıda iş kazasının tanımını, işverenin sorumluluğunu ve tazminat davasının işleyişini ele alıyoruz.

İş Kazası Nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın işçinin çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda veya işverence sağlanan bir taşıtla işe geliş-gidiş sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.

İş kazasının işverence en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi zorunludur; bildirimin gecikmesi, işverenin idari para cezası ile karşılaşmasına yol açabilir.

İşverenin İş Kazasından Sorumluluğu

İşveren, işçinin sağlığını ve güvenliğini koruma borcu altındadır; bu borcun ihlali sonucu meydana gelen iş kazasından işveren kusuru oranında sorumlu tutulur. İşverenin kusuru; gerekli iş güvenliği önlemlerinin alınmaması, koruyucu ekipman sağlanmaması, eğitim verilmemesi, riskli çalışma koşullarının denetlenmemesi gibi ihmallerden kaynaklanabilir. Kusur oranı, genellikle bilirkişi (iş güvenliği uzmanı) incelemesiyle belirlenir ve işveren, işçi, üçüncü kişiler ile varsa idarenin kusur payları ayrı ayrı tespit edilir.

SGK’nın Karşıladığı Haklar ve İşverenden Talep Edilebilecek Fark

İş kazası geçiren sigortalıya veya vefatı halinde hak sahiplerine, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri gibi ödemeler yapılır. Ancak bu ödemeler, işçinin veya yakınlarının uğradığı toplam zararı karşılamayabilir. Bu durumda işçi veya hak sahipleri, SGK ödemelerinin karşılamadığı kısım için işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Bu, “rücu” değil, doğrudan işçinin/hak sahiplerinin işverene karşı açtığı bir tazminat davasıdır.

Tazminat Kalemleri

İş kazası tazminat davasında talep edilebilecek başlıca kalemler:

• Maddi tazminat (iş göremezlik zararı): İşçinin kaza nedeniyle çalışma gücünü kaybetmesinden doğan gelir kaybı; maluliyet oranı, yaşı, ücreti ve bakiye ömrü dikkate alınarak aktüeryal yöntemlerle hesaplanır.
• Destekten yoksun kalma tazminatı: İşçinin vefatı halinde, ölenin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk, anne-baba gibi yakınlarına ödenir.
• Tedavi giderleri: SGK tarafından karşılanmayan tedavi, bakım, protez, rehabilitasyon giderleri.
• Manevi tazminat: Kazazedenin veya yakınlarının çektiği acı ve elem karşılığında, işverenin kusuru, olayın ağırlığı ve tarafların ekonomik durumu dikkate alınarak hâkim tarafından takdir edilir.

Dava Süreci ve Arabuluculuk Muafiyeti

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinde açıkça arabuluculuk zorunluluğunun dışında tutulmuştur. Bu nedenle işçi veya hak sahipleri, arabulucuya başvurmadan doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir. Davada işverenin kusur oranının belirlenmesi için genellikle bir iş güvenliği bilirkişisi, maluliyet oranı için ise Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu raporu veya adli tıp incelemesi esas alınır.

Ceza Sorumluluğu ile İlişkisi

İş kazasının ağırlığına göre, işveren veya işveren vekili hakkında taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçlarından ceza soruşturması da açılabilir. Ceza yargılamasındaki kusur tespiti, hukuk mahkemesindeki tazminat davasını doğrudan bağlamasa da, uygulamada genellikle emsal ve destekleyici bir delil olarak değerlendirilir.

Zamanaşımı

İş kazasından doğan tazminat talepleri, haksız fiil niteliği taşıdığından Türk Borçlar Kanunu’ndaki genel zamanaşımı kurallarına tabi olup, zararın ve sorumlusunun öğrenildiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde dava açılması gerekir; ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü hallerde bu daha uzun süre uygulanabilir. Bu nedenle iş kazası sonrası hak kaybı yaşanmaması için erken hukuki değerlendirme önemlidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir inşaat işçisi, işverenin gerekli güvenlik önlemlerini (korkuluk, emniyet kemeri) almaması nedeniyle yüksekten düşerek yaralanır ve yüzde 30 oranında sürekli iş göremezliğe uğrar. SGK tarafından kendisine sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; ancak bu gelir toplam zararını karşılamadığından, işçi işverenin kusurunu bilirkişi raporuyla ispatlayarak maddi ve manevi tazminat talebiyle doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir.

Meslek Hastalığı ile Benzerlik ve Farklar

5510 sayılı Kanun’un 14. maddesine göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. İş kazasından farklı olarak meslek hastalığı, ani bir olaydan değil, uzun süreli maruziyetten kaynaklanır (örneğin gürültüye bağlı işitme kaybı, kimyasal maddelere maruziyet sonucu solunum hastalıkları). Meslek hastalığı tazminat davaları da iş kazası davalarıyla aynı şekilde arabuluculuk zorunluluğu dışında tutulmuştur ve benzer usul ile ispat kurallarına tabidir.

Bilirkişi İncelemesinin Rolü

İş kazası tazminat davalarında mahkeme, genellikle üç ayrı konuda bilirkişi incelemesi yaptırır: işverenin ve varsa işçinin kusur oranını belirlemek üzere iş güvenliği uzmanı incelemesi, işçinin maluliyet oranını belirlemek üzere tıbbi inceleme ve tazminat miktarını hesaplamak üzere aktüerya uzmanı incelemesi. Bu üç raporun tutarlı ve gerekçeli olması, davanın seyrini doğrudan etkiler; taraflar bu raporlara itiraz etme ve ek rapor talep etme hakkına sahiptir.

Rücu Davaları

Sosyal Güvenlik Kurumu, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri, kazanın işverenin kastı veya suç sayılabilir hareketi ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığı nedeniyle meydana geldiği hallerde, işverene karşı rücu davası açarak geri talep edebilir. Bu dava, işçinin açtığı doğrudan tazminat davasından ayrı bir dava türüdür ve Kurum tarafından yürütülür; ancak işverenin toplam sorumluluğunu artırıcı bir etkisi vardır.

Pratik Öneriler

• İş kazası geçirdiğinizde olay yerini, tanıkları ve varsa güvenlik kamerası kayıtlarını mümkün olan en kısa sürede belgeleyin.
• Tedavi sürecinizdeki tüm rapor ve belgeleri (epikriz, maluliyet raporu) saklayın.
• SGK’dan aldığınız gelir/ödenek tutarlarını, işverenden talep edeceğiniz tazminat hesaplamasında dikkate almak üzere kaydedin.

Sonuç

İş kazası tazminat davaları, teknik hesaplama ve kusur tespiti gerektiren, arabuluculuk zorunluluğu dışında tutulmuş özel bir dava türüdür. İş kazası sonrası haklarınızın değerlendirilmesi için iş hukuku sayfamızdan büromuzla iletişime geçebilirsiniz.