Kişisel Mal Satılıp Yeni Ev Alındıysa Boşanmada Paylaşılır mı?

Kişisel malı satıp o parayla yeni bir ev aldıysanız, yeni ev de kural olarak kişisel maldır. Kanun açık: kişisel malların yerine geçen değerler kişisel mal sayılır. Ama bunun sorunsuz işlemesi için paranın izini göstermeniz gerekir. Bu konuda zorluk çoğu zaman hukuk kuralında değil, belgededir: satış bedeli hesaba nasıl yattı, ev nasıl ödendi, kredi var mıydı? Bu üç sorunun cevabı, evin boşanmada paylaşılıp paylaşılmayacağını belirler.

Yerine geçen değer ilkesi

Edinilmiş mallara katılma rejiminde malvarlığı kişisel mallar ve edinilmiş mallar olarak ikiye ayrılır (TMK m. 218). Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan, sonradan miras yoluyla ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri, kanun gereği kişisel maldır; kişisel mallar yerine geçen değerler de aynı grubu oluşturur (TMK m. 220).

Burada anahtar kelime “yerine geçen” ifadesidir. Evlilik öncesi aldığınız daireyi satıp bedelle başka bir daire aldıysanız, ikinci daire birincisinin devamıdır. Satış parası ister banka hesabında dursun ister başka bir malın alımında kullanılsın, nitelik aynı kalır. Aynı mantık edinilmiş mallar için de geçerlidir: edinilmiş malların yerine geçen değerler edinilmiş maldır (TMK m. 219/5). Yani kural iki yöne de işler; malın hangi gruptan çıktığı yeni malın grubunu belirler.

İspat yükü kimde?

Burada devreye giren hüküm TMK m. 222’dir. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır. Bir eşin bütün malları da aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu son cümle, kişisel mal iddiasını ayakta tutan şeyin belge olduğunu gösterir.

Pratikte “yeni ev, satış parasıyla alındı” iddiasını desteklemek için şu halkaları kurmanız gerekir:

• Eski taşınmazın satış sözleşmesi ve tapu devri.
• Satış bedelinin hesabınıza geçtiğini gösteren banka dekontu.
• Yeni evin alım bedelinin ödendiği dekont veya ödeme kaydı.
• Bu iki ödeme arasındaki bağlantıyı gösteren hesap hareketleri.

Bu zincir ne kadar kısa ve temiz olursa ispat o kadar kolaylaşır. Satış parası bir ay hesapta bekleyip ardından başka bir ödemeyle birleşirse, hâkim “bu para yeni evin alımına gerçekten gitti mi” sorusunu sorar. Belge toplama konusunda kişisel mal iddiası için hangi belgeler gerekir yazımız yardımcı olabilir. Genel ispat kuralları için bir malın kime ait olduğu nasıl ispatlanır başlıklı yazıya bakabilirsiniz.

Karışık ödeme: kısmen kişisel, kısmen edinilmiş

Bir ev her zaman tek kaynaktan alınmaz. Satış parasının yanına maaş birikimi, bir kısmı için de kredi eklenebilir. Bu durumda evin hangi mal kesiminde sayılacağı ve diğer kesimin katkısı tasfiyede ayrıca hesaplanır. Kanun, bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirmenin katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılacağını söyler (TMK m. 230).

Kredi kısmı için de kural vardır. Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m. 230). Örneğin evin bir kısmı konut kredisiyle alınmış ve kredi maaşla ödenmişse, ödenen kısım bakımından edinilmiş mal kesiminin katkısı doğar.

Bu hesabın bir basit örneği şöyle: ev dört birimlik değerde olsun, üç birimi satış parasıyla, bir birimi evlilik gelirinden karşılandıysa, katkı oranı bu orana göre dikkate alınır. Tam hesap bilirkişi raporuyla yapılır; sonucu burada rakamla söylemek doğru olmaz. Bu özel durumu kısmen kişisel paradan alınan ev ve denkleştirme yazısında ayrıca anlatıyoruz.

Tapudaki isim neden yetmez?

Sık görülen bir yanılgı, tapuda kendi adınızın olmasının evi kişisel mal yapacağı sanılmasıdır. Tapu kaydı mülkiyetin kime ait olduğunu gösterir; malın kişisel mal mı edinilmiş mal mı olduğunu göstermez. Edinilmiş mal da bir eşin adına tapuya kayıtlı olabilir. Önemli olan edinim anındaki paranın kaynağıdır. Aynı şekilde evi eşiniz adına almış olmanız, onun kişisel mal olduğu anlamına gelmez. Bu karışıklık için evlilik içinde alınan evin tapusu yazısına bakabilirsiniz.

Malın kime ait olduğu ile hangi gruba girdiği ayrı sorulardır; ikisini birbirine karıştırmamak gerekir.

Değer artışı kime ait?

