İş Kazası ve Ramak Kala Olay Kaydı: İşverenin Rapor Tutma ve SGK’ya Bildirim Süresi

Bir iş kazasından sonra yapılan ilk işlemler, ilerideki hukuki sürecin seyrini büyük ölçüde belirler. Kaza tutanağı, olay yeri fotoğrafları, tanık ifadeleri ve resmi bildirimler; tazminat davalarında ve cezai soruşturmalarda temel delilleri oluşturur. 6331 sayılı Kanun m. 14, işverene bu konuda iki yönlü bir yükümlülük getirir: iş kazalarını ve meslek hastalıklarını kaydetmek ve inceleyerek raporlamak ile bunları yasal süre içinde SGK’ya bildirmek. Ayrıca kanun, yaralanma olmadan sonuçlanmış “ramak kala” olayların da izlenmesini ister. Bu yazıda söz konusu yükümlülükleri anlatıyoruz.

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Kaydı

6331 sayılı Kanun m. 14/1(a) bendine göre işveren, bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenler. Yani sadece ağır kazalar değil, bütün kazalar kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar işyerinin iş sağlığı ve güvenliği performansının izlenmesi, risk değerlendirmesinin güncellenmesi ve tekrarlayan kazaların önlenmesi için kullanılır. Rapor, kazanın nasıl olduğunu, sebeplerini, tanıkları ve alınması gereken tedbirleri içermelidir. Kaza raporu sadece bürokratik bir belge değil, işyerindeki tehlikelerin anlaşılmasını sağlayan bir analiz aracıdır.

Ramak Kala Olaylar

Kanun m. 14/1(b) bendine göre işveren, işyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler. Bu tür olaylara “ramak kala” olay denir. Örneğin yüksekten düşen bir aletin kimseye isabet etmemesi veya bir makinenin beklenmedik şekilde durması gibi olaylar ramak kala olaydır. Bu olaylar, ciddi bir kaza yaşanmadan önce uyarı işaretidir. Ramak kala olayların incelenmesi, gerçek kazaları önlemek için çok değerlidir. Risk değerlendirmesinin güncellenmesi için iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yükümlülüğü yazısına bakabilirsiniz.

SGK’ya Bildirim Süreleri

Kanun m. 14/2’ye göre işveren, iş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını ise öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir. Bu süre kısa olduğundan işveren, kaza olduğunda hızla harekete geçmelidir. Bildirim gecikirse idari yaptırım söz konusu olur. Bildirim yapılmaması ayrıca işçinin geçici iş göremezlik ödeneği ve diğer haklarını da geciktirebilir. İş kazasının SGK’ya bildirimi ve ödenek konusunda ayrıntı için iş kazasının SGK’ya bildirimi ve geçici iş göremezlik ödeneği yazısına bakabilirsiniz.

Sağlık Hizmeti Sunucularının Yükümlülüğü

Kanun m. 14/3 ve 14/4’e göre işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde SGK’ya bildirir. Bu düzenleme, işverenin bildirimine ek olarak sağlık kuruluşları üzerinden de kayıt sağlar. İşverenin bildirim yapmaması halinde bile sağlık kuruluşunun bildirimi kazanın tespitine imkân verir. Meslek hastalığı tespit süreci için meslek hastalığı tespiti ve tazminat yazısına bakabilirsiniz.

Kaza Sonrası İnceleme ve Tedbirler

İşverenin kaza sonrası incelemesinde şunlara dikkat etmesi gerekir: olayın nasıl gerçekleştiği, kazaya yol açan tehlike, ilgili makine veya ekipmanın durumu, çalışanın eğitim ve talimat düzeyi, koruyucu donanım kullanımı ve tanıkların ifadeleri. İnceleme sonucunda alınacak tedbirler yazılı olarak belirlenmeli ve uygulanmalıdır. Aynı kazanın tekrarını önlemek için risk değerlendirmesi güncellenmeli ve gerekirse çalışanlara ilave eğitim verilmelidir. Nitekim 6331 sayılı Kanun m. 17’ye göre iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana işe başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri ile ilgili ilave eğitim verilir.

Kaza Tutanağının Hukuki Önemi

İş kazası tutanağı, tazminat davalarında önemli bir delildir. Tutanakta kazanın tarihi, saati, yeri, olayın oluş şekli, tanıklar ve yaralanma durumu yazılır. Tutanağın işveren tarafından tek taraflı olarak eksik veya yanıltıcı düzenlenmesi, ileride işverenin aleyhine sonuç doğurabilir. İşçi, tutanağa itiraz hakkına sahiptir ve kendi anlatımını yazdırmalıdır. Kusur değerlendirmesi mahkemede bilirkişi incelemesiyle yapılır; tutanak, bilirkişi için önemli bir başlangıç belgesidir. Kusur konusunda iş kazasında kusur oranı ve tazminat yazısına bakabilirsiniz.

Bildirim Yapılmamasının Sonuçları

İşverenin iş kazasını SGK’ya bildirmemesi, hem idari para cezası hem de hukuki sorumluluk doğurur. Bildirim yapılmadığı takdirde işçi kendisi başvurarak kazayı SGK’ya bildirebilir. Ayrıca bildirimin yapılmaması işverenin kaza sonrası kayıt yükümlülüğünü ihlal ettiği anlamına gelir ve mahkemede işverenin kusurunu ağırlaştıran bir unsur olarak değerlendirilebilir. İşverenin cezai sorumluluğu açısından iş kazasında işverenin cezai sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca iş kazası tazminat davası süreci için iş kazası tazminat davası yazısı yol gösterir.

Kayıtların Saklanması

İşveren iş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarını, raporları ve bildirimlere ilişkin belgeleri uzun süre saklamalıdır. Bu belgeler hem denetimde hem tazminat davalarında gerekli olur. Çalışanlar ise kendi kaza ve rapor kopyalarını saklamalıdır. Kayıtların dijital ortamda da yedeklenmesi, kayıp ve zarar riskini azaltır. Özlük dosyasındaki belgeler için işçinin özlük dosyası ve hakları yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Üç iş günlük bildirim süresini kaçırmak,
• Ramak kala olayları raporlamamak,
• Kaza tutanağını eksik veya tek taraflı düzenlemek,
• Kazayı işçinin kişisel sorumluluğuna bağlamak,
• Kaza sonrası risk değerlendirmesini güncellememek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir depoda forklift devrilir ve şans eseri kimse yaralanmaz; yalnızca raf sisteminde hasar oluşur. İşveren olayı önemsemez ve rapor tutmaz. Üç ay sonra aynı forkliftin fren sorunu nedeniyle bir işçi ağır yaralanır. İncelemede önceki ramak kala olayın raporlanmadığı ve önlem alınmadığı anlaşılır. İşverenin kusuru ağırlaşır ve sorumluluğu artar.

Sonuç

İşveren iş kazalarını ve meslek hastalıklarını kaydetmek, ramak kala olayları incelemek ve kazayı üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Kayıt ve bildirim, hem önleme hem hukuki süreç açısından kritiktir. İş kazası ve bildirim konularında destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.