İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı Görevlendirmek Zorunlu mu? 6331 m. 6

Bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemleri yalnızca işverenin iyi niyetine bırakılmaz. Kanun, profesyonel bir yapının kurulmasını zorunlu kılar: iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerektiğinde diğer sağlık personeli. Bu görevlilerin işyerinde nasıl görevlendirileceği, hangi hallerde dışarıdan hizmet alınabileceği ve küçük işyerleri için hangi istisnaların bulunduğu 6331 sayılı Kanun m. 6’da düzenlenir. Bu yazıda söz konusu yükümlülüğün kapsamını ve sınırlarını anlatıyoruz.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Sunulması

6331 sayılı Kanun m. 6’ya göre mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren, çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir. Bu hüküm, işverene çalışanlar arasından kişi görevlendirme yükümlülüğü getirir. Görevlendirilecek kişilerin belirlenen nitelik ve belgelere sahip olması gerekir. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir.

Nitelikli Personel Bulunmadığında Dışarıdan Hizmet

Kanun, çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde işverenin bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya ÇASMER’lerden hizmet alarak yerine getirebileceğini belirtir. Ortak sağlık ve güvenlik birimleri, birden fazla işyerine hizmet veren yetkili kuruluşlardır. Belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması hâlinde, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak işveren bu hizmetin yerine getirilmesini kendisi de üstlenebilir. Uygulamada çoğu küçük ve orta ölçekli işletme, bu hizmeti dışarıdan alır.

Az Tehlikeli ve Küçük İşyeri İstisnası

2014 tarihli 6552 sayılı Kanunla eklenen ve 2017 tarihli 7033 sayılı Kanunla eşik değeri yükseltilen hükme göre belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyeri işverenleri veya işveren vekili tarafından Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik muayeneler ve tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilirler. Bu istisna, küçük işyerlerinin maliyet yükünü hafifletir; ancak yalnızca az tehlikeli sınıftaki ve elliden az çalışanı olan işyerleri için geçerlidir. Sağlık muayeneleri ve tetkikler ise bu istisnanın dışında kalır; bunlar için mutlaka yetkili sağlık personelinden hizmet alınması gerekir. Tehlike sınıfı, o işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınarak belirlenir.

Tehlike Sınıfının Belirlenmesi

Kanun m. 9’a göre işyeri tehlike sınıfları, 5510 sayılı Kanunun 83. maddesine göre belirlenen kısa vadeli sigorta kolları prim tarifesi de dikkate alınarak, komisyonun görüşleri doğrultusunda Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile tespit edilir. İşyeri tehlike sınıflarının tespitinde o işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır. Tehlike sınıfı az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak belirlenir ve görevlendirilecek uzman ile hekimin çalışma süreleri bu sınıfa ve çalışan sayısına göre değişir. Bu nedenle işverenin işyerinin hangi tehlike sınıfında yer aldığını doğru belirlemesi zorunludur.

Görevlilere Gerekli İmkânların Sağlanması

Kanun m. 6/1(b) bendine göre işveren, görevlendirdiği kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşların görevlerini yerine getirmeleri amacıyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarını karşılar. Yani işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı için uygun bir çalışma ortamı sağlanmalıdır. İşveren bu görevlilerin çalışmalarını engelleyemez ve bunlar arasında iş birliği ile koordinasyonu sağlar. Ayrıca görevlendirilen kişi veya kurum tarafından yazılı olarak bildirilen ve mevzuata uygun tedbirleri işveren yerine getirmekle yükümlüdür. Uzmanın önerileri yalnızca tavsiye niteliğinde değildir; mevzuata uygun ve yazılı bildirilen tedbirlerin uygulanması işveren için bir yükümlülüktür.

İşverenin Bilgilendirme Yükümlülüğü

İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen veya etkilemesi muhtemel konular hakkında görevlendirdiği kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşları, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanları ve bunların işverenlerini bilgilendirmelidir. Bu bilgilendirme, örneğin yeni bir kimyasal madde kullanımı, üretim sürecindeki değişiklik veya kaza tehlikesi olan bir alan hakkında yapılır. Bilgilendirmenin yapılmaması, risk değerlendirmesinin eksik kalmasına ve önlemlerin yetersiz olmasına neden olabilir.

Sorumluluk Devredilemez

Kanun m. 4’e göre işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bu kural, uzmanla veya hizmet firması ile sözleşme yapmanın işvereni kaza sorumluluğundan kurtarmadığını açıkça belirtir. Bir iş kazasında uzmanın da kusuru olabilir; ancak işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü ihlal ettiği tespit edilirse işveren de sorumlu olur. Tazminat davalarında kusur, işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve işçi arasında paylaştırılabilir. Kusur oranı tartışmaları için iş kazasında kusur oranı ve tazminat ve iş kazası tazminat davası yazılarına bakabilirsiniz.

Alt İşveren ve Asıl İşveren İlişkisinde Koordinasyon

Aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda işverenler iş hijyeni ile iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar, mesleki risklerin önlenmesi çalışmalarını koordinasyon içinde yürütür ve birbirlerini ve çalışan temsilcilerini bu riskler konusunda bilgilendirir. Bu koordinasyon yükümlülüğü, taşeron ve alt işveren ilişkilerinde özellikle önem taşır. Asıl işveren ve alt işverenin iş sağlığı ve güvenliği görevlilerinin birbirleriyle iletişim içinde olması gerekir. Alt işveren ilişkileri için alt işveren taşeron ilişkisi ve muvazaa yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Uygulamada sık karşılaşılan sorunlardan biri, görevlendirmenin yalnızca kâğıt üzerinde yapılmasıdır: uzman ve hekim işyerine gelmez, raporlar hazır şablonlarla düzenlenir. Bu durum kaza halinde hem işveren hem de görevli kişiler açısından ağır sonuçlar doğurur. Diğer bir sorun, çalışma sürelerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre gereğinden az belirlenmesidir. İşveren, hizmet sağlayıcıyı seçerken yetki belgesini ve niteliklerini kontrol etmelidir. İşçiler de işyerinde bu görevlilerin varlığından haberdar olmalı ve gerektiğinde onlara başvurabilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Sadece kâğıt üzerinde görevlendirme yapmak,
• Tehlike sınıfını yanlış belirlemek,
• Uzman ve hekim çalışma sürelerini eksik tutmak,
• Uzmanın yazılı önerilerini uygulamamak,
• Dışarıdan hizmet almakla sorumluluğun bittiğini sanmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Otuz çalışanlı bir tehlikeli sınıf işyerinde işveren, bir hizmet firmasıyla sözleşme yapar ve hizmet bedelini öder. Firma ayda bir kez kâğıt üzerinde rapor düzenler ve işyerini hiç ziyaret etmez. Bir işçi kaza geçirir. İncelemede işyerinin gerçek risk analizinin yapılmadığı ortaya çıkar. İşveren, hizmet firmasıyla sözleşme yapmış olmasını savunur; ancak kanun işverenin sorumluluğunun ortadan kalkmadığını belirttiğinden işverenin kusuru devam eder.

Sonuç

İşveren iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek veya bu hizmeti yetkili kurumlardan almakla yükümlüdür; küçük ve az tehlikeli işyerleri için sınırlı istisnalar vardır. Dışarıdan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İş sağlığı ve güvenliği görevlendirmelerinde destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.