Kişisel mal olarak kalan evin değer artışı da kural olarak kişisel malın sahibine aittir. Diğer eşin bu mala katkısı varsa, örneğin ödemelerin bir kısmını üstlendiyse, değer artış payı alacağı gündeme gelebilir. Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK m. 227). Bu hak ile TMK m. 230’daki denkleştirme birbirinden farklıdır; ilki bir eşin diğerine ait mala katkısını, ikincisi aynı eşin iki mal kesimi arasındaki aktarmaları konu alır. Ayrıntı için değer artış payı alacağı yazısına bakabilirsiniz.

Satış parası başka amaçla kullanılırsa

Kişisel malın satışından elde edilen para her zaman ev almaya gitmez. Parayla araç alınabilir, borç kapatılabilir, işletmeye sermaye konabilir. Yerine geçen değer ilkesi bu durumların hepsinde aynı biçimde işler: parayla bir mal alındıysa o mal kişisel malın yerine geçen değerdir (TMK m. 220/4). Para borç kapatmakta kullanıldıysa ortada yerine geçen bir mal yoktur; ödenen borç edinilmiş mala ilişkinse denkleştirme istenip istenemeyeceğine TMK m. 230 çerçevesinde ayrıca bakılır.

Tersi de mümkündür. Evlilik süresince maaşla alınan bir mal satılıp o parayla ev alınmışsa, ev edinilmiş malın yerine geçen değerdir ve edinilmiş mal sayılır (TMK m. 219/5). Yani niteliği belirleyen şey malın tapudaki görünüşü değil, parayı doğuran kaynaktır. Bu nedenle aynı evlilikte birden fazla alım-satım yapılmışsa, zinciri baştan sona belgelemek gerekir. Zincirin bir halkası kopuksa mahkeme, TMK m. 222’deki karineyi hatırlar: bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.

Bağış ve miras parasıyla alınan evler

Kişisel mal yalnız evlilik öncesi malvarlığı değildir. Sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler de kişisel maldır (TMK m. 220). Ailenizden gelen bir bağış parasıyla ev aldıysanız, aynı yerine geçen değer mantığı uygulanır. Bağışın kimden geldiği ve kime yapıldığı ise ayrıca önem taşır: yalnız size mi yapıldı, yoksa ikinize birden mi? Bu soru, parayı kimin kişisel malı saydığınızı değiştirir. Bu başlık bağış yoluyla gelen ev yazısında ele alınıyor.

Hangi tarih esas alınır?

Kişisel mallar ile edinilmiş mallar, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır (TMK m. 228). Mal rejimi ise mahkemece boşanmaya karar verilirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Dava tarihinden önce yapılan satış ve alımlar rejim süresi içinde kalır ve sınıflandırmaya tabidir. Dava sürerken yapılan işlemlerin etkisi ise rejimin sona erme tarihi açısından ayrıca incelenir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Deniz evlenmeden önce babasından kalan bir dairesini satıyor ve bedeli ayrı bir hesapta tutuyor. Evliliğin ikinci yılında bu parayla başka bir daire alıyor, tapu kendi adına. Alım sırasında maaşından yalnızca ufak bir ek ödeme yapıyor. Yıllar sonra boşanma davası açılıyor. Eşi daireden pay istiyor. Burada Deniz’in göstermesi gereken şey, satış parasının yeni dairenin alımına gittiğidir. Dekontlar bunu gösteriyorsa kişisel mal iddiası güçlü bir delil zincirine dayanmış olur. Maaştan yapılan ek ödeme ise Deniz’in edinilmiş mal kesiminden kişisel malına yapılmış bir katkıdır ve tasfiyede denkleştirme konusu olabilir (TMK m. 230). Ortaya çıkan sonuç, belgelerin düzenine ve bilirkişi hesabına göre değişir; kesin bir sonuç söylemek doğru olmaz.

Sık yapılan hatalar

Satış parasını ortak hesaba yatırmak ağır bir hatadır. İkincisi, satış ile alım arasında uzun süre bekleyip arada başka harcamalar yapmaktır. Üçüncüsü, belgeleri saklamamaktır; eski taşınmazın satış evrakı yıllar sonra bulunmak zorunda kalır. Dördüncüsü, kredi taksitlerini maaşla ödeyip bunu “kişisel mal” diye sunmaktır. Beşincisi, evin kişisel mal olduğunu söyleyip eşin katkısını yok saymaktır; katkı belgelenirse alacak doğabilir.

Konuya genel bakış için kişisel mallar nelerdir ve evlilikten önce alınan ev yazıları da faydalıdır.

Kendi dosyanızda nereden başlamalısınız?

Önce eski taşınmazın satış evrakını, satış bedelinin yattığı hesap dökümünü ve yeni evin alım belgelerini bir araya getirin. Kredi kullanıldıysa kredi sözleşmesi ve ödeme planı da dosyaya girer. Bu belgelerle paranın yolu temiz görünüyorsa dosyanız güçlüdür; boşluk varsa bunları önceden fark etmek, dava aşamasında sürpriz yaşamamanızı sağlar.

Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki telefondan arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Büronun aile hukuku alanındaki çalışmaları hakkında bilgi sayfasında da bulabilirsiniz.