İş Mahkemesinde Dava Süreci Nasıl İşler?

İş uyuşmazlıklarının çözüldüğü özel bir mahkeme türü olan iş mahkemeleri, kendine özgü usul kurallarına tabidir. Bu yazıda iş mahkemesinde dava sürecinin nasıl işlediğini ele alıyoruz.

İş Mahkemesinin Görev Alanı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesine göre iş mahkemeleri:

• Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ile tazminat ve işe iade taleplerine,
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,
• İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve tespit davalarına,

bakmakla görevlidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemeleri, iş mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetkili Mahkeme

7036 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre iş mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yerindeki mahkeme ile işin veya işlemin yapıldığı yerdeki mahkemedir. Bu, işçiye iki farklı yetkili mahkeme arasında seçim yapma imkânı tanır; işçi, işvereninin merkezinin bulunduğu yerde veya bizzat çalıştığı işyerinin bulunduğu yerde dava açabilir. Bu seçimlik yetki, işçinin dava açmasını kolaylaştıran işçi lehine bir düzenlemedir.

Basit Yargılama Usulü

İş mahkemelerinde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen basit yargılama usulü uygulanır. Bu usul, yazılı yargılama usulüne göre daha az dilekçe teatisi (dava dilekçesi ve cevap dilekçesi ile sınırlı, replik-düplik aşaması bulunmaz) içerir ve genellikle daha hızlı sonuçlanır. Basit yargılama usulünde deliller dava ve cevap dilekçesiyle birlikte sunulmalıdır; bu nedenle dava açmadan önce tüm delillerin toplanmış olması büyük önem taşır.

Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Şartı

İşçilik alacağı ve tazminatları ile işe iade taleplerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu şartın yerine getirilmediği bir dava, mahkeme tarafından herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ile 5510 sayılı Kanun’dan kaynaklanan zorunlu sigortalılık tespiti talepleri bu zorunluluğun dışındadır.

Dava Dilekçesinin Hazırlanması

Dava dilekçesinde bulunması gereken temel unsurlar:

• Tarafların (davacı ve davalı) kimlik ve adres bilgileri,
• Dava konusu (talep edilen alacak kalemleri ve miktarları, veya işe iade talebi),
• Talebin dayandığı vakıalar (iş ilişkisinin başlangıcı, feshin şekli, ödenmeyen alacaklar vb.),
• Hukuki sebepler (ilgili kanun maddeleri),
• Deliller (bordro, tanık listesi, banka kayıtları, arabuluculuk son tutanağı),
• Açık ve net bir sonuç talebi.

Arabuluculuk zorunluluğu bulunan davalarda, son tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir; aksi halde mahkeme bir haftalık kesin süre vererek bu eksikliğin giderilmesini ister.

Yargılama Süreci

Dava açıldıktan sonra, mahkeme davalıya dava dilekçesini tebliğ eder ve cevap süresi tanır. Taraflar delillerini sunar, gerekirse tanık dinlenir, bilirkişi incelemesi (özellikle işçilik alacaklarının hesaplanması için) yaptırılır. Basit yargılama usulünde duruşma sayısı sınırlı tutulmaya çalışılır; mahkeme, mümkün olduğunca az duruşmayla davayı sonuçlandırmaya çalışır.

İstinaf Süreci

İş mahkemesi kararına karşı, kararın gerekçeli olarak tebliğinden itibaren belirli bir süre içinde bölge adliye mahkemesinde istinaf yoluna başvurulabilir. İşe iade davaları gibi bazı özel dava türlerinde, kanun istinaf incelemesinin de ivedilikle ve kesin olarak sonuçlandırılmasını öngörür; yani bu davalarda bölge adliye mahkemesi kararı kesindir ve Yargıtay’a temyiz yolu kapalıdır. Diğer iş davalarında ise genel hükümlere göre temyiz yoluna başvurma imkânı olabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir şirketin merkezinin bulunduğu ilden farklı bir ildeki şubesinde görev yapan bir işçi, kıdem tazminatı davası açmak istediğinde, hem işverenin merkezinin bulunduğu yer hem de fiilen çalıştığı şubenin bulunduğu yer mahkemelerinde dava açma hakkına sahiptir; işçi bu ikisinden kendisi için daha uygun olanı seçebilir.

Özel Hakem Yolu

İşe iade uyuşmazlıklarında, taraflar anlaşırlarsa dava açma süresi içinde uyuşmazlığı iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürebilir. Özel hakem yolu, tarafların bu konuda serbestçe anlaşmasına bağlı olduğundan tek taraflı olarak dayatılamaz; ancak tercih edildiğinde, mahkeme sürecine göre daha hızlı bir sonuçlanma imkânı sunabilir.

Duruşmasız Yargılama İmkânı

Basit yargılama usulünde, mahkeme bazı durumlarda dosya üzerinden inceleme yaparak duruşma yapmadan da karar verebilir; özellikle taraflar arasında maddi vakıalar konusunda ihtilaf bulunmayan, yalnızca hukuki değerlendirme gerektiren davalarda bu yöntem tercih edilebilir. Ancak tanık dinlenmesi gereken davalarda duruşma yapılması kaçınılmazdır.

Pratik Öneriler

• Dava açmadan önce, hangi mahkemenin yetkili olduğunu ve hangisinin sizin için daha pratik olacağını değerlendirin.
• Dava dilekçenizi hazırlarken tüm delillerinizi eksiksiz ekleyin; basit yargılama usulünde sonradan delil sunma imkânı sınırlıdır.
• Arabuluculuk son tutanağınızı dava dilekçenize eklemeyi unutmayın; bu eksiklik davanın reddine yol açabilir.

Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti

Davayı kaybeden taraf, kural olarak yargılama giderlerini ve karşı taraf lehine hükmedilen vekalet ücretini ödemekle yükümlü olur. İşçilik alacağı davalarında kısmen haklı çıkılması halinde giderler taraflar arasında oranlanır. Arabuluculuk aşamasında ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan tarafın, haklı çıksa dahi bu giderlerin bir kısmından sorumlu tutulabileceği de unutulmamalıdır.

Islah ve Talep Artırımı

Dava sürecinde, bilirkişi raporuyla gerçek alacak miktarının dava dilekçesinde talep edilenden daha yüksek olduğu ortaya çıkarsa, davacı işçi belirli usuli imkanlar (ıslah gibi) çerçevesinde talebini artırabilir. Bu imkânın zamanında ve doğru şekilde kullanılması, işçinin gerçek alacağının tamamını tahsil edebilmesi açısından önem taşır.

Kararın İcraya Konulması

Kesinleşen bir iş mahkemesi kararı, işveren ödemeyi gönüllü yapmazsa doğrudan icra takibine konu edilebilir. İşçi, kararı icra dairesine sunarak alacağının cebri icra yoluyla tahsilini talep edebilir; bu süreçte işverenin mal varlığına haciz konulması da mümkündür.

Sonuç

İş mahkemesinde dava süreci, basit yargılama usulü ve arabuluculuk ön şartı gibi kendine özgü kurallara tabidir. Dava sürecinizin doğru yönetilmesi için iş hukuku sayfamızdan büromuzla iletişime geçebilirsiniz.